Χημεία · Γ΄ Λυκείου
Πανελλήνιες 2021
Διάρκεια 180΄ · 100 μονάδες
Θέμα Α25 μονάδες
Για τις προτάσεις Α1 έως και Α5 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της πρότασης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή επιλογή.
- 1.
- 2.
- 3.
- 4.
- 5.
Θέμα Β25 μονάδες
- 1.
Β1. Δίνονται τα στοιχεία , και .
- α)
α. Να θέσετε τα στοιχεία αυτά, κατά σειρά αυξανόμενης ατομικής ακτίνας, αιτιολογώντας την απάντησή σας αποκλειστικά με βάση τη θέση τους στον Περιοδικό Πίνακα.(2 μονάδες)
- β)
β. Ποιο από τα και έχει μεγαλύτερη ενέργεια πρώτου ιοντισμού; (μονάδα 1). Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας με κριτήριο την ατομική ακτίνα και το δραστικό πυρηνικό φορτίο (μονάδες 2).
- α)
- 2.
Β2. Υδατικό διάλυμα που περιέχει τα ιόντα έχει χρώμα πορτοκαλί, ενώ το υδατικό διάλυμα των ιόντων είναι κίτρινο. Μεταξύ των δύο ιόντων υφίσταται η ακόλουθη ισορροπία:
- α)
α. Σε ένα κίτρινο διάλυμα ιόντων προσθέτουμε μικρή ποσότητα H₂SO₄(aq). Το διάλυμα χρωματίζεται πορτοκαλί (διάλυμα Υ₁). Να δικαιολογήσετε την αλλαγή του χρώματος στο διάλυμα.(2 μονάδες)
- β)
β. Στο διάλυμα Υ₁ προστίθεται ποσότητα NaOH(aq) μέχρι το διάλυμα να γίνει εκ νέου κίτρινο. Να δικαιολογήσετε τη νέα αλλαγή του χρώματος.(3 μονάδες)
- α)
- 3.
Β3. Να συγκρίνετε τις συχνότητες μετάπτωσης: i. ii. στο ιόν του στην αέρια κατάσταση (μονάδες 2). Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας (μονάδες 3).(5 μονάδες)
- 4.
Β4. Στον παρακάτω πίνακα φαίνονται οι σταθερές (στη μορφή p) τεσσάρων γνωστών καρβοξυλικών οξέων της μορφής: ()
p των οξέων X–CH₂–COOH X – p F – 2,7 NO₂ – 1,7 HO – 3,6 C₆H₅ – 4,2 - α)
α. Με βάση τα ανωτέρω πειραματικά στοιχεία να κατατάξετε τους υποκαταστάτες X κατά σειρά αυξανόμενου −I επαγωγικού φαινομένου (1 μονάδα). Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας (μονάδες 2).
- β)
β. Η τιμή της p του CF₃COOH είναι −0,25. Να εξηγήσετε γιατί το CF₃COOH είναι πιο ισχυρό οξύ από το CFH₂COOH (p = 2,7).(2 μονάδες)
- α)
- 5.
Β5. Ορισμένες σύμπλοκες ενώσεις του λευκοχρύσου (Pt) χρησιμοποιούνται ως φάρμακα. Η σύμπλοκη ένωση [PtCl₂(NH₃)₂] υπάρχει στις δύο ακόλουθες επίπεδες δομές (ισομερή): Να εξηγήσετε για ποιον λόγο η δομή Β διαλύεται περισσότερο στο νερό από τη δομή Α.(5 μονάδες)

Θέμα Γ25 μονάδες
Διαθέτουμε δύο υδατικά διαλύματα (Υ₁ και Υ₂) ίσων συγκεντρώσεων και όγκου 20 mL το καθένα.
Το διάλυμα Υ₁ περιέχει το ασθενές οξύ ΗΑ ().
Το διάλυμα Υ₂ περιέχει την ασθενή βάση Β ().
Τα δεδομένα του προβλήματος επιτρέπουν τις γνωστές προσεγγίσεις. Δίνεται . Καθόλη τη διάρκεια των πειραμάτων οι τιμές , και να θεωρήσετε ότι δεν μεταβάλλονται.
- 1.
Γ1. Το διάλυμα Υ₁ ογκομετρείται από πρότυπο διάλυμα NaOH 0,2 M. Η καμπύλη ογκομέτρησης του Υ₁ δίνεται στο σχήμα 1.

- α)
α. Να υπολογίσετε την αρχική συγκέντρωση του ΗΑ στο διάλυμα Υ₁.(3 μονάδες)
- β)
β. Να υπολογίσετε την τιμή του pH του ογκομετρούμενου διαλύματος, όταν έχουν προστεθεί 10 mL από το πρότυπο διάλυμα.(3 μονάδες)
- α)
- 2.
Γ2. Το διάλυμα Υ₂ ογκομετρείται από πρότυπο διάλυμα HCl 0,2 M. Η καμπύλη ογκομέτρησης δίνεται στο σχήμα 2.

- α)
α. Να υπολογίσετε τον όγκο του προτύπου διαλύματος που καταναλώθηκε μέχρι το ισοδύναμο σημείο.(3 μονάδες)
- β)
β. Να υπολογίσετε την τιμή του pH του διαλύματος στο ισοδύναμο σημείο.(3 μονάδες)
- α)
- 3.
Γ3. Δίνονται οι ακόλουθοι δείκτες: i. κίτρινο της αλιζαρίνης με p = 11 ii. πορφυρό της βρωμοκρεσόλης με p = 6,4 iii. ηλιανθίνη με p = 3,5. Να αιτιολογήσετε ποιος από τους παραπάνω δείκτες είναι καταλληλότερος για την ογκομέτρηση καθενός από τα διαλύματα Υ₁ και Υ₂.(6 μονάδες)
- 4.
Γ4. Αναμιγνύουμε ίσους όγκους από τα αρχικά διαλύματα Υ₁ και Υ₂. Θα προκύψει διάλυμα όξινο, βασικό ή ουδέτερο (μονάδα 1); Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας (μονάδες 2).(3 μονάδες)
- 5.
Γ5. Με αποκλειστικό κριτήριο ότι η αντίδραση αυτοϊοντισμού του νερού είναι ενδόθερμη διαδικασία, να εξηγήσετε πώς μεταβάλλεται η θερμοκρασία του διαλύματος κατά τη διάρκεια της ογκομέτρησης.(4 μονάδες)
Θέμα Δ25 μονάδες
Η αμμωνία (NH₃) είναι ένα σπουδαίο βιομηχανικό αέριο με πολλές χρήσεις.
Ισομοριακό αέριο μίγμα N₂ και H₂ εισάγεται σε θερμαινόμενο σωλήνα θερμοκρασίας θ °C παρουσία καταλύτη, οπότε συντίθεται η αμμωνία NH₃, σύμφωνα με την παρακάτω χημική εξίσωση:
Το εξερχόμενο αέριο μίγμα εισάγεται σε δοχείο όγκου και η σύστασή του παραμένει σταθερή.
- 1.
Δ1. Αν το μίγμα περιέχει 20% v/v NH₃, να βρείτε την απόδοση της αντίδρασης που πραγματοποιήθηκε.(6 μονάδες)
- 2.
Δ2. Τα συνολικά mol των αερίων στο δοχείο είναι 10 και η πιο πάνω αντίδραση έχει στους θ °C. Να υπολογίσετε τον όγκο του δοχείου.(6 μονάδες)
- 3.
Δ3. Ένα από τα παραπροϊόντα της βιομηχανικής παρασκευής της αμμωνίας (NH₃) είναι το διοξείδιο του άνθρακα CO₂, το οποίο χρησιμοποιείται για την παραγωγή ανθρακικού ασβεστίου CaCO₃(s). Σε δοχείο σταθερού όγκου = 1 L εισάγονται 2 mol CaCO₃(s). Το δοχείο θερμαίνεται στους θ °C, οπότε το CaCO₃(s) διασπάται σύμφωνα με τη χημική εξίσωση: Ο μέγιστος ρυθμός μεταβολής συγκέντρωσης του CO₂ είναι = 0,4 M/min και ο βαθμός διάσπασης του CaCO₃(s) είναι 0,5. Αν οι αντιδράσεις και προς τις δύο κατευθύνσεις της χημικής ισορροπίας είναι στοιχειώδεις (απλές) τότε:
- α)
α. να γράψετε τον νόμο ταχύτητας της αντίδρασης διάσπασης του CaCO₃(s) (μονάδες 2), καθώς και τον νόμο της αντίθετης αντίδρασης (μονάδες 2).
- β)
β. να υπολογίσετε τις τιμές και τις μονάδες των σταθερών ταχύτητας και .(4 μονάδες)
- γ)
γ. να υπολογίσετε τα mol του CO₂ που πρέπει να αφαιρεθούν από το δοχείο, ώστε η πίεση σε αυτό να υποδιπλασιαστεί υπό σταθερή θερμοκρασία.(5 μονάδες)
- α)
Καλή επιτυχία!