Μετάβαση στο περιεχόμενο

Αδίδακτο: τα υγρόληκτα και ενρινόληκτα ρήματα

Ο συνηρημένος μέλλοντας, ο αόριστος με αναπληρωματική έκταση, και οι άλλοι χρόνοι.

45 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Γραμματική της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας (Γυμνασίου - Λυκείου), 1 ενότητα

Στις Πανελλήνιες2026 Γ. Αδίδακτο κείμενο ·2025 Γ. Αδίδακτο κείμενο ·2022 Γ. Αδίδακτο κείμενο

Θα μάθεις να

  1. Να εξηγείς πώς σχηματίζεται ο ενεστώτας των υγρόληκτων και ενρινόληκτων ρημάτων (ἀγγέλλω, φαίνω, κτείνω, κρίνω) από το ρηματικό θέμα.
  2. Να σχηματίζεις και να κλίνεις τον συνηρημένο μέλλοντα και τον άσιγμο αόριστο, ενεργητικό και μέσο, σε όλες τις εγκλίσεις.
  3. Να σχηματίζεις τον παρακείμενο και τον παθητικό αόριστο, με τις εξαιρέσεις (κέκρικα, ἔσταλκα, ἐφθάρην).
  4. Να ξεχωρίζεις στο αδίδακτο τον ενεστώτα από τον μέλλοντα και τον μέλλοντα από την υποτακτική του αορίστου.

Ποια ρήματα είναι

Υγρόληκτα είναι τα ρήματα με χαρακτήρα λ ή ρ (ἀγγέλλω, αἴρω, φθείρω), ενρινόληκτα όσα έχουν μ ή ν (νέμω, μένω, φαίνω, κρίνω). Στο Θέμα Γ ζητούνται πολύ συχνά, για δύο λόγους: ο ενεστώτας τους δεν δείχνει καθαρά το θέμα, και ο μέλλοντας και ο αόριστός τους δεν έχουν σ. Αν ψάξεις μέλλοντα σε -σω, δεν θα τον βρεις.

Ο ενεστώτας: το θέμα κρύβεται

Λίγα ρήματα κρατούν το θέμα αμετάβλητο: μένω, νέμω, σθένω, τρέμω, φέρω, δέρω, θέλω, βούλομαι. Τα περισσότερα έπαιρναν στον ενεστώτα και στον παρατατικό ένα πρόσφυμα -j-, που άλλαξε το θέμα:

ΘέμαΤι έγινεΕνεστώταςΘέμα που φαίνεται αλλού
-λ-λ + j → λλἀγγέλλω, στέλλω, σφάλλω, βάλλωἄγγελ-ος, σφάλ-μα
-ᾰν-, -ᾰρ-το ᾰ γίνεται αιφαίνω, σημαίνω, αἴρω, καθαίρωφαν-ερός, ἄρ-σις
-εν-, -ερ-το ε γίνεται εικτείνω, τείνω, φθείρω, σπείρωτέν-ων, σπέρ-μα
-ῐν-, -ῐρ-το ῐ μακραίνει σε ῑκρίνω, κλίνω, οἰκτίρωκρί-σις
-ῠν-, -ῠρ-το ῠ μακραίνει σε ῡἀμύνω, αἰσχύνω, πλύνω, σύρωἀμυν-τικός

Με ένα λ γράφονται, παρά τον κανόνα, τα (ἐ)θέλω, βούλομαι, ἐπιμέλομαι, ὀφείλω και το απρόσωπο μέλει.

Ο μέλλοντας: συνηρημένος

Ο μέλλοντας σχηματίζεται από το καθαρό θέμα (χωρίς το λλ ή το αι) και κλίνεται όπως ο ενεστώτας του ποιῶ: ἀγγελ-ῶ, κριν-ῶ, ἀρ-ῶ, φαν-ῶ, κτεν-ῶ, φθερ-ῶ, μεν-ῶ. Η περισπωμένη στη λήγουσα είναι το πρώτο σημάδι.

Μέλλοντας του ἀγγέλλω

Κλίνεται σαν ποιῶ, ποιεῖς, ποιεῖ. Πες την κατάληξη πριν τη δεις.

Πες την κατάληξη και πάτα για να τη δεις

Οριστική ενεργ.Ευκτική ενεργ.Οριστική μέσηςΕυκτική μέσης
α΄ ενικ.
β΄ ενικ.
γ΄ ενικ.
α΄ πληθ.
β΄ πληθ.
γ΄ πληθ.

0 / 24 καταλήξεις

Απαρέμφατο: ἀγγελεῖν, ἀγγελεῖσθαι. Μετοχή: ἀγγελῶν, -οῦσα, -οῦν, ἀγγελούμενος. Ο μέλλοντας δεν έχει υποτακτική ούτε προστακτική.

Ο αόριστος: χωρίς σ, με μακρύ φωνήεν

Ο ενεργητικός και ο μέσος αόριστος είναι άσιγμοι: έχουν τις καταλήξεις -α, -άμην, αλλά όχι το σ. Για να «αναπληρωθεί» το σ που χάθηκε, μακραίνει το φωνήεν μπροστά από τον χαρακτήρα (αναπληρωματική έκταση):

Φωνήεν του θέματοςΓίνεταιΠαραδείγματα
ᾰηφαίνω → ἔφηνα · σημαίνω → ἐσήμηνα
ᾰ μετά από ε, ι, ρᾱμιαίνω → ἐμίανα · μαραίνω → ἐμάρανα · αἴρω → ἦρα
εειἀγγέλλω → ἤγγειλα · μένω → ἔμεινα · νέμω → ἔνειμα · κτείνω → ἔκτεινα · στέλλω → ἔστειλα
ῐῑκρίνω → ἔκρῑνα
ῠῡἀμύνω → ἤμῡνα · αἰσχύνω → ᾔσχῡνα

Ενεργητικός αόριστος του ἀγγέλλω

Το θέμα ἀγγειλ- μένει σε όλες τις εγκλίσεις· μόνο η οριστική έχει αύξηση.

Πες την κατάληξη και πάτα για να τη δεις

ΟριστικήΥποτακτικήΕυκτικήΠροστακτική
α΄ ενικ.—
β΄ ενικ.
γ΄ ενικ.
α΄ πληθ.—
β΄ πληθ.
γ΄ πληθ.

0 / 22 καταλήξεις

Η ευκτική έχει και τους τύπους ἀγγείλειας, ἀγγείλειε(ν), ἀγγείλειαν. Απαρέμφατο ἀγγεῖλαι (προπερισπώμενο· η ευκτική ἀγγείλαι είναι παροξύτονη), μετοχή ἀγγείλας, ἀγγείλασα, ἀγγεῖλαν.

Ο μέσος αόριστος κλίνεται με τον ίδιο τρόπο. Ένας που θα τον συναντήσεις στο κείμενο:

Μέσος αόριστος του ἀποκρίνομαι

Στην προστακτική ο τόνος ανεβαίνει ως το τέλος της πρόθεσης: ἀπόκριναι.

ΟριστικήΥποτακτικήΕυκτικήΠροστακτική
α΄ ενικ.ἀπεκρινάμηνἀποκρίνωμαιἀποκριναίμην—
β΄ ενικ.ἀπεκρίνωἀποκρίνῃἀποκρίναιοἀπόκριναι
γ΄ ενικ.ἀπεκρίνατοἀποκρίνηταιἀποκρίναιτοἀποκρινάσθω
α΄ πληθ.ἀπεκρινάμεθαἀποκρινώμεθαἀποκριναίμεθα—
β΄ πληθ.ἀπεκρίνασθεἀποκρίνησθεἀποκρίναισθεἀποκρίνασθε
γ΄ πληθ.ἀπεκρίναντοἀποκρίνωνταιἀποκρίναιντοἀποκρινάσθων

Απαρέμφατο ἀποκρίνασθαι, μετοχή ἀποκρινάμενος, -η, -ον.

Οι άλλοι χρόνοι

Παρακείμενος και υπερσυντέλικος ενεργητικής: κανονικά, σε -κα, -κειν: ἤγγελκα, ἦρκα, πέφαγκα (το ν πριν από το κ γράφεται γ).

Παρακείμενος και υπερσυντέλικος μέσης: στα υγρόληκτα κανονικά (ἤγγελμαι, ἤγγελσαι, ἤγγελται, ἠγγέλμεθα, ἤγγελθε, ἠγγελμένοι εἰσί)· στα ενρινόληκτα το ν πριν από το μ γίνεται μ (ᾔσχυμμαι) ή σ (πέφασμαι, μεμίασμαι).

Παθητικός μέλλοντας και αόριστος: κανονικά, με -θήσομαι, -θην, χωρίς αλλαγή στον χαρακτήρα: ἀγγελθήσομαι, ἠγγέλθην· μιανθήσομαι, ἐμιάνθην.

Δύο ομάδες εξαιρέσεων:

  • κλίνω, κρίνω, πλύνω, τείνω χάνουν το ν στον παρακείμενο και στον παθητικό αόριστο: κέκρικα, κέκριμαι, ἐκρίθην · τέτακα, ἐτάθην.
  • Τα μονοσύλλαβα θέματα με ε το τρέπουν σε α στον παρακείμενο και στον παθητικό αόριστο, που συχνά είναι β΄: στέλλω → ἔσταλκα, ἐστάλην · φθείρω → ἔφθαρκα, ἐφθάρην · σπείρω → ἔσπαρκα, ἐσπάρην.
ΕνεστώταςΜέλλονταςΑόριστοςΠαρακείμενοςΠαρακ. μέσηςΠαθ. αόριστος
ἀγγέλλωἀγγελῶἤγγειλαἤγγελκαἤγγελμαιἠγγέλθην
στέλλωστελῶἔστειλαἔσταλκαἔσταλμαιἐστάλην
μένωμενῶἔμειναμεμένηκα——
νέμωνεμῶἔνειμανενέμηκανενέμημαιἐνεμήθην
κρίνωκρινῶἔκρῑνακέκρικακέκριμαιἐκρίθην
(ἀπο)κτείνωκτενῶἔκτειναἀπέκτονα——
φαίνωφανῶἔφηναπέφαγκαπέφασμαιἐφάνθην · ἐφάνην
αἴρωἀρῶἦραἦρκαἦρμαιἤρθην
(δια)φθείρωφθερῶἔφθειραἔφθαρκαἔφθαρμαιἐφθάρην
σπείρωσπερῶἔσπειραἔσπαρκαἔσπαρμαιἐσπάρην
ἀμύνωἀμυνῶἤμῡνα———
αἰσχύνωαἰσχυνῶᾔσχῡνα—ᾔσχυμμαιᾐσχύνθην

Το ἀποκτείνω δεν έχει παθητική φωνή στην αττική πεζογραφία· στη θέση της μπαίνει το ἀποθνῄσκω (ἀπέθανεν ὑπὸ τῶν πολεμίων = σκοτώθηκε από τους εχθρούς). Το ἐφάνην σημαίνει «φάνηκα, εμφανίστηκα»· το ἐφάνθην, «έγινα φανερός, αποκαλύφθηκα».

Το αδίδακτο

Μετά τη μάχη στα Κούναξα (401 π.Χ.) ο Κύρος έχει σκοτωθεί. Ο βασιλιάς στέλνει στους Έλληνες μισθοφόρους τον κήρυκα Φαλίνο και τους ζητάει να παραδώσουν τα όπλα. Ο Κλέαρχος έχει μόλις αρνηθεί.

ὁ δὲ Φαλῖνος εἶπε· ταῦτα μὲν δὴ ἀπαγγελοῦμεν· ἀλλὰ καὶ τάδε ὑμῖν εἰπεῖν ἐκέλευσε βασιλεύς, ὅτι μένουσι μὲν ὑμῖν αὐτοῦ σπονδαὶ εἴησαν, προϊοῦσι δὲ καὶ ἀπιοῦσι πόλεμος. εἴπατε οὖν καὶ περὶ τούτου πότερα μενεῖτε καὶ σπονδαί εἰσιν ἢ ὡς πολέμου ὄντος παρ’ ὑμῶν ἀπαγγελῶ.

Κλέαρχος δ’ ἔλεξεν· ἀπάγγελλε τοίνυν καὶ περὶ τούτου ὅτι καὶ ἡμῖν ταὐτὰ δοκεῖ ἅπερ καὶ βασιλεῖ.

τί οὖν ταῦτά ἐστιν; ἔφη ὁ Φαλῖνος.

ἀπεκρίνατο Κλέαρχος· ἢν μὲν μένωμεν, σπονδαί, ἀπιοῦσι δὲ καὶ προϊοῦσι πόλεμος.

ὁ δὲ πάλιν ἠρώτησε· σπονδὰς ἢ πόλεμον ἀπαγγελῶ;

Κλέαρχος δὲ ταὐτὰ πάλιν ἀπεκρίνατο· σπονδαὶ μὲν μένουσιν, ἀπιοῦσι δὲ καὶ προϊοῦσι πόλεμος. ὅ τι δὲ ποιήσοι οὐ διεσήμηνε.

Ξενοφών, Κύρου Ἀνάβασις 2.1.21–23

ΛέξηΣημασία
ἀπαγγέλλωαναγγέλλω, μεταφέρω μήνυμα
αὐτοῦ (επίρρ.)εδώ, σε αυτό το μέρος
αἱ σπονδαίη ανακωχή, η συνθήκη
πρόειμι · ἄπειμιπροχωρώ · φεύγω, αποχωρώ (με σημασία μέλλοντα)
ταὐτά (= τὰ αὐτά)τα ίδια
διασημαίνωδείχνω καθαρά, φανερώνω

Η μετάφραση

ΚείμενοΜετάφραση
ὁ δὲ Φαλῖνος εἶπε· ταῦτα μὲν δὴ ἀπαγγελοῦμεν·Ο Φαλίνος είπε: «Αυτά λοιπόν θα τα αναγγείλουμε·
ἀλλὰ καὶ τάδε ὑμῖν εἰπεῖν ἐκέλευσε βασιλεύς,αλλά ο βασιλιάς πρόσταξε να σας πούμε και τα εξής:
ὅτι μένουσι μὲν ὑμῖν αὐτοῦ σπονδαὶ εἴησαν, προϊοῦσι δὲ καὶ ἀπιοῦσι πόλεμος.ότι, αν μένετε εδώ, θα υπάρχει ανακωχή, αν όμως προχωρείτε ή αποχωρείτε, πόλεμος.
εἴπατε οὖν καὶ περὶ τούτου πότερα μενεῖτε καὶ σπονδαί εἰσινΠείτε λοιπόν και γι’ αυτό, αν θα μείνετε και υπάρχει ανακωχή
ἢ ὡς πολέμου ὄντος παρ’ ὑμῶν ἀπαγγελῶ.ή αν θα αναγγείλω εκ μέρους σας ότι υπάρχει πόλεμος.»
Κλέαρχος δ’ ἔλεξεν· ἀπάγγελλε τοίνυν καὶ περὶ τούτουΟ Κλέαρχος είπε: «Ανάγγελλε λοιπόν και γι’ αυτό
ὅτι καὶ ἡμῖν ταὐτὰ δοκεῖ ἅπερ καὶ βασιλεῖ.ότι και εμείς έχουμε την ίδια γνώμη που έχει και ο βασιλιάς.»
τί οὖν ταῦτά ἐστιν; ἔφη ὁ Φαλῖνος.«Ποια είναι λοιπόν αυτή;» είπε ο Φαλίνος.
ἀπεκρίνατο Κλέαρχος· ἢν μὲν μένωμεν, σπονδαί, ἀπιοῦσι δὲ καὶ προϊοῦσι πόλεμος.Ο Κλέαρχος απάντησε: «Αν μένουμε, ανακωχή· αν όμως αποχωρούμε ή προχωρούμε, πόλεμος.»
ὁ δὲ πάλιν ἠρώτησε· σπονδὰς ἢ πόλεμον ἀπαγγελῶ;Εκείνος ρώτησε πάλι: «Ανακωχή ή πόλεμο θα αναγγείλω;»
Κλέαρχος δὲ ταὐτὰ πάλιν ἀπεκρίνατο· σπονδαὶ μὲν μένουσιν, ἀπιοῦσι δὲ καὶ προϊοῦσι πόλεμος.Ο Κλέαρχος έδωσε πάλι την ίδια απάντηση: «Για όσους μένουν, ανακωχή· για όσους αποχωρούν ή προχωρούν, πόλεμος.»
ὅ τι δὲ ποιήσοι οὐ διεσήμηνε.Τι θα έκανε όμως, δεν το φανέρωσε.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Θέμα Γ. Να αναγνωρίσεις τους τύπους «ἀπαγγελοῦμεν», «μενεῖτε», «μένωμεν», «διεσήμηνε».

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 2

Θέμα Γ. Να γράψεις: το «ἀπαγγελοῦμεν» στο ίδιο πρόσωπο της ευκτικής μέλλοντα· το «μενεῖτε» στο ίδιο πρόσωπο της υποτακτικής αορίστου· το «ἀπεκρίνατο» στο β΄ ενικό της προστακτικής του ίδιου χρόνου· το «διεσήμηνε» στο απαρέμφατο του ίδιου χρόνου.

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 3

Θέμα Γ. Στην περίοδο «ὅτι μένουσι μὲν ὑμῖν αὐτοῦ σπονδαὶ εἴησαν … εἴπατε οὖν … πότερα μενεῖτε καὶ σπονδαί εἰσιν ἢ … ἀπαγγελῶ» να αναγνωρίσεις συντακτικά τη μετοχή «μένουσι» και να χαρακτηρίσεις την πρόταση «πότερα μενεῖτε … ἀπαγγελῶ».

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Ποιο είναι το α΄ ενικό της οριστικής μέλλοντα του κρίνω;

Ασκήσεις

ΘυμάμαιΆσκηση 1 από 6

Να γράψεις το α΄ ενικό της οριστικής μέλλοντα του φθείρω.

Τα κατάφερες;

  • Να εξηγείς πώς σχηματίζεται ο ενεστώτας των υγρόληκτων και ενρινόληκτων ρημάτων (ἀγγέλλω, φαίνω, κτείνω, κρίνω) από το ρηματικό θέμα.
  • Να σχηματίζεις και να κλίνεις τον συνηρημένο μέλλοντα και τον άσιγμο αόριστο, ενεργητικό και μέσο, σε όλες τις εγκλίσεις.
  • Να σχηματίζεις τον παρακείμενο και τον παθητικό αόριστο, με τις εξαιρέσεις (κέκρικα, ἔσταλκα, ἐφθάρην).
  • Να ξεχωρίζεις στο αδίδακτο τον ενεστώτα από τον μέλλοντα και τον μέλλοντα από την υποτακτική του αορίστου.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;