Μετάβαση στο περιεχόμενο

Φαινόμενο Doppler

Γιατί αλλάζει ο ήχος της σειρήνας καθώς περνάει.

28 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Φυσική Γ΄ Λυκείου Θετικών Σπουδών, 1 ενότητα

Θα μάθεις να

  1. Να εξηγείς γιατί αλλάζει η ακουόμενη συχνότητα όταν πηγή ή παρατηρητής κινούνται.
  2. Να εφαρμόζεις τον τύπο του Doppler διαλέγοντας σωστά τα πρόσημα.
  3. Να ξεχωρίζεις την κίνηση της πηγής από την κίνηση του παρατηρητή.
  4. Να συνδέεις το φαινόμενο με τη μετατόπιση προς το ερυθρό στην αστρονομία.

Η σειρήνα που περνάει

Καθώς ένα ασθενοφόρο πλησιάζει, ο ήχος του ακούγεται ψηλότερος· μόλις σε προσπεράσει, πέφτει απότομα. Η πηγή δεν άλλαξε τίποτα — συνεχίζει να εκπέμπει την ίδια συχνότητα.

Αυτό που άλλαξε είναι η απόσταση ανάμεσα σε διαδοχικά μέτωπα κύματος, όπως φτάνουν σε σένα.

Τα μέτωπα, μπροστά και πίσω

Κάθε κύκλος εκπέμφθηκε μία περίοδο πριν από τον επόμενο και απλώνεται έκτοτε με την ταχύτητα του ήχου. Ανέβασε την ταχύτητα της πηγής: μπροστά οι κύκλοι στριμώχνονται, πίσω απλώνονται — και οι δύο συχνότητες στον πίνακα ξεχωρίζουν.

Ακούει ο μπροστινός
523 Hz
Ακούει ο πισινός
324 Hz
Ταχύτητα ήχου
340 m/s

Η πηγή εκπέμπει πάντα την ίδια συχνότητα. Αυτό που αλλάζει είναι η απόσταση των μετώπων όπως φτάνουν στον καθένα.

Ο τύπος

Με vv την ταχύτητα του ήχου, usu_s την ταχύτητα της πηγής και uou_o του παρατηρητή:

f′=fv±uov∓usf' = f \frac{v \pm u_o}{v \mp u_s}

Τα πρόσημα δεν απομνημονεύονται. Αποφασίζονται από τη λογική, και η λογική είναι μία:

Ό,τι φέρνει πηγή και παρατηρητή πιο κοντά ανεβάζει τη συχνότητα. Ό,τι τους απομακρύνει τη ρίχνει.

Άρα πριν βάλεις αριθμούς, αποφασίζεις αν το f′f' πρέπει να βγει μεγαλύτερο ή μικρότερο από το ff, και διαλέγεις τα πρόσημα ώστε να βγει έτσι. Αν το αποτέλεσμα πάει προς τη λάθος κατεύθυνση, το πρόσημο ήταν λάθος.

Μαύρο φόντο γεμάτο από εκατοντάδες μικρά φωτεινά σημάδια σε διάφορα σχήματα και χρώματα: σπείρες, ελλείψεις και μικροσκοπικές κόκκινες κουκκίδες.
Το Hubble Ultra Deep Field: ένα μικροσκοπικό κομμάτι του ουρανού, φωτογραφημένο από το διαστημικό τηλεσκόπιο Hubble με δεδομένα που μαζεύτηκαν επί μήνες. Σχεδόν κάθε σημάδι εδώ είναι ένας ολόκληρος γαλαξίας. Το φως των πιο μακρινών φτάνει με πολύ μικρότερη συχνότητα από αυτήν με την οποία εκπέμφθηκε: είναι μετατοπισμένο προς το ερυθρό.Φωτογραφία: NASA and ESA · κοινό κτήμα · Wikimedia Commons

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Ασθενοφόρο με σειρήνα 500500 Hz πλησιάζει με 3030 m/s. Τι ακούει ακίνητος παρατηρητής; (v=340v = 340 m/s)

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Το ίδιο ασθενοφόρο, αφού προσπεράσει. Τι ακούει τώρα ο ίδιος παρατηρητής;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Ακίνητη πηγή 400400 Hz, παρατηρητής πλησιάζει με 3434 m/s. Τι ακούει;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 4

Γιατί δεν αλλάζει ο τόνος όταν πηγή και παρατηρητής κινούνται μαζί με την ίδια ταχύτητα;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Πηγή ήχου πλησιάζει ακίνητο παρατηρητή. Η ακουόμενη συχνότητα:

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 8

Πηγή ήχου πλησιάζει ακίνητο παρατηρητή. Το μήκος κύματος μπροστά από την πηγή είναι μεγαλύτερο ή μικρότερο από αυτό που θα είχε αν η πηγή ήταν ακίνητη;

Τα κατάφερες;

  • Να εξηγείς γιατί αλλάζει η ακουόμενη συχνότητα όταν πηγή ή παρατηρητής κινούνται.
  • Να εφαρμόζεις τον τύπο του Doppler διαλέγοντας σωστά τα πρόσημα.
  • Να ξεχωρίζεις την κίνηση της πηγής από την κίνηση του παρατηρητή.
  • Να συνδέεις το φαινόμενο με τη μετατόπιση προς το ερυθρό στην αστρονομία.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;