Μετάβαση στο περιεχόμενο

Στερεό σώμα — στροφική κίνηση

Ροπή, ροπή αδράνειας και ο δεύτερος νόμος σε στροφική μορφή.

32 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Φυσική Γ΄ Λυκείου Θετικών Σπουδών, 3 ενότητες

Στις Πανελλήνιες2025 επαν. Β ·2024 επαν. Α ·2023 επαν. Δ ·2022 επαν. Α ·2022 επαν. Δ ·2022 Δ ·2021 επαν. Β ·2020 επαν. Α

Θα μάθεις να

  1. Να υπολογίζεις ροπή δύναμης ως προς άξονα, με σωστή χρήση του μοχλοβραχίονα.
  2. Να χρησιμοποιείς τη ροπή αδράνειας και να καταλαβαίνεις από τι εξαρτάται.
  3. Να εφαρμόζεις τον θεμελιώδη νόμο της στροφικής κίνησης.
  4. Να συνδέεις τα στροφικά μεγέθη με τα αντίστοιχα μεταφορικά.

Η δύναμη δεν αρκεί

Για να στρίψεις μια πόρτα, δεν αρκεί να ξέρεις πόσο σπρώχνεις. Μετράει και πού και προς τα πού. Σπρώξε δίπλα στον μεντεσέ και η πόρτα δεν κουνιέται, όσο δυνατά κι αν πιέσεις.

Το μέγεθος που τα μαζεύει και τα τρία είναι η ροπή:

τ=F⋅r⋅ημθ\tau = F \cdot r \cdot \eta\mu\theta

όπου rr η απόσταση από τον άξονα και θ\theta η γωνία ανάμεσα στη δύναμη και στην ακτίνα. Το γινόμενο r ημθr\,\eta\mu\theta λέγεται μοχλοβραχίονας: η κάθετη απόσταση του άξονα από τον φορέα της δύναμης.

Πού και προς τα πού σπρώχνεις

Τρεις σύρτες, μία ροπή. Φέρε την ακτίνα στο μηδέν ή τη γωνία στις 0 μοίρες: η δύναμη μένει ίδια και η ροπή σβήνει. Η γωνιακή επιτάχυνση ακολουθεί τη ροπή, όχι τη δύναμη.

Ροπή
4 N·m
Ροπή αδράνειας
0,25 kg·m²
Γωνιακή επιτάχυνση
16 rad/s²

Ο δίσκος έχει μάζα 2 kg και ακτίνα 0,5 m, οπότε I = ½MR² = 0,25 kg·m².

Ροπή αδράνειας

Στη στροφική κίνηση, τη θέση της μάζας παίρνει η ροπή αδράνειας II: πόσο δύσκολο είναι να αλλάξει η περιστροφή ενός σώματος.

I=∑miri2I = \sum m_i r_i^2

Το κρίσιμο είναι το r2r^2. Δεν μετράει μόνο πόση μάζα υπάρχει, αλλά πόσο μακριά από τον άξονα κάθεται. Δύο σώματα ίδιας μάζας έχουν εντελώς διαφορετικό II αν η μάζα τους είναι μοιρασμένη αλλιώς:

Σώμα, μάζας MM και ακτίνας RRII ως προς τον άξονα συμμετρίας
ΔακτύλιοςMR2MR^2
Συμπαγής δίσκος12MR2\tfrac{1}{2}MR^2
Συμπαγής σφαίρα25MR2\tfrac{2}{5}MR^2

Ο δακτύλιος έχει διπλάσιο II από τον δίσκο με την ίδια μάζα, γιατί όλη η μάζα του κάθεται στη μέγιστη απόσταση.

Ο θεμελιώδης νόμος

Στ=Iα\Sigma\tau = I\alpha

Είναι ο δεύτερος νόμος του Νεύτωνα, με τρεις αντικαταστάσεις. Και αυτή η αντιστοίχιση είναι ο συντομότερος τρόπος να θυμάσαι ολόκληρο το κεφάλαιο:

ΜεταφορικήΣτροφική
θέση xxγωνία φ\varphi
ταχύτητα vvγωνιακή ταχύτητα ω\omega
επιτάχυνση aaγωνιακή επιτάχυνση α\alpha
μάζα mmροπή αδράνειας II
δύναμη FFροπή τ\tau
ορμή p=mvp = mvστροφορμή L=IωL = I\omega
κινητική 12mv2\tfrac{1}{2}mv^2κινητική 12Iω2\tfrac{1}{2}I\omega^2

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Δύναμη 2020 N ασκείται σε απόσταση 0,30{,}3 m από τον άξονα, κάθετα στην ακτίνα. Βρες τη ροπή.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Δίσκος M=2M = 2 kg και R=0,5R = 0{,}5 m δέχεται ροπή 66 N·m. Βρες τη γωνιακή επιτάχυνση.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Τροχός ξεκινάει από την ηρεμία με α=4\alpha = 4 rad/s². Πόσες στροφές κάνει σε 55 s;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 4

Γιατί ένας συμπαγής κύλινδρος κατεβαίνει κεκλιμένο επίπεδο πιο γρήγορα από έναν δακτύλιο ίδιας μάζας;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Πότε μηδενίζεται η ροπή μιας δύναμης ως προς άξονα;

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 8

Δύναμη 4040 N ασκείται κάθετα στη λαβή ενός κλειδιού, σε απόσταση 0,250{,}25 m από το παξιμάδι. Βρες τη ροπή.

Τα κατάφερες;

  • Να υπολογίζεις ροπή δύναμης ως προς άξονα, με σωστή χρήση του μοχλοβραχίονα.
  • Να χρησιμοποιείς τη ροπή αδράνειας και να καταλαβαίνεις από τι εξαρτάται.
  • Να εφαρμόζεις τον θεμελιώδη νόμο της στροφικής κίνησης.
  • Να συνδέεις τα στροφικά μεγέθη με τα αντίστοιχα μεταφορικά.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;