Ρευστά σε κίνηση
Εξίσωση συνέχειας και Bernoulli: γιατί τρέχει πιο γρήγορα το στένωμα.
30 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Φυσική Γ΄ Λυκείου Θετικών Σπουδών, 3 ενότητες
Στις Πανελλήνιες2022 επαν. Α ·2022 επαν. Β ·2022 Α ·2022 Β ·2021 επαν. Α ·2021 επαν. Β ·2021 Α ·2021 Β ·2020 επαν. Α ·2020 επαν. Β ·2020 Α ·2020 Β
Θα μάθεις να
- Να εφαρμόζεις την εξίσωση συνέχειας σε σωλήνα μεταβλητής διατομής.
- Να χρησιμοποιείς την εξίσωση Bernoulli και να ξέρεις τις προϋποθέσεις της.
- Να εξηγείς γιατί η πίεση πέφτει εκεί που η ταχύτητα αυξάνεται.
- Να λύνεις προβλήματα εκροής και μέτρησης παροχής.
Το ιδανικό ρευστό
Τα πραγματικά ρευστά είναι περίπλοκα. Το κεφάλαιο δουλεύει με ένα μοντέλο που κρατάει τέσσερις παραδοχές, και οι τέσσερις γράφονται στην αρχή κάθε λύσης:
- ασυμπίεστο — η πυκνότητα δεν αλλάζει
- μη ιξώδες — δεν υπάρχουν εσωτερικές τριβές
- στρωτή ροή — κανένας στρόβιλος
- μόνιμη ροή — η ταχύτητα σε κάθε σημείο δεν αλλάζει με τον χρόνο
Εξίσωση συνέχειας
Το ρευστό δεν συσσωρεύεται και δεν εξαφανίζεται. Ό,τι μπαίνει από τη μία άκρη βγαίνει από την άλλη:
Το γινόμενο λέγεται παροχή και μετριέται σε . Στενεύει ο σωλήνας, ανεβαίνει η ταχύτητα — γι' αυτό το νερό τρέχει πιο δυνατά όταν πατάς το στόμιο του λάστιχου.
Εξίσωση Bernoulli
Είναι η διατήρηση της ενέργειας, γραμμένη ανά μονάδα όγκου:
με το σταθερό κατά μήκος μιας ρευματικής γραμμής. Οι τρεις όροι είναι πίεση, κινητική ενέργεια ανά όγκο και δυναμική ενέργεια ανά όγκο. Το άθροισμά τους είναι το ίδιο σε κάθε σημείο μιας ρευματικής γραμμής.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Σωλήνας διατομής cm² στενεύει σε cm². Στο φαρδύ το νερό τρέχει με m/s. Πόσο τρέχει στο στενό;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Εξίσωση συνέχειας:
m/s
Οι μονάδες της διατομής δεν χρειάστηκε να μετατραπούν, γιατί εμφανίζονται ως λόγος. Αρκεί να είναι οι ίδιες και στα δύο.
Παράδειγμα 2
Στον ίδιο σωλήνα, πόσο πέφτει η πίεση από το φαρδύ στο στενό; ( kg/m³)
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Οριζόντιος σωλήνας, άρα ο όρος του ύψους απαλείφεται:
Pa
kPa, δηλαδή περίπου το της ατμοσφαιρικής πίεσης.
Έλεγχος προσήμου: βγήκε θετικό, άρα — η πίεση είναι μεγαλύτερη στο φαρδύ, όπως έπρεπε.
Παράδειγμα 3
Δοχείο με νερό έχει τρύπα σε βάθος m κάτω από την επιφάνεια. Με τι ταχύτητα βγαίνει το νερό;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Εφαρμόζω Bernoulli ανάμεσα στην επιφάνεια (σημείο 1) και στην τρύπα (σημείο 2).
Και τα δύο είναι εκτεθειμένα στην ατμόσφαιρα, άρα και οι όροι πίεσης απαλείφονται.
Η επιφάνεια κατεβαίνει πολύ αργά σε σχέση με την εκροή, γιατί η διατομή του δοχείου είναι πολύ μεγαλύτερη από της τρύπας. Θεωρώ .
m/s
Ο τύπος του Torricelli, και είναι ακριβώς η ταχύτητα που θα είχε ένα σώμα πέφτοντας ελεύθερα από ύψος . Το νερό «πέφτει» τα m, απλώς στρίβοντας.
Παράδειγμα 4
Γιατί το νερό από μια βρύση λεπταίνει καθώς πέφτει;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Το νερό επιταχύνεται καθώς πέφτει, από τη βαρύτητα. Στο χαμηλότερο σημείο η ταχύτητα είναι μεγαλύτερη.
Η παροχή διατηρείται — τα ίδια λίτρα το δευτερόλεπτο περνούν από κάθε οριζόντια τομή του ρεύματος, οπότε το γινόμενο μένει σταθερό.
Αν το μεγαλώνει, το πρέπει να μικραίνει.
Το ρεύμα λεπταίνει. Και μάλιστα το είναι αντιστρόφως ανάλογο του , οπότε η λέπτυνση είναι γρήγορο στην αρχή και αργεί μετά.
Είναι η εξίσωση συνέχειας εφαρμοσμένη σε ρεύμα χωρίς σωλήνα — τα τοιχώματα δεν χρειάζονται.

Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Λάστιχο ποτίσματος διατομής cm² καταλήγει σε ακροφύσιο διατομής cm². Στο λάστιχο το νερό τρέχει με m/s. Πόσο τρέχει στο ακροφύσιο;
Τα κατάφερες;
- Να εφαρμόζεις την εξίσωση συνέχειας σε σωλήνα μεταβλητής διατομής.
- Να χρησιμοποιείς την εξίσωση Bernoulli και να ξέρεις τις προϋποθέσεις της.
- Να εξηγείς γιατί η πίεση πέφτει εκεί που η ταχύτητα αυξάνεται.
- Να λύνεις προβλήματα εκροής και μέτρησης παροχής.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.