Μετάβαση στο περιεχόμενο

Στοιχειομετρία οξειδοαναγωγής

Ογκομέτρηση με KMnO₄ και K₂Cr₂O₇, περίσσεια, μείγματα και καθαρότητα.

30 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Χημεία Γ΄ Λυκείου Θετικών Σπουδών και Σπουδών Υγείας, §1.2

Στις Πανελλήνιες2024 επαν. Δ ·2024 Δ ·2023 επαν. Δ ·2023 Δ ·2020 Δ

Θα μάθεις να

  1. Να λύνεις προβλήματα ογκομέτρησης με KMnO₄ και K₂Cr₂O₇ και να εξηγείς πώς φαίνεται το τέλος της.
  2. Να υπολογίζεις την καθαρότητα ενός δείγματος και τη σύσταση μείγματος δύο αναγωγικών.
  3. Να λύνεις προβλήματα με περίσσεια οξειδωτικού και ογκομέτρηση της περίσσειας.
  4. Να συνδέεις διαδοχικές αντιδράσεις, με αέρια σε STP, μέσα από τα mol που περνούν από τη μία στην άλλη.

Πόσο σίδηρο έχει ένα δισκίο;

Ένα συμπλήρωμα σιδήρου γράφει στη συσκευασία πόσο FeSO4FeSO_4 περιέχει. Για να το ελέγξεις, διαλύεις το δισκίο σε αραιό H2SO4H_2SO_4 και προσθέτεις σταγόνα σταγόνα διάλυμα KMnO4KMnO_4 γνωστής συγκέντρωσης. Κάθε σταγόνα αποχρωματίζεται, όσο υπάρχει Fe2+Fe^{2+} να οξειδωθεί. Μόλις ο σίδηρος τελειώσει, η επόμενη σταγόνα μένει ιώδης. Από τον όγκο που καταναλώθηκε βρίσκεις τα mol του σιδήρου.

Αυτό είναι η ογκομέτρηση οξειδοαναγωγής, και πάνω της χτίζονται τα περισσότερα Θέματα Γ και Δ του κεφαλαίου. Τη συμπλήρωση των εξισώσεων και τα προϊόντα των οξειδωτικών τα έχεις από την προηγούμενη ενότητα· εδώ μένει ο λογαριασμός.

ΣώμαΓίνεταιΗλεκτρόνια ανά χημικό τύπο
KMnO4KMnO_4 (όξινο)Mn2+Mn^{2+}55 (παίρνει)
K2Cr2O7K_2Cr_2O_7 (όξινο)2Cr3+2Cr^{3+}66 (παίρνει)
H2O2H_2O_2 ως οξειδωτικό / ως αναγωγικόH2OH_2O / O2O_222
Fe2+Fe^{2+}Fe3+Fe^{3+}11 (δίνει)
H2C2O4H_2C_2O_42CO22CO_222 (δίνει)
SO2SO_2SO42−SO_4^{2-}22 (δίνει)

Η μέθοδος βήμα βήμα

  1. Γράψε και συμπλήρωσε κάθε αντίδραση που γίνεται, με τη σειρά που γίνονται.
  2. Μετάτρεψε τα δεδομένα σε mol: n=c⋅Vn = c \cdot V με τον όγκο σε L, n=mMrn = \dfrac{m}{M_r}, και για αέρια σε STP n=V22,4n = \dfrac{V}{22{,}4} με τον όγκο σε L.
  3. Πέρνα από το ένα σώμα στο άλλο με τον λόγο των συντελεστών. Ποτέ με γραμμάρια ή λίτρα.
  4. Γύρνα στο ζητούμενο: μάζα, όγκο, συγκέντρωση, ποσοστό.

Ογκομέτρηση με KMnO4KMnO_4 και K2Cr2O7K_2Cr_2O_7

Στο ισοδύναμο σημείο τα mol του οξειδωτικού που προστέθηκαν είναι ακριβώς όσα χρειάζονται στοιχειομετρικά για όλο το αναγωγικό.

Το KMnO4KMnO_4 είναι δείκτης του εαυτού του. Το MnO4−MnO_4^- είναι έντονα ιώδες, το Mn2+Mn^{2+} σχεδόν άχρωμο. Όσο υπάρχει αναγωγικό, κάθε σταγόνα αποχρωματίζεται. Η πρώτη σταγόνα σε περίσσεια βάφει το διάλυμα ροζ-ιώδες, και αυτό το χρώμα που μένει είναι το τέλος της ογκομέτρησης. Δεν χρειάζεται άλλος δείκτης.

Το K2Cr2O7K_2Cr_2O_7 γίνεται από πορτοκαλί πράσινο (Cr3+Cr^{3+}). Εδώ η αλλαγή δεν φαίνεται καθαρά, γιατί το πράσινο του Cr3+Cr^{3+} σκεπάζει την τελευταία σταγόνα πορτοκαλί· στο εργαστήριο προστίθεται δείκτης οξειδοαναγωγής. Στα προβλήματα ο λογαριασμός είναι ίδιος, με 66 ηλεκτρόνια ανά K2Cr2O7K_2Cr_2O_7.

Καθαρότητα δείγματος

Ένα δείγμα περιέχει το καθαρό σώμα και προσμείξεις που, σύμφωνα με την εκφώνηση, δεν αντιδρούν. Η ογκομέτρηση μετρά μόνο το καθαρό σώμα:

καθαρότητα = (μάζα καθαρού σώματος / μάζα δείγματος) × 100%

Αν οι προσμείξεις ήταν κι αυτές αναγωγικές, θα κατανάλωναν οξειδωτικό, και η καθαρότητα θα έβγαινε μεγαλύτερη από την πραγματική. Γι' αυτό η εκφώνηση το διευκρινίζει πάντα.

Μείγμα δύο αναγωγικών

Όταν ένα οξειδωτικό οξειδώνει ταυτόχρονα δύο σώματα, έχεις δύο αγνώστους, xx και yy mol, και θέλεις δύο εξισώσεις:

  • μία από τη μάζα του μείγματος (ή από μια δεύτερη πληροφορία, π.χ. όγκο αερίου)
  • μία από το οξειδωτικό που καταναλώθηκε: άθροισμα των mol KMnO4KMnO_4 από τις δύο αντιδράσεις, ή ισοδύναμα από την ισότητα των ηλεκτρονίων, με τα ηλεκτρόνια των δύο αναγωγικών αθροισμένα

Περίσσεια και επιστροφή

Μερικές φορές το αναγωγικό αντιδρά αργά ή δεν φαίνεται το τέλος. Τότε προσθέτεις γνωστή περίσσεια οξειδωτικού, αφήνεις την αντίδραση να ολοκληρωθεί και ογκομετρείς ό,τι περίσσεψε με ένα πρότυπο αναγωγικό, συνήθως FeSO4FeSO_4:

mol οξειδωτικού που αντέδρασαν με το δείγμα = mol που προστέθηκαν − mol της περίσσειας

Η δεύτερη ογκομέτρηση μετρά την περίσσεια, όχι το δείγμα. Το λάθος που γίνεται συχνά: τα mol του FeSO4FeSO_4 μπαίνουν κατευθείαν στον λογαριασμό του δείγματος.

Διαδοχικές αντιδράσεις

Σε πολλά Θέματα Δ το προϊόν μιας αντίδρασης γίνεται αντιδρών της επόμενης: κράμα σε οξύ, το διάλυμα σε ογκομέτρηση, το αέριο σε άλλη αντίδραση. Η αλυσίδα δένεται μόνο με mol. Σε κάθε κρίκο ρωτάς: ποιο σώμα περνά στην επόμενη αντίδραση, και πόσα mol του; Ό,τι δεν αντιδρά (ο CuCu με αραιό οξύ, μια πρόσμειξη) μένει και μπορεί να είναι το επόμενο ερώτημα.

Οι όγκοι αερίων μετριούνται σε STP, όπου 11 mol αερίου καταλαμβάνει 22,422{,}4 L.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Ένας μαθητής ογκομετρεί διάλυμα FeSO4FeSO_4 με KMnO4KMnO_4, αλλά οξινίζει με HClHCl αντί για H2SO4H_2SO_4. Ο όγκος KMnO4KMnO_4 που θα καταναλώσει είναι: (α) μεγαλύτερος, (β) μικρότερος, (γ) ίσος με τον σωστό. Διάλεξε και αιτιολόγησε.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Δείγμα 22 g FeSO4FeSO_4 με προσμείξεις που δεν αντιδρούν διαλύεται σε νερό, οξινίζεται με H2SO4H_2SO_4 και ογκομετρείται με διάλυμα KMnO4KMnO_4 0,050{,}05 M. Το διάλυμα μένει ροζ-ιώδες μετά την προσθήκη 4040 mL. Βρες την καθαρότητα του δείγματος. (MrM_r του FeSO4FeSO_4: 152152)

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Μείγμα FeSO4FeSO_4 και H2C2O4H_2C_2O_4 μάζας 3,323{,}32 g διαλύεται σε νερό και οξινίζεται με H2SO4H_2SO_4. Για την πλήρη οξείδωσή του χρειάζονται 100100 mL διαλύματος KMnO4KMnO_4 0,10{,}1 M. Βρες τη σύσταση του μείγματος και τον όγκο του CO2CO_2 σε STP. (MrM_r: FeSO4FeSO_4 152152, H2C2O4H_2C_2O_4 9090)

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 4

Κράμα σιδήρου και χαλκού μάζας 1212 g κατεργάζεται με περίσσεια αραιού H2SO4H_2SO_4 και ελευθερώνονται 2,242{,}24 L αερίου σε STP. Το διάλυμα ογκομετρείται με KMnO4KMnO_4 0,10{,}1 M, και το στερεό που απομένει αντιδρά πλήρως με πυκνό HNO3HNO_3. Βρες τον όγκο του KMnO4KMnO_4 και τον όγκο του αερίου της τελευταίας αντίδρασης σε STP. (ArA_r: FeFe 5656, CuCu 6464)

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 5

Δείγμα 11 g οξαλικού οξέος H2C2O4H_2C_2O_4 με αδρανείς προσμείξεις διαλύεται και οξινίζεται. Προστίθενται 5050 mL διαλύματος KMnO4KMnO_4 0,10{,}1 M, που είναι σε περίσσεια. Η περίσσεια του KMnO4KMnO_4 αντιδρά ακριβώς με 2020 mL διαλύματος FeSO4FeSO_4 0,250{,}25 M. Βρες την καθαρότητα του δείγματος. (MrM_r του H2C2O4H_2C_2O_4: 9090)

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 10
Στην ογκομέτρηση Fe2+Fe^{2+} με KMnO4KMnO_4 δεν προστίθεται δείκτης, γιατί:

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 8

Πόσα mol KMnO4KMnO_4 χρειάζονται, σε όξινο περιβάλλον, για να οξειδωθούν 0,50{,}5 mol FeSO4FeSO_4;

Τα κατάφερες;

  • Να λύνεις προβλήματα ογκομέτρησης με KMnO₄ και K₂Cr₂O₇ και να εξηγείς πώς φαίνεται το τέλος της.
  • Να υπολογίζεις την καθαρότητα ενός δείγματος και τη σύσταση μείγματος δύο αναγωγικών.
  • Να λύνεις προβλήματα με περίσσεια οξειδωτικού και ογκομέτρηση της περίσσειας.
  • Να συνδέεις διαδοχικές αντιδράσεις, με αέρια σε STP, μέσα από τα mol που περνούν από τη μία στην άλλη.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;