Η σταθερά ισορροπίας Kc και Kp
Ο πίνακας αρχικά–μεταβολή–ισορροπία, το Qc για την κατεύθυνση, και το Kp.
35 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Χημεία Γ΄ Λυκείου Θετικών Σπουδών και Σπουδών Υγείας, §4.3
Στις Πανελλήνιες2026 Δ ·2025 επαν. Γ ·2025 Δ ·2024 επαν. Α ·2023 επαν. Β ·2023 επαν. Δ ·2023 Β ·2023 Γ ·2022 επαν. Α ·2022 επαν. Δ ·2022 Γ ·2021 επαν. Α ·2021 επαν. Δ ·2021 Α ·2021 Δ ·2020 επαν. Α ·2020 επαν. Β ·2020 επαν. Γ ·2020 Α ·2020 Γ
Θα μάθεις να
- Να γράφεις την έκφραση του Kc και του Kp, αφήνοντας έξω στερεά, καθαρά υγρά και το νερό ως διαλύτη.
- Να υπολογίζεις το Kc από δεδομένα ισορροπίας και, αντίστροφα, τη σύσταση και την απόδοση από το Kc, με πίνακα και επίλυση εξίσωσης.
- Να προβλέπεις την κατεύθυνση με το Qc και να βρίσκεις τη σταθερά αντίστροφης, πολλαπλασιασμένης ή αθροισμένης αντίδρασης.
- Να υπολογίζεις τη νέα ισορροπία μετά από προσθήκη ουσίας, ξέροντας ότι το Kc αλλάζει μόνο με τη θερμοκρασία.
Ένας αριθμός που δεν αλλάζει
Βάλε σε τρία δοχεία, στην ίδια θερμοκρασία, τρία διαφορετικά μείγματα , και . Θα φτάσουν σε τρεις διαφορετικές ισορροπίες, με άλλες συγκεντρώσεις η καθεμιά. Αν όμως υπολογίσεις σε καθεμιά το κλάσμα , βγαίνει ο ίδιος αριθμός. Αυτός είναι η σταθερά ισορροπίας, και ο κανόνας που τη δίνει λέγεται νόμος της χημικής ισορροπίας.
Για την ομογενή ισορροπία :
Προϊόντα πάνω, αντιδρώντα κάτω, υψωμένα στους συντελεστές τους. Οι συγκεντρώσεις είναι αυτές της ισορροπίας, σε mol/L. Στις ασκήσεις το γράφεται συνήθως χωρίς μονάδες.
Τι δεν μπαίνει. Στερεά και καθαρά υγρά έχουν σταθερή «συγκέντρωση», που ενσωματώνεται στη σταθερά. Το ίδιο το νερό, όταν είναι διαλύτης σε υδατικό διάλυμα. Μπαίνει όμως ο υδρατμός, , όπως κάθε αέριο:
| Ισορροπία | |
|---|---|
Η μέθοδος: πίνακας, συγκεντρώσεις, εξίσωση
Ο πίνακας αρχικά–αντιδρούν–ισορροπία είναι αυτός της ενότητας «Χημική ισορροπία και Le Chatelier». Τώρα το δεδομένο που κλείνει την εξίσωση είναι το .
- Πίνακας σε mol, με στη μεσαία γραμμή επί τους συντελεστές.
- Διαίρεσε με τον όγκο. Το θέλει συγκεντρώσεις. Αν τα mol αερίων είναι ίσα στις δύο μεριές (), οι όγκοι απλοποιούνται και μπορείς να δουλέψεις με mol.
- Γράψε το με τις ποσότητες της ισορροπίας και λύσε ως προς .
- Διάλεξε ρίζα. Δεκτή είναι μόνο αυτή που αφήνει θετικές όλες τις ποσότητες της ισορροπίας: μικρότερο από τα διαθέσιμα mol κάθε αντιδρώντος.
- Απάντησε σε ό,τι ζητείται: σύσταση, απόδοση, βαθμός διάσπασης.
Η εξίσωση του βήματος 3 έχει τρεις μορφές:
- Πρωτοβάθμια, όταν ο φεύγει από τα δύο μέλη.
- Τέλειο τετράγωνο, όταν αριθμητής και παρονομαστής είναι τετράγωνα. Παίρνεις ρίζα και στα δύο μέλη, και η δευτεροβάθμια γίνεται πρωτοβάθμια.
- Γενική δευτεροβάθμια, με διακρίνουσα. Η μία ρίζα σχεδόν πάντα απορρίπτεται.
Όταν δίνεται η απόδοση ή ο βαθμός διάσπασης, το είναι γνωστό από την αρχή και το βγαίνει με αντικατάσταση. Όταν δίνεται το , η απόδοση βγαίνει από το , με το ελλειμματικό αντιδρών στον παρονομαστή.
Το : προς τα πού θα πάει
Αν ένα μείγμα δεν είναι σε ισορροπία, η ίδια παράσταση με τις τρέχουσες συγκεντρώσεις λέγεται πηλίκο αντίδρασης . Συγκρίνεις με το :
| Το σύστημα | |
|---|---|
| έχει λίγα προϊόντα και προχωρά δεξιά | |
| είναι σε ισορροπία | |
| έχει πολλά προϊόντα και προχωρά αριστερά |
Όταν ένα μείγμα έχει όλες τις ουσίες, το είναι ο μόνος ασφαλής τρόπος να ξέρεις προς τα πού γράφεις τα πρόσημα του πίνακα.
Πράξεις με τη σταθερά
Το ανήκει σε μια συγκεκριμένη γραφή της εξίσωσης:
- Αντίστροφη αντίδραση: .
- Συντελεστές επί : . Με μισούς συντελεστές, .
- Άθροισμα δύο αντιδράσεων: .
Το
Για αέρια, η ισορροπία γράφεται και με μερικές πιέσεις. Η μερική πίεση ενός αερίου είναι , ή με το γραμμομοριακό κλάσμα και την ολική πίεση. Για την :
Αφού κάθε μερική πίεση είναι η συγκέντρωση επί , οι δύο σταθερές συνδέονται:
με τα mol αερίων προϊόντων μείον τα mol αερίων αντιδρώντων, L·atm/(mol·K) και σε kelvin. Όταν , . Και το εξαρτάται μόνο από τη θερμοκρασία.
Θερμοκρασία: η μόνη που αλλάζει τη σταθερά
| αύξηση | μείωση | |
|---|---|---|
| ενδόθερμη () | αυξάνεται | μειώνεται |
| εξώθερμη () | μειώνεται | αυξάνεται |
Ισχύει και ανάποδα, και ρωτιέται συχνά: αν το αυξάνεται με τη θερμοκρασία, η ευθεία είναι ενδόθερμη.
Θέμα Δ: νέα ισορροπία μετά από προσθήκη
Το πιο συχνό τελευταίο ερώτημα: στο μείγμα ισορροπίας προστίθεται ή αφαιρείται μια ουσία, σε σταθερή θερμοκρασία, και ζητείται η νέα σύσταση.
- Λύσε την πρώτη ισορροπία ως το τέλος. Οι ποσότητές της είναι τα αρχικά του νέου πίνακα.
- Πρόσθεσε ή αφαίρεσε στη στήλη της ουσίας που άλλαξε.
- Βρες την κατεύθυνση με Le Chatelier ή με .
- Νέος πίνακας με νέο άγνωστο , και το ίδιο , αφού η θερμοκρασία δεν άλλαξε.
- Απόρριψε τη ρίζα που κάνει αρνητική κάποια ποσότητα.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Για την ισορροπία σε θερμοκρασία ισχύει: (α) , (β) , (γ) . Διάλεξε και αιτιολόγησε.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Η έκφραση του αφήνει έξω τα στερεά: .
Το μετρά μόνο αέρια: mol δεξιά, mol αριστερά, άρα .
Σωστό το (α): . Το (β) βγαίνει αν μετρήσεις μόνο τα προϊόντα, το (γ) αν μετρήσεις και τον σίδηρο ως αέριο.
Παράδειγμα 2
Σε δοχείο L εισάγονται mol και mol και αποκαθίσταται, στους K, η ισορροπία . Στην ισορροπία υπάρχουν mol . Βρες το και το στους K. Δίνεται L·atm/(mol·K).
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Πίνακας mol: σχηματίστηκαν mol , άρα αντέδρασαν mol και mol .
αρχικά αντιδρούν / παράγονται ισορροπία Συγκεντρώσεις: σε L, M, M, M.
. Με : .
Παράδειγμα 3
Σε δοχείο L εισάγεται mol και αποκαθίσταται η ισορροπία , με . Βρες τη σύσταση στην ισορροπία και τον βαθμό διάσπασης.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Πίνακας: διασπώνται mol, οπότε μένουν mol και σχηματίζονται mol . Σε L, τα mol είναι και συγκεντρώσεις.
, δηλαδή , ή .
Δευτεροβάθμια: , άρα ή . Η αρνητική απορρίπτεται, γιατί θα έδινε αρνητική ποσότητα .
Σύσταση: mol και mol . Έλεγχος: . Βαθμός διάσπασης .
Παράδειγμα 4
Σε δοχείο L υπάρχουν mol , mol και mol , σε θερμοκρασία όπου η έχει . Είναι το μείγμα σε ισορροπία; Αν όχι, βρες τη σύσταση όταν αποκατασταθεί.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Πηλίκο αντίδρασης: .
: το μείγμα έχει λιγότερο από όσο θέλει η ισορροπία, οπότε προχωρά δεξιά. Αντιδρούν mol και mol , σχηματίζονται mol .
Τέλειο τετράγωνο: . Ρίζα και στα δύο μέλη, με θετικές ποσότητες: , άρα και .
Σύσταση: mol , mol , mol . Έλεγχος: .
Παράδειγμα 5
Η έχει σε θερμοκρασία σταθερά . Πόση είναι, στην ίδια θερμοκρασία, η σταθερά της ;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Δύο αλλαγές: η αντίδραση αντιστράφηκε, και οι συντελεστές έγιναν μισοί.
Αντιστροφή: .
Μισοί συντελεστές: τετραγωνική ρίζα, .
. Η σειρά των δύο πράξεων δεν αλλάζει το αποτέλεσμα: .
Παράδειγμα 6
Σε δοχείο L εισάγονται mol και mol και αποκαθίσταται η ισορροπία , με . (α) Βρες τη σύσταση στην ισορροπία. (β) Στο μείγμα ισορροπίας προστίθενται mol , στην ίδια θερμοκρασία. Βρες τη νέα σύσταση και σύγκρινε το ποσοστό του που έχει αντιδράσει πριν και μετά.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
(α) Τέλειο τετράγωνο: , άρα και . Ισορροπία: mol , mol , mol , mol .
(β) Νέα αρχικά: γίνεται mol, τα άλλα μένουν. Προστέθηκε προϊόν, άρα μετατόπιση αριστερά: σχηματίζονται mol και , καταναλώνονται mol και .
Ίδιο : . Με πράξεις: .
Ρίζες: , δηλαδή ή . Η αρνητική απορρίπτεται, γιατί η μετατόπιση είναι αριστερά και το ορίστηκε θετικό.
Νέα σύσταση: mol , mol , mol , mol . Έλεγχος: .
Σύγκριση: πριν είχε αντιδράσει το του , μετά το . Η προσθήκη προϊόντος μείωσε την απόδοση, όπως προβλέπει η αρχή Le Chatelier, και το δίνει πόσο.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Γράψε την έκφραση του για τη θερμική διάσπαση .
Τα κατάφερες;
- Να γράφεις την έκφραση του Kc και του Kp, αφήνοντας έξω στερεά, καθαρά υγρά και το νερό ως διαλύτη.
- Να υπολογίζεις το Kc από δεδομένα ισορροπίας και, αντίστροφα, τη σύσταση και την απόδοση από το Kc, με πίνακα και επίλυση εξίσωσης.
- Να προβλέπεις την κατεύθυνση με το Qc και να βρίσκεις τη σταθερά αντίστροφης, πολλαπλασιασμένης ή αθροισμένης αντίδρασης.
- Να υπολογίζεις τη νέα ισορροπία μετά από προσθήκη ουσίας, ξέροντας ότι το Kc αλλάζει μόνο με τη θερμοκρασία.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.