Χημεία · Γ΄ Λυκείου
Πανελλήνιες 2020
Διάρκεια 180΄ · 100 μονάδες
Θέμα Α25 μονάδες
Για τις προτάσεις Α1 έως και Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της πρότασης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή επιλογή.
- 1.
- 2.
- 3.
- 4.
- 5.
Α5. Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν γράφοντας στο τετράδιό σας, δίπλα στον αριθμό που αντιστοιχεί σε κάθε πρόταση, τη λέξη Σωστό, αν η πρόταση είναι σωστή, ή τη λέξη Λάθος, αν η πρόταση είναι λανθασμένη.(5 μονάδες)
Θέμα Β25 μονάδες
- 1.
Β1. Δίνονται τα στοιχεία και .
- α)
i) Να εξηγήσετε ποιο στοιχείο έχει μεγαλύτερη ηλεκτραρνητικότητα.(3 μονάδες)
- β)
ii) Nα συγκρίνετε ως προς την ισχύ τις βάσεις I⁻ και Cℓ⁻.(3 μονάδες)
- γ)
iii) Δίνονται τα ασθενή οξέα HCℓO (H–O–Cℓ) και HIO (H–O–I). Να αιτιολογήσετε ποιο από τα υδατικά διαλύματα ίδιας συγκέντρωσης HCℓO και HIO θα έχει μικρότερο pH στην ίδια θερμοκρασία.(2 μονάδες)
- α)
- 2.
Β2. Το σημαντικότερο ρυθμιστικό σύστημα του αίματος είναι το .
- α)
i) Να γράψετε την εξίσωση της ισορροπίας μεταξύ των δύο συζυγών μορφών του ανωτέρω ρυθμιστικού.(1 μονάδα)
- β)
ii) Αν το pH του αίματος έχει τιμή 7,4 και η p του H₂CO₃ είναι 6,4, να υπολογίσετε τον λόγο των συγκεντρώσεων του H₂CO₃ προς το .(3 μονάδες)
- α)
- 3.
Β3. Σε υδατικό διάλυμα νιτρικού νικελίου Ni(NO₃)₂ προστίθεται διάλυμα αμμωνίας και αποκαθίσταται η ακόλουθη ισορροπία:
- α)
i) Σε ένα δοκιμαστικό σωλήνα που περιέχει το παραπάνω διάλυμα προστίθεται στερεό NH₄Cℓ(s) χωρίς μεταβολή του όγκου. Να εξηγήσετε προς τα πού θα μετατοπιστεί η ισορροπία (1).(3 μονάδες)
- β)
Όταν θερμαίνουμε το διάλυμα, εκλύεται αέριο το οποίο διαβιβάζεται σε άχρωμο διάλυμα φαινολοφθαλεΐνης, το οποίο μετατρέπει σε ερυθρό. ii) Να εξηγήσετε προς τα πού μετατοπίζεται η ισορροπία (1) κατά την έκλυση του αερίου. Δίνεται ότι η φαινολοφθαλεΐνη είναι πρωτολυτικός δείκτης (p = 9,1), η όξινη μορφή της είναι άχρωμη και η βασική μορφή της είναι ερυθρή.(4 μονάδες)
- α)
- 4.
Β4. Σε ένα κλειστό δοχείο αποκαθίσταται η ακόλουθη ισορροπία: όπου , οι ταχύτητες των δύο αντιθέτων πορειών. Στο ακόλουθο διάγραμμα δίνονται οι μεταβολές των , με το χρόνο. Τη χρονική στιγμή προστίθεται στο σύστημα κατάλληλος καταλύτης, οπότε η μεταβολή της ακολουθεί την καμπύλη (β).

- α)
i) Να εξηγήσετε ποια από τις καμπύλες (α), (β), (γ), (δ) και (ε) θα ακολουθήσει η .(2 μονάδες)
- β)
Αν στο ίδιο σύστημα τη χρονική στιγμή , αντί για την προσθήκη καταλύτη μεταβληθεί ο όγκος του δοχείου, τότε η ακολουθεί την καμπύλη (δ). ii) Να εξηγήσετε ποια καμπύλη θα ακολουθήσει η .(2 μονάδες)
- γ)
iii) Να εξηγήσετε αν αυξήθηκε ή μειώθηκε ο όγκος του δοχείου.(2 μονάδες)
- α)
Θέμα Γ25 μονάδες
Το θειικό οξύ είναι ένα οξύ με μεγάλο βιομηχανικό και περιβαλλοντικό ενδιαφέρον, αφού συνδέεται με την όξινη βροχή. Η κύρια αιτία της δημιουργίας όξινης βροχής είναι η καύση των ορυκτών καυσίμων. Για παράδειγμα, οι γαιάνθρακες περιέχουν θειούχο σίδηρο (FeS₂), η καύση του οποίου παράγει SO₂.
- 1.
Γ1. Από ένα κοίτασμα γαιανθράκων λαμβάνεται ποσότητα 20 kg, η οποία καίγεται και παράγεται SO₂ σύμφωνα με την αντίδραση: Το SO₂ που παράγεται, διοχετεύεται σε δοχείο σταθερού όγκου 48 L μαζί με ισομοριακή ποσότητα O₂. Στο δοχείο αποκαθίσταται ισορροπία με απόδοση 50% σύμφωνα με την αντίδραση: Για τη σταθερά της ισορροπίας (2) ισχύει . Να υπολογίσετε:
- α)
i) Την ποσότητα (σε mol) κάθε αερίου στη θέση ισορροπίας.(5 μονάδες)
- β)
ii) Την περιεκτικότητα % w/w σε FeS₂ του κοιτάσματος γαιάνθρακα. Δίνονται: : Fe = 56, S = 32.(2 μονάδες)
- α)
- 2.
Το SO₂ εκτός από την καύση μπορεί να μετατραπεί σε SO₃ και με άλλες χημικές αντιδράσεις. Γ2. Μια χημική αντίδραση μετατροπής του SO₂ σε SO₃ είναι η ακόλουθη: Σε δοχείο σταθερού όγκου βρίσκεται σε ισορροπία μείγμα από 1 mol SO₂, 1,5 mol NO₂, 8 mol SO₃ και 3 mol NO.
- α)
i) Να υπολογίσετε την της αντίδρασης (3).(1 μονάδα)
- β)
Όταν στο μείγμα της ισορροπίας προσθέσουμε 0,5 mol SO₂ και 5 mol NO, απορροφώνται 10 kJ. Να υπολογίσετε: ii) Τη σύσταση του νέου μείγματος ισορροπίας.(4 μονάδες)
- γ)
iii) Τη της αντίδρασης (3).(2 μονάδες)
- α)
- 3.
Γ3. Μια άλλη αντίδραση μετατροπής του SO₂ σε SO₃ είναι η: Σε ένα πείραμα μελετήθηκε η ταχύτητα της αντίδρασης (4) και στον παρακάτω πίνακα δίνονται τα πειραματικά δεδομένα. Όλες οι αντιδράσεις πραγματοποιήθηκαν στην ίδια θερμοκρασία σε δοχείο όγκου 500 mL.
Πειραματικά δεδομένα / mol·L⁻¹ / mol·L⁻¹ / mol·L⁻¹·min⁻¹ 0,25 0,40 0,05 0,25 0,20 0,05 0,50 0,30 0,20 - α)
i) Να υπολογίσετε την τάξη της αντίδρασης για κάθε αντιδρών.(2 μονάδες)
- β)
ii) Να υπολογίσετε τη σταθερά ταχύτητας .(2 μονάδες)
- γ)
Στο τρίτο πείραμα για το χρονικό διάστημα 0 έως 2 min ο μέσος ρυθμός σχηματισμού του SO₃ υπολογίστηκε ίσος με 4 g/min. iii) Να υπολογίσετε τη συγκέντρωση του O₃ στο τέλος των δύο λεπτών. Δίνονται: : O = 16, S = 32.(3 μονάδες)
- α)
- 4.
Γ4. Όταν το SO₃ ελευθερώνεται στην ατμόσφαιρα, μπορεί να μετατραπεί με την επίδραση του νερού σε H₂SO₄. Μια ποσότητα SO₃ χρησιμοποιείται για την παρασκευή διαλύματος H₂SO₄ 1 Μ. Στο διάλυμα του H₂SO₄ να ταξινομήσετε κατά αύξουσα σειρά, χωρίς υπολογισμούς, τις ποσότητες των: α) μορίων H₂SO₄, β) ιόντων , γ) ιόντων και δ) ιόντων (μονάδα 1). Να αιτιολογήσετε πλήρως την απάντησή σας (μονάδες 3). Για το θειικό οξύ δίνεται ότι είναι ασθενές στον δεύτερο ιοντισμό του.(4 μονάδες)
Θέμα Δ25 μονάδες
Όταν στον Παρνασσό ανακαλύφθηκαν μεγάλες ποσότητες βωξίτη, εγκαταστάθηκε στην περιοχή μία από τις μεγαλύτερες βιομηχανίες της Ελλάδος, αυτή της παραγωγής καθαρής αλουμίνας (Aℓ₂O₃) και αλουμινίου (Aℓ). Η μεταλλουργία του αλουμινίου περιλαμβάνει δύο στάδια. Στο δεύτερο στάδιο γίνεται η παραγωγή του καθαρού αλουμινίου με ηλεκτρόλυση της καθαρής αλουμίνας παρουσία περίσσειας άνθρακα (γραφίτη) σύμφωνα με την αντίδραση:
Δίνεται ότι: Όλα τα διαλύματα βρίσκονται σε θερμοκρασία θ = 25 °C · · Τα δεδομένα του προβλήματος επιτρέπουν τις γνωστές προσεγγίσεις · : H = 1, C = 12, O = 16, Aℓ = 27.
- 1.
Δ1. Δίνονται οι αντιδράσεις: Να υπολογιστεί η ενθαλπία της αντίδρασης (1) (μονάδες 4) και να εξηγήσετε αν η παραγωγή του καθαρού αλουμινίου απορροφά ή εκλύει ενέργεια (μονάδα 1).(5 μονάδες)
- 2.
Δ2. Η απόδοση της αντίδρασης (1) είναι 98%, διότι ποσότητα από το παραγόμενο αλουμίνιο καταναλώνεται σύμφωνα με την παρακάτω αντίδραση: Παράλληλα λαμβάνει χώρα η ακόλουθη αντίδραση: Να υπολογίσετε την ποσότητα σε L (STP) του CO που εκλύθηκε από την κατεργασία 1.020 kg Aℓ₂O₃ μέσω της αντίδρασης (1), δεδομένου ότι ο άνθρακας που καταναλώθηκε στην αντίδραση (7) ήταν 0,6 kg.(5 μονάδες)
- 3.
Δ3. 4.480 L CO μετρημένα σε STP μετατρέπονται σε κατάλληλες συνθήκες σε CH₃COOH σύμφωνα με τη συνολική αντίδραση: Τα παραπροϊόντα της (8) είναι υγρά και δεν αλληλεπιδρούν μεταξύ τους ούτε με το CH₃COOH ούτε με το NaOH. Από το τελικό μείγμα των προϊόντων λαμβάνεται δείγμα 1 g, το οποίο διαλύεται πλήρως σε 25 mL νερό, χωρίς μεταβολή του όγκου, και ογκομετρείται με διάλυμα NaOH 1 M. Αν απαιτήθηκαν 15 mL διαλύματος NaOH, τότε να υπολογιστεί:
- α)
i) Το ποσοστό του CH₃COOH στα προϊόντα της αντίδρασης (8).(4 μονάδες)
- β)
ii) Η συνολική ποσότητα του CH₃COOH που παρήχθη σε kg από την αντίδραση (8).(4 μονάδες)
- α)
- 4.
Δ4. Μια ποσότητα από το οξικό οξύ που παρήχθη χρησιμοποιείται για την παρασκευή υδατικού διαλύματος CH₃COOH 0,1M. Αυτό το διάλυμα αναμειγνύεται με διάλυμα NaOH 0,2M και παρασκευάζεται ρυθμιστικό διάλυμα. Στο ρυθμιστικό διάλυμα προσθέτουμε δείκτη με . Ο λόγος των συγκεντρώσεων των μορίων του δείκτη προς την ιοντισμένη μορφή του είναι 100. Να υπολογίσετε:
- α)
i) Το pH του ρυθμιστικού διαλύματος.(2 μονάδες)
- β)
ii) Την αναλογία όγκων με την οποία αναμείξαμε τα δύο διαλύματα.(5 μονάδες)
- α)
Καλή επιτυχία!