Μετάβαση στο περιεχόμενο

Η σταθερά ισορροπίας Kc και Kp

Ο πίνακας αρχικά–μεταβολή–ισορροπία, το Qc για την κατεύθυνση, και το Kp.

35 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Χημεία Γ΄ Λυκείου Θετικών Σπουδών και Σπουδών Υγείας, §4.3

Στις Πανελλήνιες2026 Δ ·2025 επαν. Γ ·2025 Δ ·2024 επαν. Α ·2023 επαν. Β ·2023 επαν. Δ ·2023 Β ·2023 Γ ·2022 επαν. Α ·2022 επαν. Δ ·2022 Γ ·2021 επαν. Α ·2021 επαν. Δ ·2021 Α ·2021 Δ ·2020 επαν. Α ·2020 επαν. Β ·2020 επαν. Γ ·2020 Α ·2020 Γ

Θα μάθεις να

  1. Να γράφεις την έκφραση του Kc και του Kp, αφήνοντας έξω στερεά, καθαρά υγρά και το νερό ως διαλύτη.
  2. Να υπολογίζεις το Kc από δεδομένα ισορροπίας και, αντίστροφα, τη σύσταση και την απόδοση από το Kc, με πίνακα και επίλυση εξίσωσης.
  3. Να προβλέπεις την κατεύθυνση με το Qc και να βρίσκεις τη σταθερά αντίστροφης, πολλαπλασιασμένης ή αθροισμένης αντίδρασης.
  4. Να υπολογίζεις τη νέα ισορροπία μετά από προσθήκη ουσίας, ξέροντας ότι το Kc αλλάζει μόνο με τη θερμοκρασία.

Ένας αριθμός που δεν αλλάζει

Βάλε σε τρία δοχεία, στην ίδια θερμοκρασία, τρία διαφορετικά μείγματα H2H_2, I2I_2 και HIHI. Θα φτάσουν σε τρεις διαφορετικές ισορροπίες, με άλλες συγκεντρώσεις η καθεμιά. Αν όμως υπολογίσεις σε καθεμιά το κλάσμα [HI]2[H2][I2]\dfrac{[HI]^2}{[H_2][I_2]}, βγαίνει ο ίδιος αριθμός. Αυτός είναι η σταθερά ισορροπίας, και ο κανόνας που τη δίνει λέγεται νόμος της χημικής ισορροπίας.

Για την ομογενή ισορροπία αA+βB⇌γC+δD\alpha A + \beta B \rightleftharpoons \gamma C + \delta D:

Kc=[C]γ[D]δ[A]α[B]βK_c = \frac{[C]^{\gamma}[D]^{\delta}}{[A]^{\alpha}[B]^{\beta}}

Προϊόντα πάνω, αντιδρώντα κάτω, υψωμένα στους συντελεστές τους. Οι συγκεντρώσεις είναι αυτές της ισορροπίας, σε mol/L. Στις ασκήσεις το KcK_c γράφεται συνήθως χωρίς μονάδες.

Τι δεν μπαίνει. Στερεά και καθαρά υγρά έχουν σταθερή «συγκέντρωση», που ενσωματώνεται στη σταθερά. Το ίδιο το νερό, όταν είναι διαλύτης σε υδατικό διάλυμα. Μπαίνει όμως ο υδρατμός, H2O(g)H_2O(g), όπως κάθε αέριο:

ΙσορροπίαKcK_c
CaCO3(s)⇌CaO(s)+CO2(g)CaCO_3(s) \rightleftharpoons CaO(s) + CO_2(g)[CO2][CO_2]
C(s)+H2O(g)⇌CO(g)+H2(g)C(s) + H_2O(g) \rightleftharpoons CO(g) + H_2(g)[CO][H2][H2O]\dfrac{[CO][H_2]}{[H_2O]}
CH3COOH+H2O⇌CH3COO−+H3O+CH_3COOH + H_2O \rightleftharpoons CH_3COO^- + H_3O^+[CH3COO−][H3O+][CH3COOH]\dfrac{[CH_3COO^-][H_3O^+]}{[CH_3COOH]}

Η μέθοδος: πίνακας, συγκεντρώσεις, εξίσωση

Ο πίνακας αρχικά–αντιδρούν–ισορροπία είναι αυτός της ενότητας «Χημική ισορροπία και Le Chatelier». Τώρα το δεδομένο που κλείνει την εξίσωση είναι το KcK_c.

  1. Πίνακας σε mol, με xx στη μεσαία γραμμή επί τους συντελεστές.
  2. Διαίρεσε με τον όγκο. Το KcK_c θέλει συγκεντρώσεις. Αν τα mol αερίων είναι ίσα στις δύο μεριές (Δn=0\Delta n = 0), οι όγκοι απλοποιούνται και μπορείς να δουλέψεις με mol.
  3. Γράψε το KcK_c με τις ποσότητες της ισορροπίας και λύσε ως προς xx.
  4. Διάλεξε ρίζα. Δεκτή είναι μόνο αυτή που αφήνει θετικές όλες τις ποσότητες της ισορροπίας: xx μικρότερο από τα διαθέσιμα mol κάθε αντιδρώντος.
  5. Απάντησε σε ό,τι ζητείται: σύσταση, απόδοση, βαθμός διάσπασης.

Η εξίσωση του βήματος 3 έχει τρεις μορφές:

  • Πρωτοβάθμια, όταν ο x2x^2 φεύγει από τα δύο μέλη.
  • Τέλειο τετράγωνο, όταν αριθμητής και παρονομαστής είναι τετράγωνα. Παίρνεις ρίζα και στα δύο μέλη, και η δευτεροβάθμια γίνεται πρωτοβάθμια.
  • Γενική δευτεροβάθμια, με διακρίνουσα. Η μία ρίζα σχεδόν πάντα απορρίπτεται.

Όταν δίνεται η απόδοση ή ο βαθμός διάσπασης, το xx είναι γνωστό από την αρχή και το KcK_c βγαίνει με αντικατάσταση. Όταν δίνεται το KcK_c, η απόδοση βγαίνει από το xx, με το ελλειμματικό αντιδρών στον παρονομαστή.

Το QcQ_c: προς τα πού θα πάει

Αν ένα μείγμα δεν είναι σε ισορροπία, η ίδια παράσταση με τις τρέχουσες συγκεντρώσεις λέγεται πηλίκο αντίδρασης QcQ_c. Συγκρίνεις με το KcK_c:

Το σύστημα
Qc<KcQ_c < K_cέχει λίγα προϊόντα και προχωρά δεξιά
Qc=KcQ_c = K_cείναι σε ισορροπία
Qc>KcQ_c > K_cέχει πολλά προϊόντα και προχωρά αριστερά

Όταν ένα μείγμα έχει όλες τις ουσίες, το QcQ_c είναι ο μόνος ασφαλής τρόπος να ξέρεις προς τα πού γράφεις τα πρόσημα του πίνακα.

Πράξεις με τη σταθερά

Το KcK_c ανήκει σε μια συγκεκριμένη γραφή της εξίσωσης:

  • Αντίστροφη αντίδραση: K′=1KcK' = \dfrac{1}{K_c}.
  • Συντελεστές επί ν\nu: K′=Kc νK' = K_c^{\,\nu}. Με μισούς συντελεστές, K′=KcK' = \sqrt{K_c}.
  • Άθροισμα δύο αντιδράσεων: K=K1⋅K2K = K_1 \cdot K_2.

Το KpK_p

Για αέρια, η ισορροπία γράφεται και με μερικές πιέσεις. Η μερική πίεση ενός αερίου είναι pA=nARTV=[A] RTp_A = \dfrac{n_A RT}{V} = [A]\,RT, ή pA=χAPp_A = \chi_A P με χA\chi_A το γραμμομοριακό κλάσμα και PP την ολική πίεση. Για την N2(g)+3H2(g)⇌2NH3(g)N_2(g) + 3H_2(g) \rightleftharpoons 2NH_3(g):

Kp=pNH32pN2 pH23K_p = \frac{p_{NH_3}^2}{p_{N_2}\,p_{H_2}^3}

Αφού κάθε μερική πίεση είναι η συγκέντρωση επί RTRT, οι δύο σταθερές συνδέονται:

Kp=Kc (RT)ΔnK_p = K_c\,(RT)^{\Delta n}

με Δn\Delta n τα mol αερίων προϊόντων μείον τα mol αερίων αντιδρώντων, R=0,082R = 0{,}082 L·atm/(mol·K) και TT σε kelvin. Όταν Δn=0\Delta n = 0, Kp=KcK_p = K_c. Και το KpK_p εξαρτάται μόνο από τη θερμοκρασία.

Θερμοκρασία: η μόνη που αλλάζει τη σταθερά

αύξηση TTμείωση TT
ενδόθερμη (ΔH>0\Delta H > 0)KcK_c αυξάνεταιKcK_c μειώνεται
εξώθερμη (ΔH<0\Delta H < 0)KcK_c μειώνεταιKcK_c αυξάνεται

Ισχύει και ανάποδα, και ρωτιέται συχνά: αν το KcK_c αυξάνεται με τη θερμοκρασία, η ευθεία είναι ενδόθερμη.

Θέμα Δ: νέα ισορροπία μετά από προσθήκη

Το πιο συχνό τελευταίο ερώτημα: στο μείγμα ισορροπίας προστίθεται ή αφαιρείται μια ουσία, σε σταθερή θερμοκρασία, και ζητείται η νέα σύσταση.

  1. Λύσε την πρώτη ισορροπία ως το τέλος. Οι ποσότητές της είναι τα αρχικά του νέου πίνακα.
  2. Πρόσθεσε ή αφαίρεσε στη στήλη της ουσίας που άλλαξε.
  3. Βρες την κατεύθυνση με Le Chatelier ή με QcQ_c.
  4. Νέος πίνακας με νέο άγνωστο yy, και το ίδιο KcK_c, αφού η θερμοκρασία δεν άλλαξε.
  5. Απόρριψε τη ρίζα που κάνει αρνητική κάποια ποσότητα.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Για την ισορροπία 3Fe(s)+4H2O(g)⇌Fe3O4(s)+4H2(g)3Fe(s) + 4H_2O(g) \rightleftharpoons Fe_3O_4(s) + 4H_2(g) σε θερμοκρασία TT ισχύει: (α) Kp=KcK_p = K_c, (β) Kp=Kc(RT)4K_p = K_c (RT)^4, (γ) Kp=Kc(RT)−4K_p = K_c (RT)^{-4}. Διάλεξε και αιτιολόγησε.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Σε δοχείο 11 L εισάγονται 33 mol SO2SO_2 και 22 mol O2O_2 και αποκαθίσταται, στους 500500 K, η ισορροπία 2SO2(g)+O2(g)⇌2SO3(g)2SO_2(g) + O_2(g) \rightleftharpoons 2SO_3(g). Στην ισορροπία υπάρχουν 22 mol SO3SO_3. Βρες το KcK_c και το KpK_p στους 500500 K. Δίνεται R=0,082R = 0{,}082 L·atm/(mol·K).

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Σε δοχείο 11 L εισάγεται 11 mol N2O4N_2O_4 και αποκαθίσταται η ισορροπία N2O4(g)⇌2NO2(g)N_2O_4(g) \rightleftharpoons 2NO_2(g), με Kc=2K_c = 2. Βρες τη σύσταση στην ισορροπία και τον βαθμό διάσπασης.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 4

Σε δοχείο 11 L υπάρχουν 22 mol H2H_2, 22 mol I2I_2 και 44 mol HIHI, σε θερμοκρασία όπου η H2(g)+I2(g)⇌2HI(g)H_2(g) + I_2(g) \rightleftharpoons 2HI(g) έχει Kc=64K_c = 64. Είναι το μείγμα σε ισορροπία; Αν όχι, βρες τη σύσταση όταν αποκατασταθεί.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 5

Η N2(g)+3H2(g)⇌2NH3(g)N_2(g) + 3H_2(g) \rightleftharpoons 2NH_3(g) έχει σε θερμοκρασία TT σταθερά Kc=0,25K_c = 0{,}25. Πόση είναι, στην ίδια θερμοκρασία, η σταθερά της NH3(g)⇌12N2(g)+32H2(g)NH_3(g) \rightleftharpoons \frac{1}{2}N_2(g) + \frac{3}{2}H_2(g);

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 6

Σε δοχείο 11 L εισάγονται 11 mol NO2NO_2 και 11 mol SO2SO_2 και αποκαθίσταται η ισορροπία NO2(g)+SO2(g)⇌NO(g)+SO3(g)NO_2(g) + SO_2(g) \rightleftharpoons NO(g) + SO_3(g), με Kc=9K_c = 9. (α) Βρες τη σύσταση στην ισορροπία. (β) Στο μείγμα ισορροπίας προστίθενται 1,81{,}8 mol NONO, στην ίδια θερμοκρασία. Βρες τη νέα σύσταση και σύγκρινε το ποσοστό του SO2SO_2 που έχει αντιδράσει πριν και μετά.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 10
Στην έκφραση του KcK_c, οι συγκεντρώσεις των προϊόντων μπαίνουν:

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 8

Γράψε την έκφραση του KcK_c για τη θερμική διάσπαση CaCO3(s)⇌CaO(s)+CO2(g)CaCO_3(s) \rightleftharpoons CaO(s) + CO_2(g).

Τα κατάφερες;

  • Να γράφεις την έκφραση του Kc και του Kp, αφήνοντας έξω στερεά, καθαρά υγρά και το νερό ως διαλύτη.
  • Να υπολογίζεις το Kc από δεδομένα ισορροπίας και, αντίστροφα, τη σύσταση και την απόδοση από το Kc, με πίνακα και επίλυση εξίσωσης.
  • Να προβλέπεις την κατεύθυνση με το Qc και να βρίσκεις τη σταθερά αντίστροφης, πολλαπλασιασμένης ή αθροισμένης αντίδρασης.
  • Να υπολογίζεις τη νέα ισορροπία μετά από προσθήκη ουσίας, ξέροντας ότι το Kc αλλάζει μόνο με τη θερμοκρασία.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;