Χημεία · Γ΄ Λυκείου
Πανελλήνιες 2023
Διάρκεια 180΄ · 100 μονάδες
Θέμα Α25 μονάδες
Για τις προτάσεις Α1 έως και Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της πρότασης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή επιλογή.
- 1.
- 2.
- 3.
- 4.
- 5.
Α5. Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν, γράφοντας στο τετράδιό σας, δίπλα στον αριθμό που αντιστοιχεί σε κάθε πρόταση, τη λέξη ΣΩΣΤΟ, αν η πρόταση είναι σωστή ή τη λέξη ΛΑΘΟΣ, αν η πρόταση είναι λανθασμένη.(5 μονάδες)
Θέμα Β25 μονάδες
- Β1
- α)
α. Να κατατάξετε κατά σειρά αυξανόμενης ατομικής ακτίνας τα στοιχεία , , που βρίσκονται στη θεμελιώδη κατάσταση, αιτιολογώντας την απάντησή σας.(3 μονάδες)
- β)
β. Να συγκρίνετε την ισχύ των βάσεων NH₃, AsH₃, PH₃, CH₃NH₂ σε υδατικά διαλύματα, ίδιας θερμοκρασίας, αν γνωρίζετε ότι η σειρά αύξησης του +Ι επαγωγικού φαινομένου είναι: H– < CH₃– < C₂H₅– (Μονάδα 1). Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας (Μονάδες 3).(4 μονάδες)
- α)
- Β2
- α)
α. Να αντιστοιχίσετε τις χημικές ουσίες της στήλης Α με τα σημεία ζέσεως της στήλης Β σε πίεση P = 1 atm. ΣΤΗΛΗ Α: CH₃OH, H₂, CH₄ ΣΤΗΛΗ Β: −253 °C, 65 °C, −162 °C Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας. Δίνονται οι σχετικές ατομικές μάζες: (H) = 1, (C) = 12, (Ο) = 16.(3 μονάδες)
- β)
β. Έστω η χημική ισορροπία , η οποία πραγματοποιείται σε σταθερή θερμοκρασία 80 °C. Να εξηγήσετε πώς θα μεταβληθεί (θα αυξηθεί/θα μειωθεί/θα παραμείνει σταθερή) η ποσότητα του H₂ αν αυξήσουμε τον όγκο του δοχείου.(3 μονάδες)
- α)
- 3.
Β3. Διαθέτουμε 2 υδατικά διαλύματα Δ1 και Δ2 εκ των οποίων το ένα περιέχει ισχυρό μονοπρωτικό οξύ ΗΑ και το άλλο ασθενές μονοπρωτικό οξύ ΗΒ. Με πεχάμετρο μετράμε το αρχικό pH κάθε διαλύματος και διαπιστώνουμε ότι η τιμή του pH είναι η ίδια και στα δύο διαλύματα και ίση με 2. Αραιώνουμε 10 mL από το κάθε διάλυμα μέχρι τελικού όγκου 100 mL και ξαναμετράμε τα pH. Οι τιμές καταγράφονται στον παρακάτω πίνακα. Όλα τα διαλύματα βρίσκονται σε θερμοκρασία θ = 25 °C και τα δεδομένα του προβλήματος επιτρέπουν τις γνωστές προσεγγίσεις.
Πίνακας Διάλυμα Δ1 Διάλυμα Δ2 αρχικό pH 2 2 pH αραιωμένων διαλυμάτων 2,5 3 mL διαλύματος NaOH που καταναλώθηκε ως το τελικό σημείο V₁ mL V₂ mL - α)
α. Να βρείτε ποιο διάλυμα περιέχει το ισχυρό οξύ και ποιο το ασθενές, αξιοποιώντας τις μετρήσεις του pH πριν και μετά την αραίωση (Μονάδα 1). Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας (Μονάδες 2).(3 μονάδες)
- β)
β. Στη συνέχεια ίσοι όγκοι των διαλυμάτων Δ1 και Δ2 ογκομετρούνται με το ίδιο πρότυπο υδατικό διάλυμα NaOH συγκέντρωσης c Μ, καταναλώνοντας μέχρι το τελικό σημείο όγκους V₁ και V₂ αντίστοιχα από το πρότυπο διάλυμα. Για τους όγκους V₁ και V₂ ισχύει: i) V₁ > V₂ ii) V₁ = V₂ iii) V₁ < V₂ Να επιλέξετε την ορθή απάντηση (Μονάδα 1). Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας (Μονάδες 2).(3 μονάδες)
- α)
- 4.
Β4. Έστω η παρακάτω αμφίδρομη αντίδραση, η οποία λαμβάνει χώρα σε ένα στάδιο και προς τις δύο κατευθύνσεις, είναι δηλαδή απλή αντίδραση και προς τις δύο κατευθύνσεις:
- α)
α. Εάν η προς τα δεξιά κατεύθυνση υποδεικνύεται με τον δείκτη 1 και η προς τα αριστερά κατεύθυνση υποδεικνύεται με τον δείκτη 2, να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν, γράφοντας στο τετράδιό σας, δίπλα στην ένδειξη που αντιστοιχεί σε κάθε πρόταση, τη λέξη Σωστό, αν η πρόταση είναι σωστή, ή τη λέξη Λάθος, αν η πρόταση είναι λανθασμένη. i. , όπου , οι αντίστοιχες πρότυπες ενθαλπίες των αντιδράσεων. ii. , όπου , οι αντίστοιχες ενέργειες ενεργοποίησης των αντιδράσεων. iii. , όπου η σταθερά της χημικής ισορροπίας και , οι σταθερές ταχύτητας των αντιδράσεων.(3 μονάδες)
- β)
β. Να αιτιολογήσετε τις απαντήσεις σας.(3 μονάδες)
- α)
Θέμα Γ25 μονάδες
- Γ1
- α)
α. Η ουρία (H₂NCONH₂) αντιδρά με νερό (H₂O) σε κατάλληλες συνθήκες και πραγματοποιείται η αντίδραση που παριστάνεται με τη θερμοχημική εξίσωση (1): Να υπολογίσετε το ποσό της θερμότητας που εκλύεται ή απορροφάται από την αντίδραση 6 g ουρίας σύμφωνα με τη θερμοχημική εξίσωση (1). Δίνονται οι πρότυπες ενθαλπίες σχηματισμού: και οι σχετικές ατομικές μάζες: (H) = 1, (C) = 12, (N) = 14, (Ο) = 16.(5 μονάδες)
- β)
β. Η αμμωνία (NH₃) που παράγεται διαβιβάζεται σε δοχείο όγκου 0,5 L και αντιδρά με περίσσεια οξειδίου του χαλκού (CuO), οπότε πραγματοποιείται η αντίδραση που παριστάνεται με την εξίσωση (2): Σε χρόνο t = 10 s έχει διασπαστεί το 20% της ποσότητας αμμωνίας (NH₃). Nα προσδιορίσετε τη μέση ταχύτητα της αντίδρασης και τη μέση ταχύτητα κατανάλωσης της αμμωνίας (NH₃) στο χρονικό διάστημα των 10 s.(4 μονάδες)
- α)
- 2.
Γ2. Σε δοχείο όγκου V και σε θερμοκρασία θ °C πραγματοποιείται η αντίδραση που περιγράφεται από τη χημική εξίσωση (3): Στη θέση της χημικής ισορροπίας υπάρχουν 0,25 mol CO, 1,25 mol CO₂, 0,25 mol FeO και 1,25 mol Fe. Nα υπολογίσετε την ποσότητα του CO₂ σε mol, που πρέπει να απομακρυνθεί από το δοχείο της αντίδρασης στην ίδια θερμοκρασία, ώστε η ποσότητα του CO στη νέα θέση ισορροπίας να είναι το της ποσότητας του CO στην αρχική θέση της χημικής ισορροπίας.(6 μονάδες)
- 3.
Γ3. Σε τρία δοχεία περιέχονται τα παρακάτω μίγματα. 1) Αιθανικό οξύ (CH₃COOH) και μεθανάλη (HCHO) 2) Μεθανικό οξύ (HCOOH) και προπανόνη (CH₃COCH₃) 3) Αιθανόλη (CH₃CH₂OH) και προπανάλη (CH₃CH₂CHO) Κάθε δοχείο περιέχει ένα από τα παραπάνω μίγματα, διαφορετικό το καθένα. Τα συστατικά στο κάθε μίγμα δεν αντιδρούν μεταξύ τους. Να προσδιορίσετε τη διαδικασία με την οποία θα ταυτοποιήσετε το περιεχόμενο του κάθε δοχείου, όταν έχετε στη διάθεσή σας: • Υδατικό διάλυμα όξινου ανθρακικού νατρίου (NaHCO₃) – (Διάλυμα ) • Υδατικό διάλυμα ιωδίου (I₂) σε υδροξείδιο του νατρίου (NaOH) – (Διάλυμα ) (Μονάδες 6) Να γράψετε τις αντιδράσεις που πραγματοποιούνται στο μίγμα (2), όταν προστεθεί διάλυμα και όταν προστεθεί διάλυμα (Μονάδες 4).(10 μονάδες)
Θέμα Δ25 μονάδες
Δίνονται: · Για το CH₃COOH: · οι σχετικές ατομικές μάζες: (H) = 1, (C) = 12, (Ο) = 16. Όλα τα διαλύματα βρίσκονται σε θερμοκρασία θ = 25 °C και τα δεδομένα του προβλήματος επιτρέπουν τις γνωστές προσεγγίσεις.
- 1.
Δ1. Τα 3,7 g κορεσμένης μονοσθενούς και πρωτοταγούς αλκοόλης Α () αντιδρούν πλήρως με υδατικό διάλυμα KMnO₄ παρουσία H₂SO₄ και παράγεται οξύ Β. Το οξύ Β απομονώνεται και διαβιβάζεται σε 120 mL υδατικού διαλύματος NaOH συγκέντρωσης 0,5 Μ έτσι ώστε να προκύψει διάλυμα Y1. Η ποσότητα του NaOH στο Y1 που περισσεύει μετά την αντίδραση με το οξύ Β απαιτεί για την πλήρη εξουδετέρωσή της 50 mL υδατικού διαλύματος HCl συγκέντρωσης 0,2 Μ. Για την ένωση Α ισχύει: (κύριο προϊόν) ενώ για την ένωση Δ ισχύει ότι δεν οξειδώνεται με υδατικό διάλυμα KMnO₄ παρουσία H₂SO₄ χωρίς διάσπαση της ανθρακικής της αλυσίδας.
- α)
α) Να βρείτε τον μοριακό τύπο της αλκοόλης Α.(5 μονάδες)
- β)
β) Nα γράψετε τους συντακτικούς τύπους των οργανικών ενώσεων Α, Γ και Δ.(3 μονάδες)
- α)
- 2.
Δ2. Τα 3 g προπανόλης (C₃H₇OH) οξειδώνονται πλήρως με 70 mL υδατικού διαλύματος K₂Cr₂O₇ συγκέντρωσης Μ, παρουσία H₂SO₄, και σχηματίζεται μίγμα αλδεΰδης και οξέος. Να υπολογίσετε το ποσοστό μετατροπής της προπανόλης σε οξύ.(6 μονάδες)
- 3.
Δ3. Υδατικό διάλυμα CH₃COOH συγκέντρωσης 0,1 M και όγκου 2 L αναμιγνύεται με υδατικό διάλυμα Ca(OH)₂ συγκέντρωσης 0,05 Μ και όγκου V οπότε προκύπτει ρυθμιστικό διάλυμα Y2 με pH = 5. Να υπολογίσετε τον όγκο V του διαλύματος Ca(OH)₂.(6 μονάδες)
- 4.
Δ4. Προσθέτουμε σε νερό 0,01 mol CH₃ONa ώστε να προκύψει υδατικό διάλυμα όγκου 100 mL (διάλυμα Y3). Να υπολογίσετε το pH του διαλύματος Y3.(5 μονάδες)
Καλή επιτυχία!