Επίδραση κοινού ιόντος και ανάμειξη διαλυμάτων
Τι παθαίνει ο ιοντισμός όταν προσθέτεις κοινό ιόν, και τι μένει όταν αναμειγνύεις οξύ με βάση.
32 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Χημεία Γ΄ Λυκείου Θετικών Σπουδών και Σπουδών Υγείας, §5.4
Στις Πανελλήνιες2025 επαν. Δ ·2025 Γ ·2024 Δ ·2023 Α ·2022 επαν. Α ·2022 Β ·2020 Β
Θα μάθεις να
- Να εξηγείς την επίδραση κοινού ιόντος με την αρχή Le Chatelier και να ξέρεις ότι το Ka δεν αλλάζει.
- Να υπολογίζεις pH και βαθμό ιοντισμού ασθενούς ηλεκτρολύτη παρουσία κοινού ιόντος.
- Να λύνεις προβλήματα ανάμειξης οξέος με βάση με πίνακα mol, βρίσκοντας τι περισσεύει.
- Να χαρακτηρίζεις το τελικό διάλυμα και να διαλέγεις τη σωστή μέθοδο για το pH του.
Όταν δύο ηλεκτρολύτες μοιράζονται ένα ιόν
Διάλυμα M, με , έχει βαθμό ιοντισμού . Αν στο ίδιο διάλυμα διαλύσεις ώστε να γίνει κι αυτό M, ο βαθμός ιοντισμού πέφτει στο . Εκατό φορές λιγότερο. Τι έγινε;
Το άλας είναι ισχυρός ηλεκτρολύτης και δίνει πλήρως . Αυτό το ιόν είναι προϊόν της ισορροπίας ιοντισμού του οξέος:
Αυξάνεις ένα προϊόν, και κατά Le Chatelier η ισορροπία μετατοπίζεται προς τα αριστερά. Αυτή είναι η επίδραση κοινού ιόντος: ο ιοντισμός ενός ασθενούς ηλεκτρολύτη μειώνεται όταν στο διάλυμα υπάρχει ισχυρός ηλεκτρολύτης που δίνει ένα από τα ιόντα του.
Η μέθοδος του κοινού ιόντος
- Συγκεντρώσεις στο τελικό διάλυμα. Αν αναμειγνύεις διαλύματα, διαιρείς τα mol με τον συνολικό όγκο.
- Πλήρης διάσταση του ισχυρού, με απλό βέλος. Από εκεί η συγκέντρωση του κοινού ιόντος.
- Πίνακας ισορροπίας του ασθενούς, με το κοινό ιόν να ξεκινά από την τιμή του βήματος 2:
| mol/L | |||
|---|---|---|---|
| αρχικά | |||
| ιοντίζονται / παράγονται | |||
| ισορροπία |
- Προσεγγίσεις, γραμμένες ρητά: και , γιατί ο ιοντισμός καταστέλλεται. Τότε:
- Έλεγχος: το που βρήκες είναι πράγματι πολύ μικρότερο από και ;
Οι τέσσερις παραλλαγές που πέφτουν:
| Μείγμα | Κοινό ιόν | Τι βρίσκεις |
|---|---|---|
| ασθενές οξύ + άλας του, + | ||
| ασθενές οξύ + ισχυρό οξύ, + | , | |
| ασθενής βάση + άλας της, + | ||
| ασθενής βάση + ισχυρή βάση, + | , |
Στη δεύτερη και στην τέταρτη γραμμή το pH το καθορίζει ουσιαστικά μόνο ο ισχυρός ηλεκτρολύτης. Ο ασθενής «σωπαίνει».
Ανάμειξη οξέος με βάση
Όταν αναμειγνύεις οξύ με βάση και τουλάχιστον το ένα είναι ισχυρό, η εξουδετέρωση γίνεται πλήρως, με απλό βέλος:
Πλήρως αντιδρά και το άλας ασθενούς οξέος με ισχυρό οξύ, ή το άλας ασθενούς βάσης με ισχυρή βάση. Το ισχυρό εκτοπίζει το ασθενές:
Η μέθοδος βήμα βήμα
- Mol του καθενός: , με τον όγκο σε L.
- Η εξίσωση της αντίδρασης, ισοσταθμισμένη. Το θέλει δύο .
- Πίνακας mol: αρχικά, αντιδρούν, παράγονται, τελικά. Το αντιδρών που είναι σε έλλειμμα εξαντλείται.
- Τι περισσεύει; Από αυτό εξαρτάται όλη η συνέχεια.
- Συγκεντρώσεις στον συνολικό όγκο .
- Το pH, με τη μέθοδο που ταιριάζει στο τελικό διάλυμα:
| Τι μένει στο τέλος | Τι διάλυμα είναι | Πώς βρίσκεις το pH |
|---|---|---|
| περίσσεια ισχυρού οξέος ή βάσης, με ή χωρίς άλας | ισχυρού ηλεκτρολύτη | από την περίσσεια· το ιόν του άλατος είναι αμελητέο |
| μόνο άλας ισχυρού οξέος με ισχυρή βάση | ουδέτερο | |
| μόνο άλας με ιόν που αντιδρά με το νερό | όξινο ή βασικό | όπως στο «Ασθενή οξέα και βάσεις» |
| ασθενές οξύ μαζί με τη συζυγή του βάση | ρυθμιστικό | με κοινό ιόν: |
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Σε διάλυμα προσθέτεις, χωρίς μεταβολή όγκου και σε σταθερή θερμοκρασία, (α) αέριο , (β) στερεό , (γ) στερεό . Πώς μεταβάλλονται σε κάθε περίπτωση ο βαθμός ιοντισμού του οξέος και το pH; Αιτιολόγησε.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
(α) Το ιοντίζεται πλήρως και δίνει , κοινό ιόν. Η ισορροπία πάει αριστερά: ο μειώνεται. Η συνολική όμως αυξάνεται, γιατί το ισχυρό οξύ δίνει πολύ περισσότερα από όσα χάθηκαν: το pH μειώνεται.
(β) Το άλας δίνει , κοινό ιόν. Η ισορροπία πάει αριστερά: ο μειώνεται. Τα έρχονται μόνο από το οξύ, άρα μειώνονται κι αυτά: το pH αυξάνεται.
(γ) Κανένα ιόν του δεν συμμετέχει στην ισορροπία: ούτε ο ούτε το pH αλλάζουν.
Σε όλες τις περιπτώσεις το μένει ίδιο. Η θερμοκρασία δεν άλλαξε.
Παράδειγμα 2
Διάλυμα περιέχει M και M, στους °C. Με , βρες το pH και τον βαθμό ιοντισμού του .
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ο ισχυρός: , άρα M από την αρχή.
Ο ασθενής: . Στην ισορροπία , , .
Προσεγγίσεις: και . Τότε , άρα M. Πράγματι πολύ μικρότερο από .
και , δηλαδή . Μόνο του, το ίδιο οξύ θα ιοντιζόταν κατά .
Παράδειγμα 3
Διάλυμα περιέχει M και M, στους °C. Με και , βρες το pH.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ο ισχυρός: , άρα M από την αρχή.
Ο ασθενής: , με και .
M. Πράγματι αμελητέο μπροστά στο .
, άρα . Το ιόν έχει κι αυτό ισορροπία με το νερό, αλλά με και παρουσία είναι αμελητέα.
Παράδειγμα 4
Αναμειγνύεις mL M με mL M, στους °C. Με , βρες το pH του τελικού διαλύματος.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Mol: mol οξύ και mol βάση.
Πίνακας mol για : αρχικά και , αντιδρούν και , παράγονται mol . Τελικά δεν περισσεύει τίποτα: μόνο άλας.
Συγκέντρωση στον τελικό όγκο: M. Το δεν αντιδρά. Το είναι βάση με .
M, , . Πλήρης εξουδετέρωση, αλλά βασικό διάλυμα.
Παράδειγμα 5
Σε mL διαλύματος M () προσθέτεις διάλυμα M. Βρες το pH του τελικού διαλύματος όταν προσθέσεις (α) mL, (β) mL, (γ) mL του . Δίνονται , , °C.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Αρχικά mol: mol. Η αντίδραση: , mol προς mol.
(α) mol . Το εξαντλείται. Τελικά: mol και mol σε L. Ασθενής βάση με το άλας της: κοινό ιόν, M, άρα . Είναι ρυθμιστικό διάλυμα.
(β) mol . Πλήρης εξουδετέρωση: μόνο mol σε L, δηλαδή M. Το είναι οξύ με .
, άρα και . Όξινο, όπως πρέπει για άλας ασθενούς βάσης με ισχυρό οξύ.
(γ) mol . Η εξαντλείται. Τελικά: mol και mol σε L. Το ισχυρό οξύ δίνει M και καταστέλλει τον ιοντισμό του , που παραλείπεται.
. Τρεις όγκοι του ίδιου οξέος, τρεις διαφορετικές μέθοδοι: ο πίνακας mol είναι αυτός που σου λέει ποια.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Διάλυμα περιέχει ασθενές οξύ M και το άλας του M, στους °C. Με , βρες το pH.
Τα κατάφερες;
- Να εξηγείς την επίδραση κοινού ιόντος με την αρχή Le Chatelier και να ξέρεις ότι το Ka δεν αλλάζει.
- Να υπολογίζεις pH και βαθμό ιοντισμού ασθενούς ηλεκτρολύτη παρουσία κοινού ιόντος.
- Να λύνεις προβλήματα ανάμειξης οξέος με βάση με πίνακα mol, βρίσκοντας τι περισσεύει.
- Να χαρακτηρίζεις το τελικό διάλυμα και να διαλέγεις τη σωστή μέθοδο για το pH του.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.