Στοιχειομετρία οξειδοαναγωγής
Ογκομέτρηση με KMnO₄ και K₂Cr₂O₇, περίσσεια, μείγματα και καθαρότητα.
30 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Χημεία Γ΄ Λυκείου Θετικών Σπουδών και Σπουδών Υγείας, §1.2
Στις Πανελλήνιες2024 επαν. Δ ·2024 Δ ·2023 επαν. Δ ·2023 Δ ·2020 Δ
Θα μάθεις να
- Να λύνεις προβλήματα ογκομέτρησης με KMnO₄ και K₂Cr₂O₇ και να εξηγείς πώς φαίνεται το τέλος της.
- Να υπολογίζεις την καθαρότητα ενός δείγματος και τη σύσταση μείγματος δύο αναγωγικών.
- Να λύνεις προβλήματα με περίσσεια οξειδωτικού και ογκομέτρηση της περίσσειας.
- Να συνδέεις διαδοχικές αντιδράσεις, με αέρια σε STP, μέσα από τα mol που περνούν από τη μία στην άλλη.
Πόσο σίδηρο έχει ένα δισκίο;
Ένα συμπλήρωμα σιδήρου γράφει στη συσκευασία πόσο περιέχει. Για να το ελέγξεις, διαλύεις το δισκίο σε αραιό και προσθέτεις σταγόνα σταγόνα διάλυμα γνωστής συγκέντρωσης. Κάθε σταγόνα αποχρωματίζεται, όσο υπάρχει να οξειδωθεί. Μόλις ο σίδηρος τελειώσει, η επόμενη σταγόνα μένει ιώδης. Από τον όγκο που καταναλώθηκε βρίσκεις τα mol του σιδήρου.
Αυτό είναι η ογκομέτρηση οξειδοαναγωγής, και πάνω της χτίζονται τα περισσότερα Θέματα Γ και Δ του κεφαλαίου. Τη συμπλήρωση των εξισώσεων και τα προϊόντα των οξειδωτικών τα έχεις από την προηγούμενη ενότητα· εδώ μένει ο λογαριασμός.
| Σώμα | Γίνεται | Ηλεκτρόνια ανά χημικό τύπο |
|---|---|---|
| (όξινο) | (παίρνει) | |
| (όξινο) | (παίρνει) | |
| ως οξειδωτικό / ως αναγωγικό | / | |
| (δίνει) | ||
| (δίνει) | ||
| (δίνει) |
Η μέθοδος βήμα βήμα
- Γράψε και συμπλήρωσε κάθε αντίδραση που γίνεται, με τη σειρά που γίνονται.
- Μετάτρεψε τα δεδομένα σε mol: με τον όγκο σε L, , και για αέρια σε STP με τον όγκο σε L.
- Πέρνα από το ένα σώμα στο άλλο με τον λόγο των συντελεστών. Ποτέ με γραμμάρια ή λίτρα.
- Γύρνα στο ζητούμενο: μάζα, όγκο, συγκέντρωση, ποσοστό.
Ογκομέτρηση με και
Στο ισοδύναμο σημείο τα mol του οξειδωτικού που προστέθηκαν είναι ακριβώς όσα χρειάζονται στοιχειομετρικά για όλο το αναγωγικό.
Το είναι δείκτης του εαυτού του. Το είναι έντονα ιώδες, το σχεδόν άχρωμο. Όσο υπάρχει αναγωγικό, κάθε σταγόνα αποχρωματίζεται. Η πρώτη σταγόνα σε περίσσεια βάφει το διάλυμα ροζ-ιώδες, και αυτό το χρώμα που μένει είναι το τέλος της ογκομέτρησης. Δεν χρειάζεται άλλος δείκτης.
Το γίνεται από πορτοκαλί πράσινο (). Εδώ η αλλαγή δεν φαίνεται καθαρά, γιατί το πράσινο του σκεπάζει την τελευταία σταγόνα πορτοκαλί· στο εργαστήριο προστίθεται δείκτης οξειδοαναγωγής. Στα προβλήματα ο λογαριασμός είναι ίδιος, με ηλεκτρόνια ανά .
Καθαρότητα δείγματος
Ένα δείγμα περιέχει το καθαρό σώμα και προσμείξεις που, σύμφωνα με την εκφώνηση, δεν αντιδρούν. Η ογκομέτρηση μετρά μόνο το καθαρό σώμα:
καθαρότητα = (μάζα καθαρού σώματος / μάζα δείγματος) × 100%
Αν οι προσμείξεις ήταν κι αυτές αναγωγικές, θα κατανάλωναν οξειδωτικό, και η καθαρότητα θα έβγαινε μεγαλύτερη από την πραγματική. Γι' αυτό η εκφώνηση το διευκρινίζει πάντα.
Μείγμα δύο αναγωγικών
Όταν ένα οξειδωτικό οξειδώνει ταυτόχρονα δύο σώματα, έχεις δύο αγνώστους, και mol, και θέλεις δύο εξισώσεις:
- μία από τη μάζα του μείγματος (ή από μια δεύτερη πληροφορία, π.χ. όγκο αερίου)
- μία από το οξειδωτικό που καταναλώθηκε: άθροισμα των mol από τις δύο αντιδράσεις, ή ισοδύναμα από την ισότητα των ηλεκτρονίων, με τα ηλεκτρόνια των δύο αναγωγικών αθροισμένα
Περίσσεια και επιστροφή
Μερικές φορές το αναγωγικό αντιδρά αργά ή δεν φαίνεται το τέλος. Τότε προσθέτεις γνωστή περίσσεια οξειδωτικού, αφήνεις την αντίδραση να ολοκληρωθεί και ογκομετρείς ό,τι περίσσεψε με ένα πρότυπο αναγωγικό, συνήθως :
mol οξειδωτικού που αντέδρασαν με το δείγμα = mol που προστέθηκαν − mol της περίσσειας
Η δεύτερη ογκομέτρηση μετρά την περίσσεια, όχι το δείγμα. Το λάθος που γίνεται συχνά: τα mol του μπαίνουν κατευθείαν στον λογαριασμό του δείγματος.
Διαδοχικές αντιδράσεις
Σε πολλά Θέματα Δ το προϊόν μιας αντίδρασης γίνεται αντιδρών της επόμενης: κράμα σε οξύ, το διάλυμα σε ογκομέτρηση, το αέριο σε άλλη αντίδραση. Η αλυσίδα δένεται μόνο με mol. Σε κάθε κρίκο ρωτάς: ποιο σώμα περνά στην επόμενη αντίδραση, και πόσα mol του; Ό,τι δεν αντιδρά (ο με αραιό οξύ, μια πρόσμειξη) μένει και μπορεί να είναι το επόμενο ερώτημα.
Οι όγκοι αερίων μετριούνται σε STP, όπου mol αερίου καταλαμβάνει L.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Ένας μαθητής ογκομετρεί διάλυμα με , αλλά οξινίζει με αντί για . Ο όγκος που θα καταναλώσει είναι: (α) μεγαλύτερος, (β) μικρότερος, (γ) ίσος με τον σωστό. Διάλεξε και αιτιολόγησε.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Το είναι ισχυρό οξειδωτικό και οξειδώνει και τα ιόντα σε : .
Μέρος του που προστίθεται καταναλώνεται έτσι από το και όχι από τον . Για να οξειδωθεί όλος ο σίδηρος χρειάζεται περισσότερο διάλυμα.
Σωστή η (α). Ο μαθητής θα υπολογίσει περισσότερο σίδηρο από όσο υπάρχει. Γι' αυτό η οξίνιση γίνεται με , που το θείο του είναι ήδη και δεν οξειδώνεται.
Παράδειγμα 2
Δείγμα g με προσμείξεις που δεν αντιδρούν διαλύεται σε νερό, οξινίζεται με και ογκομετρείται με διάλυμα M. Το διάλυμα μένει ροζ-ιώδες μετά την προσθήκη mL. Βρες την καθαρότητα του δείγματος. ( του : )
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Εξίσωση: , δηλαδή λόγος .
Το ροζ-ιώδες χρώμα που μένει είναι το τέλος: ως εκεί αντέδρασαν mol.
mol, άρα g καθαρό .
Καθαρότητα: .
Παράδειγμα 3
Μείγμα και μάζας g διαλύεται σε νερό και οξινίζεται με . Για την πλήρη οξείδωσή του χρειάζονται mL διαλύματος M. Βρες τη σύσταση του μείγματος και τον όγκο του σε STP. (: , )
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Εξισώσεις: η γνωστή του (λόγος ) και
Ο άνθρακας πάει από σε : κάθε δίνει ηλεκτρόνια.
Άγνωστοι: mol και mol . Από τη μάζα: .
Από το οξειδωτικό: mol, που παίρνουν mol ηλεκτρονίων. Άρα . Το ίδιο βγαίνει από τις εξισώσεις: .
Από τη δεύτερη . Στην πρώτη: , άρα και . Το μείγμα έχει g και g .
: mol, δηλαδή L σε STP.
Παράδειγμα 4
Κράμα σιδήρου και χαλκού μάζας g κατεργάζεται με περίσσεια αραιού και ελευθερώνονται L αερίου σε STP. Το διάλυμα ογκομετρείται με M, και το στερεό που απομένει αντιδρά πλήρως με πυκνό . Βρες τον όγκο του και τον όγκο του αερίου της τελευταίας αντίδρασης σε STP. (: , )
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Πρώτος κρίκος. Μόνο ο σίδηρος είναι πριν από το υδρογόνο: . mol, άρα mol , δηλαδή g. Ο χαλκός είναι g, δηλαδή mol.
Δεύτερος κρίκος. Στο διάλυμα περνούν mol (το αραιό οξύ δίνει ). Με λόγο χρειάζονται mol , δηλαδή L mL.
Τρίτος κρίκος. Ο χαλκός που έμεινε με πυκνό νιτρικό: . Από mol βγαίνουν mol , δηλαδή L σε STP.
Παράδειγμα 5
Δείγμα g οξαλικού οξέος με αδρανείς προσμείξεις διαλύεται και οξινίζεται. Προστίθενται mL διαλύματος M, που είναι σε περίσσεια. Η περίσσεια του αντιδρά ακριβώς με mL διαλύματος M. Βρες την καθαρότητα του δείγματος. ( του : )
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Όλο το : mol.
Η περίσσεια, από την ογκομέτρηση επιστροφής: mol, που αντιδρούν με τους: mol .
Με το οξαλικό αντέδρασαν mol . Με λόγο : mol.
g, άρα καθαρότητα . Αν είχες βάλει τα mol κατευθείαν στον λογαριασμό του οξαλικού, θα έβγαινε άλλο, λάθος, νούμερο: η επιστροφή μετρά μόνο ό,τι περίσσεψε.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Πόσα mol χρειάζονται, σε όξινο περιβάλλον, για να οξειδωθούν mol ;
Τα κατάφερες;
- Να λύνεις προβλήματα ογκομέτρησης με KMnO₄ και K₂Cr₂O₇ και να εξηγείς πώς φαίνεται το τέλος της.
- Να υπολογίζεις την καθαρότητα ενός δείγματος και τη σύσταση μείγματος δύο αναγωγικών.
- Να λύνεις προβλήματα με περίσσεια οξειδωτικού και ογκομέτρηση της περίσσειας.
- Να συνδέεις διαδοχικές αντιδράσεις, με αέρια σε STP, μέσα από τα mol που περνούν από τη μία στην άλλη.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.