Μετάβαση στο περιεχόμενο

Επίδραση κοινού ιόντος και ανάμειξη διαλυμάτων

Τι παθαίνει ο ιοντισμός όταν προσθέτεις κοινό ιόν, και τι μένει όταν αναμειγνύεις οξύ με βάση.

32 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Χημεία Γ΄ Λυκείου Θετικών Σπουδών και Σπουδών Υγείας, §5.4

Στις Πανελλήνιες2025 επαν. Δ ·2025 Γ ·2024 Δ ·2023 Α ·2022 επαν. Α ·2022 Β ·2020 Β

Θα μάθεις να

  1. Να εξηγείς την επίδραση κοινού ιόντος με την αρχή Le Chatelier και να ξέρεις ότι το Ka δεν αλλάζει.
  2. Να υπολογίζεις pH και βαθμό ιοντισμού ασθενούς ηλεκτρολύτη παρουσία κοινού ιόντος.
  3. Να λύνεις προβλήματα ανάμειξης οξέος με βάση με πίνακα mol, βρίσκοντας τι περισσεύει.
  4. Να χαρακτηρίζεις το τελικό διάλυμα και να διαλέγεις τη σωστή μέθοδο για το pH του.

Όταν δύο ηλεκτρολύτες μοιράζονται ένα ιόν

Διάλυμα CH3COOHCH_3COOH 0,10{,}1 M, με Ka=10−5K_a = 10^{-5}, έχει βαθμό ιοντισμού 1%1\%. Αν στο ίδιο διάλυμα διαλύσεις CH3COONaCH_3COONa ώστε να γίνει κι αυτό 0,10{,}1 M, ο βαθμός ιοντισμού πέφτει στο 0,01%0{,}01\%. Εκατό φορές λιγότερο. Τι έγινε;

Το άλας είναι ισχυρός ηλεκτρολύτης και δίνει πλήρως CH3COO−CH_3COO^-. Αυτό το ιόν είναι προϊόν της ισορροπίας ιοντισμού του οξέος:

CH3COOH+H2O⇌CH3COO−+H3O+CH_3COOH + H_2O \rightleftharpoons CH_3COO^- + H_3O^+

Αυξάνεις ένα προϊόν, και κατά Le Chatelier η ισορροπία μετατοπίζεται προς τα αριστερά. Αυτή είναι η επίδραση κοινού ιόντος: ο ιοντισμός ενός ασθενούς ηλεκτρολύτη μειώνεται όταν στο διάλυμα υπάρχει ισχυρός ηλεκτρολύτης που δίνει ένα από τα ιόντα του.

Η μέθοδος του κοινού ιόντος

  1. Συγκεντρώσεις στο τελικό διάλυμα. Αν αναμειγνύεις διαλύματα, διαιρείς τα mol με τον συνολικό όγκο.
  2. Πλήρης διάσταση του ισχυρού, με απλό βέλος. Από εκεί η συγκέντρωση του κοινού ιόντος.
  3. Πίνακας ισορροπίας του ασθενούς, με το κοινό ιόν να ξεκινά από την τιμή του βήματος 2:
mol/LHAHAA−A^-H3O+H_3O^+
αρχικάcoc_ocsc_s
ιοντίζονται / παράγονται−x-x+x+x+x+x
ισορροπίαco−xc_o - xcs+xc_s + xxx
  1. Προσεγγίσεις, γραμμένες ρητά: co−x≈coc_o - x \approx c_o και cs+x≈csc_s + x \approx c_s, γιατί ο ιοντισμός καταστέλλεται. Τότε:
Ka=x⋅csco,[H3O+]=Kacocs,α=xco=KacsK_a = \frac{x \cdot c_s}{c_o}, \qquad [H_3O^+] = K_a \frac{c_o}{c_s}, \qquad \alpha = \frac{x}{c_o} = \frac{K_a}{c_s}
  1. Έλεγχος: το xx που βρήκες είναι πράγματι πολύ μικρότερο από coc_o και csc_s;

Οι τέσσερις παραλλαγές που πέφτουν:

ΜείγμαΚοινό ιόνΤι βρίσκεις
ασθενές οξύ + άλας του, HAHA + NaANaAA−A^-[H3O+]=Kacocs[H_3O^+] = K_a \dfrac{c_o}{c_s}
ασθενές οξύ + ισχυρό οξύ, HAHA + HClHClH3O+H_3O^+[H3O+]≈cHCl[H_3O^+] \approx c_{HCl}, α=KacHCl\alpha = \dfrac{K_a}{c_{HCl}}
ασθενής βάση + άλας της, NH3NH_3 + NH4ClNH_4ClNH4+NH_4^+[OH−]=Kbcbcs[OH^-] = K_b \dfrac{c_b}{c_s}
ασθενής βάση + ισχυρή βάση, NH3NH_3 + NaOHNaOHOH−OH^-[OH−]≈cNaOH[OH^-] \approx c_{NaOH}, α=KbcNaOH\alpha = \dfrac{K_b}{c_{NaOH}}

Στη δεύτερη και στην τέταρτη γραμμή το pH το καθορίζει ουσιαστικά μόνο ο ισχυρός ηλεκτρολύτης. Ο ασθενής «σωπαίνει».

Ανάμειξη οξέος με βάση

Όταν αναμειγνύεις οξύ με βάση και τουλάχιστον το ένα είναι ισχυρό, η εξουδετέρωση γίνεται πλήρως, με απλό βέλος:

HCl+NaOH→NaCl+H2OCH3COOH+NaOH→CH3COONa+H2ONH3+HCl→NH4ClHCl + NaOH \to NaCl + H_2O \qquad CH_3COOH + NaOH \to CH_3COONa + H_2O \qquad NH_3 + HCl \to NH_4Cl

Πλήρως αντιδρά και το άλας ασθενούς οξέος με ισχυρό οξύ, ή το άλας ασθενούς βάσης με ισχυρή βάση. Το ισχυρό εκτοπίζει το ασθενές:

CH3COONa+HCl→CH3COOH+NaClNH4Cl+NaOH→NH3+NaCl+H2OCH_3COONa + HCl \to CH_3COOH + NaCl \qquad NH_4Cl + NaOH \to NH_3 + NaCl + H_2O

Η μέθοδος βήμα βήμα

  1. Mol του καθενός: n=c⋅Vn = c \cdot V, με τον όγκο σε L.
  2. Η εξίσωση της αντίδρασης, ισοσταθμισμένη. Το Ba(OH)2Ba(OH)_2 θέλει δύο HClHCl.
  3. Πίνακας mol: αρχικά, αντιδρούν, παράγονται, τελικά. Το αντιδρών που είναι σε έλλειμμα εξαντλείται.
  4. Τι περισσεύει; Από αυτό εξαρτάται όλη η συνέχεια.
  5. Συγκεντρώσεις στον συνολικό όγκο V1+V2V_1 + V_2.
  6. Το pH, με τη μέθοδο που ταιριάζει στο τελικό διάλυμα:
Τι μένει στο τέλοςΤι διάλυμα είναιΠώς βρίσκεις το pH
περίσσεια ισχυρού οξέος ή βάσης, με ή χωρίς άλαςισχυρού ηλεκτρολύτηαπό την περίσσεια· το ιόν του άλατος είναι αμελητέο
μόνο άλας ισχυρού οξέος με ισχυρή βάσηουδέτεροpH=7pH = 7
μόνο άλας με ιόν που αντιδρά με το νερόόξινο ή βασικόόπως στο «Ασθενή οξέα και βάσεις»
ασθενές οξύ μαζί με τη συζυγή του βάσηρυθμιστικόμε κοινό ιόν: [H3O+]=Kacocs[H_3O^+] = K_a \dfrac{c_o}{c_s}

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Σε διάλυμα CH3COOHCH_3COOH προσθέτεις, χωρίς μεταβολή όγκου και σε σταθερή θερμοκρασία, (α) αέριο HClHCl, (β) στερεό CH3COONaCH_3COONa, (γ) στερεό NaClNaCl. Πώς μεταβάλλονται σε κάθε περίπτωση ο βαθμός ιοντισμού του οξέος και το pH; Αιτιολόγησε.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Διάλυμα περιέχει CH3COOHCH_3COOH 0,10{,}1 M και HClHCl 0,010{,}01 M, στους 2525 °C. Με Ka=10−5K_a = 10^{-5}, βρες το pH και τον βαθμό ιοντισμού του CH3COOHCH_3COOH.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Διάλυμα περιέχει NH3NH_3 0,20{,}2 M και NH4ClNH_4Cl 0,10{,}1 M, στους 2525 °C. Με Kb=10−5K_b = 10^{-5} και log⁡2=0,3\log 2 = 0{,}3, βρες το pH.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 4

Αναμειγνύεις 100100 mL HCOOHHCOOH 0,20{,}2 M με 100100 mL NaOHNaOH 0,20{,}2 M, στους 2525 °C. Με Ka(HCOOH)=10−4K_a(HCOOH) = 10^{-4}, βρες το pH του τελικού διαλύματος.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 5

Σε 200200 mL διαλύματος NH3NH_3 0,10{,}1 M (Kb=10−5K_b = 10^{-5}) προσθέτεις διάλυμα HClHCl 0,10{,}1 M. Βρες το pH του τελικού διαλύματος όταν προσθέσεις (α) 100100 mL, (β) 200200 mL, (γ) 300300 mL του HClHCl. Δίνονται log⁡2=0,3\log 2 = 0{,}3, log⁡5=0,7\log 5 = 0{,}7, 2525 °C.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 9
Σε διάλυμα CH3COOHCH_3COOH διαλύεις CH3COONaCH_3COONa, χωρίς μεταβολή όγκου. Τι συμβαίνει;

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 8

Διάλυμα περιέχει ασθενές οξύ HAHA 0,10{,}1 M και το άλας του NaANaA 0,10{,}1 M, στους 2525 °C. Με Ka=10−5K_a = 10^{-5}, βρες το pH.

Τα κατάφερες;

  • Να εξηγείς την επίδραση κοινού ιόντος με την αρχή Le Chatelier και να ξέρεις ότι το Ka δεν αλλάζει.
  • Να υπολογίζεις pH και βαθμό ιοντισμού ασθενούς ηλεκτρολύτη παρουσία κοινού ιόντος.
  • Να λύνεις προβλήματα ανάμειξης οξέος με βάση με πίνακα mol, βρίσκοντας τι περισσεύει.
  • Να χαρακτηρίζεις το τελικό διάλυμα και να διαλέγεις τη σωστή μέθοδο για το pH του.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;