Μετάβαση στο περιεχόμενο

Αδίδακτο: τα ρήματα σε -μι

Τίθημι, ἵημι, δίδωμι, ἵστημι, εἶμι, φημί, οἶδα, δέδοικα, και οι αόριστοι β΄ σαν σε -μι.

50 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Γραμματική της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας (Γυμνασίου - Λυκείου), 4 ενότητες

Στις Πανελλήνιες2026 Γ. Αδίδακτο κείμενο ·2025 επαν. Γ. Αδίδακτο κείμενο ·2023 επαν. Γ. Αδίδακτο κείμενο ·2023 Γ. Αδίδακτο κείμενο ·2022 Γ. Αδίδακτο κείμενο ·2021 επαν. Γ. Αδίδακτο κείμενο ·2021 Γ. Αδίδακτο κείμενο

Θα μάθεις να

  1. Να κλίνεις τον ενεστώτα, τον παρατατικό και τον αόριστο των τίθημι, ἵημι, δίδωμι, ἵστημι, με το ισχυρό και το ασθενές θέμα τους.
  2. Να σχηματίζεις τις εγκλίσεις, το απαρέμφατο και τη μετοχή του αορίστου β΄ τους, ενεργητικού και μέσου.
  3. Να αναγνωρίζεις τους τύπους των εἶμι, φημί, οἶδα, δέδοικα και να τους ξεχωρίζεις από τους τύπους του εἰμί.
  4. Να κλίνεις τους αορίστους β΄ που ακολουθούν το ἔστην (ἔβην, ἔγνων, ἀπέδραν, ἑάλων) και να τους βρίσκεις σε αδίδακτο του Ξενοφώντα.

Γιατί αυτά τα ρήματα

Τα ρήματα σε -μι (β΄ συζυγία) είναι λίγα, αλλά είναι από τα πιο συχνά της γλώσσας, κυρίως σε σύνθετα: ἀποδίδωμι, παραδίδωμι, ἀφίημι, συνίημι, κατατίθημι, ἀνίστημι, καθίστημι. Ένα αδίδακτο χωρίς κανέναν τύπο τους είναι σπάνιο. Στην ενότητα αυτή είναι τρεις ομάδες:

  1. τα φωνηεντόληκτα τίθημι, ἵημι, δίδωμι (και το ἵστημι, που το ξέρεις),
  2. τα εἶμι (θα πάω), φημί (λέω), οἶδα (ξέρω), δέδοικα (φοβάμαι),
  3. οι αόριστοι β΄ ρημάτων σε -ω που κλίνονται σαν το ἔστην: ἔβην, ἔγνων, ἀπέδραν κ.ά.

Τίθημι, ἵημι, δίδωμι, ἵστημι

Δύο πράγματα τα χαρακτηρίζουν:

  • Αναδιπλασιασμός στον ενεστώτα και στον παρατατικό: τί-θη-μι (από *θί-θη-μι), ἵ-η-μι, δί-δω-μι, ἵ-στη-μι (από *σί-στη-μι, η δασεία πήρε τη θέση του σ).
  • Δύο θέματα: ένα ισχυρό, με μακρύ φωνήεν (θη-, ἡ-, δω-, στη-), και ένα ασθενές, με βραχύ (θε-, ἑ-, δο-, στα-). Το ισχυρό το βλέπεις στον ενικό της οριστικής ενεργητικής· το ασθενές στον πληθυντικό, στη μέση φωνή και στους περισσότερους άλλους τύπους.
ΕνεστώταςΠαρατατικόςΜέλλονταςΑόριστοςΠαρακείμενος
τίθημι · τίθεμαιἐτίθην · ἐτιθέμηνθήσω · θήσομαι · τεθήσομαιἔθηκα · ἐθέμην · ἐτέθηντέθηκα · τέθειμαι
ἵημι · ἵεμαιἵην · ἱέμηνἥσω · ἥσομαι · ἑθήσομαιἧκα · εἵμην · εἵθηνεἷκα · εἷμαι
δίδωμι · δίδομαιἐδίδουν · ἐδιδόμηνδώσω · δώσομαι · δοθήσομαιἔδωκα · ἐδόμην · ἐδόθηνδέδωκα · δέδομαι
ἵστημι · ἵσταμαιἵστην · ἱστάμηνστήσω · στήσομαι · σταθήσομαιἔστησα (έστησα) · ἔστην (στάθηκα) · ἐστάθηνἕστηκα (στέκομαι)

Οριστική ενεστώτα, ενεργητική

Ισχυρό θέμα στον ενικό, ασθενές στον πληθυντικό. Πρόσεξε το γ΄ πληθυντικό.

Πες την κατάληξη και πάτα για να τη δεις

τίθημιἵημιδίδωμιἵστημι
α΄ ενικ.
β΄ ενικ.
γ΄ ενικ.
α΄ πληθ.
β΄ πληθ.
γ΄ πληθ.

0 / 24 καταλήξεις

Οριστική παρατατικού, ενεργητική

Ο ενικός του τίθημι, του ἵημι και του δίδωμι κλίνεται σαν συνηρημένο (ἐτίθεις, ἐδίδου).

τίθημιἵημιδίδωμιἵστημι
α΄ ενικ.ἐτίθηνἵηνἐδίδουνἵστην
β΄ ενικ.ἐτίθειςἵειςἐδίδουςἵστης
γ΄ ενικ.ἐτίθειἵειἐδίδουἵστη
α΄ πληθ.ἐτίθεμενἵεμενἐδίδομενἵσταμεν
β΄ πληθ.ἐτίθετεἵετεἐδίδοτεἵστατε
γ΄ πληθ.ἐτίθεσανἵεσανἐδίδοσανἵστασαν

Ο αόριστος

Στην οριστική ο ενικός του ἔθηκα, ἧκα, ἔδωκα έχει κ και ισχυρό θέμα· ο πληθυντικός είναι αόριστος β΄, με ασθενές θέμα. Το ἵστημι έχει δύο αορίστους: το ἔστησα (μεταβατικό: έστησα κάτι) και το ἔστην (αμετάβατο: στάθηκα).

Οριστική αορίστου, ενεργητική

Ο αττικός πληθυντικός είναι ἔθεμεν, ἔδομεν, ἔδοσαν· οι τύποι σε -καμεν, -καν είναι μεταγενέστεροι ή σπανιότεροι.

τίθημιἵημιδίδωμιἵστημι (αμετάβ.)
α΄ ενικ.ἔθηκαἧκαἔδωκαἔστην
β΄ ενικ.ἔθηκαςἧκαςἔδωκαςἔστης
γ΄ ενικ.ἔθηκε(ν)ἧκε(ν)ἔδωκε(ν)ἔστη
α΄ πληθ.ἔθεμενεἷμενἔδομενἔστημεν
β΄ πληθ.ἔθετεεἷτεἔδοτεἔστητε
γ΄ πληθ.ἔθεσανεἷσανἔδοσανἔστησαν

Οι άλλες εγκλίσεις του αορίστου είναι όλες τύποι αορίστου β΄, από το ασθενές θέμα, χωρίς αύξηση και χωρίς κ. Αυτοί είναι που ζητούνται πιο συχνά:

Τύποςτίθημιἵημι (ἀφίημι)δίδωμιἵστημι
Υποτακτική (α΄ ενικ.)θῶ, θῇς, θῇ…ἀφῶ, ἀφῇς, ἀφῇ…δῶ, δῷς, δῷ…στῶ, στῇς, στῇ…
Ευκτική (α΄ ενικ.)θείην, θείης, θείη…ἀφείηνδοίην, δοίης, δοίη…σταίην
Προστακτική (β΄ ενικ., β΄ πληθ.)θές, θέτεἄφες, ἄφετεδός, δότεστῆθι, στῆτε
Απαρέμφατοθεῖναιἀφεῖναιδοῦναιστῆναι
Μετοχήθείς, θεῖσα, θένἀφείς, ἀφεῖσα, ἀφένδούς, δοῦσα, δόνστάς, στᾶσα, στάν

Ο μέσος αόριστος β΄ ακολουθεί το ίδιο ασθενές θέμα: ἐθέμην, ἔθου, ἔθετο · ἐδόμην, ἔδου, ἔδοτο · (ἀφ)είμην, εἷσο, εἷτο. Υποτακτική θῶμαι, δῶμαι · ευκτική θείμην, δοίμην · προστακτική θοῦ, δοῦ (στα σύνθετα με δισύλλαβη πρόθεση ο τόνος ανεβαίνει: κατάθου, ἀπόδου) · απαρέμφατο θέσθαι, δόσθαι, ἕσθαι · μετοχή θέμενος, δόμενος, ἕμενος.

Ο ενεστώτας στις άλλες εγκλίσεις: υποτακτική τιθῶ, ἱῶ, διδῶ, ἱστῶ · ευκτική τιθείην, ἱείην, διδοίην, ἱσταίην · προστακτική τίθει, ἵει, δίδου, ἵστη · απαρέμφατο τιθέναι, ἱέναι, διδόναι, ἱστάναι · μετοχή τιθείς, ἱείς, διδούς, ἱστάς.

Και κάτι για τον τόνο των συνθέτων: στην προστακτική του αορίστου ο τόνος ανεβαίνει, όχι όμως πιο πάνω από τη λήγουσα μιας δισύλλαβης πρόθεσης: ἄφες, ἀπόδος, ἐπίθες, κατάθου.

Εἶμι, φημί, οἶδα, δέδοικα

Εἶμι (θα πάω). Η οριστική του ενεστώτα έχει στην αττική πεζογραφία σημασία μέλλοντα· οι άλλες εγκλίσεις, το απαρέμφατο και η μετοχή σημαίνουν συνήθως «πηγαίνω». Θέμα ισχυρό εἰ-, ασθενές ἰ-.

εἰμί (είμαι) και εἶμι (θα πάω)

Μοιάζουν, αλλά τα ξεχωρίζουν τα πνεύματα, οι τόνοι και το ι. Το εἶμι έχει πάντα ψιλή και περισπωμένη στο εἶ-.

εἰμί, ενεστ.εἶμι, ενεστ.εἰμί, παρατ.εἶμι, παρατ.
α΄ ενικ.εἰμίεἶμιἦ / ἦνᾖα / ᾔειν
β΄ ενικ.εἶεἶἦσθαᾔεισθα / ᾔεις
γ΄ ενικ.ἐστί(ν)εἶσι(ν)ἦνᾔει(ν)
α΄ πληθ.ἐσμένἴμενἦμενᾖμεν
β΄ πληθ.ἐστέἴτεἦτε / ἦστεᾖτε
γ΄ πληθ.εἰσί(ν)ἴασι(ν)ἦσανᾖσαν / ᾔεσαν

Οι άλλοι τύποι του εἶμι: υποτακτική ἴω, ἴῃς, ἴῃ · ευκτική ἴοιμι (ἰοίην) · προστακτική ἴθι, ἴτω, ἴτε, ἰόντων · απαρέμφατο ἰέναι · μετοχή ἰών, ἰοῦσα, ἰόν (ἰόντος). Σύνθετα: ἄπειμι (θα φύγω), πρόσειμι, ἔξειμι, εἴσειμι, πρόειμι.

Φημί (λέω, ισχυρίζομαι). Θέμα φη-, φᾰ-. Ενεστώτας φημί, φῄς, φησί(ν), φαμέν, φατέ, φασί(ν) · παρατατικός ἔφην, ἔφησθα (ἔφης), ἔφη, ἔφαμεν, ἔφατε, ἔφασαν · υποτακτική φῶ · ευκτική φαίην · απαρέμφατο φάναι · μετοχή φάσκων · μέλλοντας φήσω · αόριστος ἔφησα. Το οὔ φημι σημαίνει «αρνούμαι, λέω ότι δεν»: οὐκ ἔφασαν ἰέναι = αρνήθηκαν να πάνε.

Οἶδα (ξέρω). Είναι παρακείμενος με σημασία ενεστώτα, και ο υπερσυντέλικος ᾔδειν έχει σημασία παρατατικού. Θέμα εἰδ-, οἰδ-, ἰδ-.

ΟριστικήΥπερσυντέλικοςΥποτακτικήΕυκτικήΠροστακτική
α΄ ενικ.οἶδαᾔδη / ᾔδεινεἰδῶεἰδείην—
β΄ ενικ.οἶσθαᾔδησθα / ᾔδειςεἰδῇςεἰδείηςἴσθι
γ΄ ενικ.οἶδε(ν)ᾔδει(ν)εἰδῇεἰδείηἴστω
α΄ πληθ.ἴσμενᾖσμενεἰδῶμενεἰδεῖμεν—
β΄ πληθ.ἴστεᾖστεεἰδῆτεεἰδεῖτεἴστε
γ΄ πληθ.ἴσασι(ν)ᾖσαν / ᾔδεσανεἰδῶσι(ν)εἰδεῖενἴστων

Απαρέμφατο εἰδέναι, μετοχή εἰδώς, εἰδυῖα, εἰδός (εἰδότος), μέλλοντας εἴσομαι. Το ἴστε είναι και οριστική και προστακτική: εὖ ἴστε = να ξέρετε καλά.

Δέδοικα ή δέδια (φοβάμαι). Κι αυτός παρακείμενος με σημασία ενεστώτα: δέδοικα, δέδοικας, δέδοικε, δεδοίκαμεν (δέδιμεν), δεδοίκατε, δεδοίκασι (δεδίασι) · υπερσυντέλικος ἐδεδοίκειν · απαρέμφατο δεδιέναι (δεδοικέναι) · μετοχή δεδιώς, δεδιότος (δεδοικώς) · μέλλοντας δείσομαι · αόριστος ἔδεισα. Παίρνει ενδοιαστική πρόταση με μή.

Αόριστοι β΄ σαν το ἔστην

Μερικά βαρύτονα ρήματα σε -ω έχουν αόριστο β΄ χωρίς θεματικό φωνήεν, που κλίνεται όπως το ἔστην:

Ρήμα, αόρ. β΄Υποτ.Ευκτ.Προστ.Απαρ.Μετοχή
βαίνω, ἔβηνβῶβαίηνβῆθιβῆναιβάς, βᾶσα, βάν
γιγνώσκω, ἔγνωνγνῶγνοίηνγνῶθιγνῶναιγνούς, γνοῦσα, γνόν
(ἀπο)διδράσκω, ἀπέδρανἀποδρῶἀποδραίηνἀπόδραθιἀποδρᾶναιἀποδράς
δύομαι, ἔδυνδύω—δῦθιδῦναιδύς, δῦσα, δύν
ἁλίσκομαι, ἑάλων (ἥλων)ἁλῶἁλοίην—ἁλῶναιἁλούς
βιόω, ἐβίωνβιῶβιῴην—βιῶναιβιούς

Το ίδιο κάνουν τα φθάνω (ἔφθην), γηράσκω (ἐγήρᾱν), φύομαι (ἔφυν). Μην τα μπερδέψεις με το ἐρρύην του ῥέω (ῥυῆναι, ῥυείς): μοιάζει, αλλά είναι β΄ παθητικός αόριστος με ενεργητική σημασία και κλίνεται σαν το ἐφάνην. Το ἑάλων έχει ενεργητικούς τύπους αλλά παθητική σημασία: «πιάστηκα, κυριεύτηκα».

Το αδίδακτο

Ο Κύρος έχει φτάσει με τον στρατό του στην Ταρσό της Κιλικίας. Οι Έλληνες μισθοφόροι, που είχαν στρατολογηθεί υποτίθεται για εκστρατεία σε μικρότερο εχθρό, αρχίζουν να καταλαβαίνουν πού πηγαίνουν.

ἐνταῦθα ἔμεινεν ὁ Κῦρος καὶ ἡ στρατιὰ ἡμέρας εἴκοσιν· οἱ γὰρ στρατιῶται οὐκ ἔφασαν ἰέναι τοῦ πρόσω· ὑπώπτευον γὰρ ἤδη ἐπὶ βασιλέα ἰέναι· μισθωθῆναι δὲ οὐκ ἐπὶ τούτῳ ἔφασαν. πρῶτος δὲ Κλέαρχος τοὺς αὑτοῦ στρατιώτας ἐβιάζετο ἰέναι· οἱ δ’ αὐτόν τε ἔβαλλον καὶ τὰ ὑποζύγια τὰ ἐκείνου, ἐπεὶ ἄρξαιντο προϊέναι. Κλέαρχος δὲ τότε μὲν μικρὸν ἐξέφυγε μὴ καταπετρωθῆναι, ὕστερον δ’ ἐπεὶ ἔγνω ὅτι οὐ δυνήσεται βιάσασθαι, συνήγαγεν ἐκκλησίαν τῶν αὑτοῦ στρατιωτῶν. καὶ πρῶτον μὲν ἐδάκρυε πολὺν χρόνον ἑστώς· οἱ δὲ ὁρῶντες ἐθαύμαζον καὶ ἐσιώπων· εἶτα δὲ ἔλεξε τοιάδε.

Ξενοφών, Κύρου Ἀνάβασις 1.3.1–2

ΛέξηΣημασία
τοῦ πρόσωπιο πέρα, πιο μπροστά
ὑποπτεύωυποψιάζομαι
μισθοῦμαι (μισθωθῆναι)προσλαμβάνομαι με μισθό
βιάζομαιπροσπαθώ να αναγκάσω, πιέζω
βάλλω(εδώ) πετώ πέτρες, χτυπώ
τὰ ὑποζύγιατα ζώα που μεταφέρουν φορτία
μικρὸν ἐξέφυγε μήπαραλίγο να…, μόλις γλίτωσε από το να…
καταπετρόομαιλιθοβολούμαι

Η μετάφραση

ΚείμενοΜετάφραση
ἐνταῦθα ἔμεινεν ὁ Κῦρος καὶ ἡ στρατιὰ ἡμέρας εἴκοσιν·Εκεί ο Κύρος και ο στρατός έμειναν είκοσι μέρες·
οἱ γὰρ στρατιῶται οὐκ ἔφασαν ἰέναι τοῦ πρόσω·γιατί οι στρατιώτες αρνούνταν να προχωρήσουν πιο πέρα·
ὑπώπτευον γὰρ ἤδη ἐπὶ βασιλέα ἰέναι·γιατί υποψιάζονταν πια ότι πήγαιναν εναντίον του βασιλιά·
μισθωθῆναι δὲ οὐκ ἐπὶ τούτῳ ἔφασαν.και έλεγαν ότι δεν είχαν προσληφθεί με μισθό γι’ αυτόν τον σκοπό.
πρῶτος δὲ Κλέαρχος τοὺς αὑτοῦ στρατιώτας ἐβιάζετο ἰέναι·Πρώτος ο Κλέαρχος προσπαθούσε να αναγκάσει τους δικούς του στρατιώτες να προχωρήσουν·
οἱ δ’ αὐτόν τε ἔβαλλον καὶ τὰ ὑποζύγια τὰ ἐκείνου, ἐπεὶ ἄρξαιντο προϊέναι.εκείνοι όμως πετούσαν πέτρες και σ’ αυτόν και στα υποζύγιά του, κάθε φορά που άρχιζαν να προχωρούν.
Κλέαρχος δὲ τότε μὲν μικρὸν ἐξέφυγε μὴ καταπετρωθῆναι,Ο Κλέαρχος τότε μόλις που γλίτωσε από το να λιθοβοληθεί·
ὕστερον δ’ ἐπεὶ ἔγνω ὅτι οὐ δυνήσεται βιάσασθαι, συνήγαγεν ἐκκλησίαν τῶν αὑτοῦ στρατιωτῶν.αργότερα, όταν κατάλαβε ότι δεν θα μπορέσει να τους αναγκάσει, συγκάλεσε συνέλευση των στρατιωτών του.
καὶ πρῶτον μὲν ἐδάκρυε πολὺν χρόνον ἑστώς·Και πρώτα έκλαιγε για πολλή ώρα, όρθιος·
οἱ δὲ ὁρῶντες ἐθαύμαζον καὶ ἐσιώπων· εἶτα δὲ ἔλεξε τοιάδε.εκείνοι, βλέποντάς τον, απορούσαν και σώπαιναν· έπειτα είπε τα εξής.

Και η αρχή της ομιλίας του (1.3.3), με δύο ακόμα τύπους ρημάτων σε -μι:

ἐμοὶ γὰρ ξένος Κῦρος ἐγένετο καί με φεύγοντα ἐκ τῆς πατρίδος τά τε ἄλλα ἐτίμησε καὶ μυρίους ἔδωκε δαρεικούς· οὓς ἐγὼ λαβὼν οὐκ εἰς τὸ ἴδιον κατεθέμην ἐμοὶ οὐδὲ καθηδυπάθησα, ἀλλ’ εἰς ὑμᾶς ἐδαπάνων.

Μετάφραση δική μας: Γιατί ο Κύρος έγινε φίλος μου και, όταν ήμουν εξόριστος από την πατρίδα μου, με τίμησε με πολλούς τρόπους και μου έδωσε δέκα χιλιάδες δαρεικούς· αυτούς, αφού τους πήρα, δεν τους φύλαξα για τον εαυτό μου ούτε τους σπατάλησα σε απολαύσεις, αλλά τους ξόδευα για σας.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Θέμα Γ. Να αναγνωρίσεις τους τύπους «ἔφασαν», «ἰέναι», «ἔγνω», «ἑστώς» του κειμένου.

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 2

Θέμα Γ. Να γράψεις: το «ἔφασαν» στο ίδιο πρόσωπο της ευκτικής του ενεστώτα· το «ἰέναι» στη μετοχή του ίδιου χρόνου, αιτιατική ενικού αρσενικού· το «ἔγνω» στο β΄ ενικό της προστακτικής του ίδιου χρόνου· το «ἑστώς» στο απαρέμφατο του αορίστου β΄.

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 3

Θέμα Γ. Από την ομιλία του Κλεάρχου (1.3.3): να γράψεις το «ἔδωκε» στο ίδιο πρόσωπο της υποτακτικής και της ευκτικής του ίδιου χρόνου, και το «κατεθέμην» στο β΄ ενικό της προστακτικής και στη μετοχή του ίδιου χρόνου.

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Τι είναι ο τύπος «ἔδοσαν»;

Ασκήσεις

ΘυμάμαιΆσκηση 1 από 6

Να γράψεις το απαρέμφατο ενεστώτα του εἶμι και του ἵημι.

Τα κατάφερες;

  • Να κλίνεις τον ενεστώτα, τον παρατατικό και τον αόριστο των τίθημι, ἵημι, δίδωμι, ἵστημι, με το ισχυρό και το ασθενές θέμα τους.
  • Να σχηματίζεις τις εγκλίσεις, το απαρέμφατο και τη μετοχή του αορίστου β΄ τους, ενεργητικού και μέσου.
  • Να αναγνωρίζεις τους τύπους των εἶμι, φημί, οἶδα, δέδοικα και να τους ξεχωρίζεις από τους τύπους του εἰμί.
  • Να κλίνεις τους αορίστους β΄ που ακολουθούν το ἔστην (ἔβην, ἔγνων, ἀπέδραν, ἑάλων) και να τους βρίσκεις σε αδίδακτο του Ξενοφώντα.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;