Ασθενή οξέα και βάσεις
Ka, Kb, βαθμός ιοντισμού, ο νόμος αραίωσης του Ostwald, και το pH των αλάτων.
32 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Χημεία Γ΄ Λυκείου Θετικών Σπουδών και Σπουδών Υγείας, §5.2, 5.3
Στις Πανελλήνιες2026 Α ·2026 Β ·2026 Δ ·2025 επαν. Α ·2025 επαν. Β ·2025 Β ·2025 Γ ·2024 επαν. Δ ·2024 Δ ·2023 επαν. Α ·2023 επαν. Β ·2023 επαν. Γ ·2023 επαν. Δ ·2023 Β ·2022 επαν. Β ·2022 επαν. Γ ·2022 Β ·2021 επαν. Γ ·2021 Β ·2020 επαν. Δ ·2020 Β ·2020 Γ
Θα μάθεις να
- Να γράφεις τις σταθερές Ka και Kb και να συγκρίνεις την ισχύ οξέων και βάσεων.
- Να υπολογίζεις pH και βαθμό ιοντισμού με τον νόμο του Ostwald, ελέγχοντας πότε επιτρέπεται η προσέγγιση.
- Να χρησιμοποιείς τη σχέση Ka · Kb = Kw για συζυγή ζεύγη.
- Να προβλέπεις και να υπολογίζεις το pH διαλύματος άλατος, βρίσκοντας ποιο ιόν αντιδρά με το νερό.
Ίδια συγκέντρωση, άλλο pH
Διάλυμα M έχει . Το ξίδι του εργαστηρίου, M, έχει περίπου : περίπου εβδομήντα φορές λιγότερα με την ίδια ποσότητα οξέος στο μπουκάλι. Ο λόγος είναι ότι το οξικό οξύ δεν ιοντίζεται πλήρως. Τα περισσότερα μόριά του μένουν ακέραια, και ο ιοντισμός είναι μια χημική ισορροπία:
Για τον ισχυρό ηλεκτρολύτη αρκούσε η στοιχειομετρία, όπως στην ενότητα «Οξέα, βάσεις και pH». Για τον ασθενή χρειάζεται η σταθερά της ισορροπίας.
Οι σταθερές Ka και Kb
Για ασθενές οξύ και ασθενή βάση :
Το νερό δεν γράφεται στην έκφραση: είναι ο διαλύτης και η συγκέντρωσή του μένει πρακτικά σταθερή.
- Το εξαρτάται από τη φύση του οξέος και μόνο από τη θερμοκρασία. Όχι από τη συγκέντρωση, όχι από άλλες ουσίες στο διάλυμα.
- Μεγαλύτερο , ισχυρότερο οξύ. Η σύγκριση γίνεται στην ίδια θερμοκρασία.
| Ουσία στους 25 °C | Σταθερά |
|---|---|
Βαθμός ιοντισμού και νόμος του Ostwald
Ο βαθμός ιοντισμού είναι ο λόγος των mol που ιοντίστηκαν προς τα αρχικά mol του ηλεκτρολύτη. Καθαρός αριθμός από ως , συχνά σε ποσοστό.
Για ασθενές οξύ συγκέντρωσης , ο πίνακας συγκεντρώσεων σε mol/L:
| αρχικά | |||
| ιοντίζονται / παράγονται | |||
| ισορροπία |
Με , η σταθερά γίνεται ο νόμος αραίωσης του Ostwald:
Η προσέγγιση. Αν , τότε και :
Το δεν το ξέρεις πριν λύσεις. Το κριτήριο που ελέγχεις από πριν είναι το ισοδύναμο . Στις Πανελλήνιες η εκφώνηση συνήθως λέει «ισχύουν οι γνωστές προσεγγίσεις». Εσύ πάλι γράφεις ρητά τι παραλείπεις: «, άρα » και «τα ιόντα του νερού είναι αμελητέα».
Όταν η προσέγγιση δεν επιτρέπεται
Αν , το δεν είναι αμελητέο μπροστά στο . Τότε κρατάς ολόκληρη την εξίσωση:
Λύνεις τη δευτεροβάθμια και κρατάς τη θετική ρίζα, που πρέπει να είναι και μικρότερη από . Συμβαίνει με σχετικά ισχυρά ασθενή οξέα σε μικρές συγκεντρώσεις. Μην αφήσεις τη συνήθεια να σε κάνει να γράψεις χωρίς έλεγχο.
Ασθενείς βάσεις
Η μέθοδος είναι ίδια, με στη θέση των :
Βρίσκεις πρώτα pOH και μετά .
Συζυγή ζεύγη: Ka · Kb = Kw
Η συζυγής βάση ενός ασθενούς οξέος αντιδρά με το νερό ως βάση:
Πολλαπλασίασε τις δύο σταθερές: το και το απλοποιούνται και μένει . Άρα για κάθε συζυγές ζεύγος:
Αυτή είναι η ποσοτική μορφή του «ισχυρό οξύ, ασθενής συζυγής βάση». Για το με , το έχει . Για το το είναι τεράστιο, και το πρακτικά δεν είναι βάση.
Το pH διαλύματος άλατος
Τα άλατα είναι ιοντικές ενώσεις και διίστανται πλήρως. Το ερώτημα είναι ποιο ιόν αντιδρά με το νερό:
- Γράψε τη διάσταση: .
- Για κάθε ιόν ρώτα: είναι συζυγές ασθενούς οξέος ή ασθενούς βάσης;
- , , , , προέρχονται από ισχυρά οξέα. , , , από ισχυρές βάσεις. Δεν αντιδρούν με το νερό.
- , , , είναι συζυγείς βάσεις ασθενών οξέων: αντιδρούν ως βάσεις.
- είναι συζυγές οξύ ασθενούς βάσης: αντιδρά ως οξύ.
- Γράψε την αντίδραση του ιόντος με το νερό και βρες τη σταθερά του από το .
- Βρες τη συγκέντρωση του ιόντος, όχι του άλατος.
- Λύσε όπως για ασθενές οξύ ή ασθενή βάση.
| Άλας | Ιόν που αντιδρά | Διάλυμα |
|---|---|---|
| , | κανένα | ουδέτερο |
| , | το ανιόν, ως βάση | βασικό |
| , | το , ως οξύ | όξινο |
| , | και τα δύο | συγκρίνεις του κατιόντος με του ανιόντος |
Στην τελευταία περίπτωση κερδίζει το ιόν με τη μεγαλύτερη σταθερά. Αν είναι ίσες, όπως στο , το διάλυμα είναι ουδέτερο. Το ίδιο κάνεις και για αμφιπρωτικό ιόν όπως το : συγκρίνεις το δικό του με το δικό του .
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Δύο διαλύματα, M και M, έχουν και στους °C. Ποιο οξύ είναι ισχυρότερο; Ποιο από τα διαλύματα M και M έχει μεγαλύτερο pH; Αιτιολόγησε.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ίδια συγκέντρωση, ίδια θερμοκρασία: μικρότερο pH σημαίνει περισσότερα , άρα μεγαλύτερο ιοντισμό. Το είναι ισχυρότερο.
Ποσοτικά, με : και . Πράγματι και .
Συζυγείς βάσεις: και . Το ασθενέστερο οξύ έχει την ισχυρότερη συζυγή βάση.
Σε ίση συγκέντρωση, η ισχυρότερη βάση δίνει περισσότερα . Μεγαλύτερο pH έχει το .
Παράδειγμα 2
Βρες το pH και τον βαθμό ιοντισμού διαλύματος M, με στους °C.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
. Στην ισορροπία και .
Έλεγχος: , άρα .
, άρα M, , .
, δηλαδή . Είναι κάτω από , άρα η προσέγγιση ήταν σωστή.
Παράδειγμα 3
Βρες το pH διαλύματος ασθενούς οξέος M με , στους °C.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Έλεγχος: . Η προσέγγιση δεν επιτρέπεται.
Πλήρης εξίσωση: , δηλαδή .
Διακρίνουσα: , με ρίζα . Η θετική λύση: M.
, με . Η προσέγγιση θα έδινε M, λάθος κατά .
Παράδειγμα 4
Χαρακτήρισε ως όξινο, βασικό ή ουδέτερο κάθε διάλυμα: , , , . Δίνονται , , °C.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
: το προέρχεται από ισχυρή βάση, το από ισχυρό οξύ. Κανένα δεν αντιδρά: ουδέτερο.
: το είναι συζυγής βάση του ασθενούς : . Βασικό.
: το είναι συζυγές οξύ της : . Το δεν αντιδρά. Όξινο.
: αντιδρούν και τα δύο ιόντα. και . Το είναι μεγαλύτερο: όξινο.
Παράδειγμα 5
Διάλυμα Δ1 μεθυλαμίνης, , συγκέντρωσης M έχει στους °C. (α) Βρες το της μεθυλαμίνης. (β) Βρες το pH διαλύματος Δ2 M. Ισχύουν οι γνωστές προσεγγίσεις.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Από το pH: , άρα M. Η μεθυλαμίνη είναι ασθενής βάση: .
(α) , άρα M και .
(β) Ποιο ιόν αντιδρά. . Το δεν αντιδρά. Το είναι συζυγές οξύ της μεθυλαμίνης: .
Η σταθερά του: .
M, άρα . Ελαφρώς όξινο, όπως περιμέναμε από άλας ασθενούς βάσης με ισχυρό οξύ.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Διάλυμα ασθενούς οξέος M έχει βαθμό ιοντισμού , στους °C. Βρες τη και το pH.
Τα κατάφερες;
- Να γράφεις τις σταθερές Ka και Kb και να συγκρίνεις την ισχύ οξέων και βάσεων.
- Να υπολογίζεις pH και βαθμό ιοντισμού με τον νόμο του Ostwald, ελέγχοντας πότε επιτρέπεται η προσέγγιση.
- Να χρησιμοποιείς τη σχέση Ka · Kb = Kw για συζυγή ζεύγη.
- Να προβλέπεις και να υπολογίζεις το pH διαλύματος άλατος, βρίσκοντας ποιο ιόν αντιδρά με το νερό.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.