Πλάγιες ερωτήσεις και πλάγιος λόγος

Μια ερώτηση χωρίς ερωτηματικό

Από τη ΣΤ΄ Δημοτικού ξέρεις να μεταφέρεις μια ερώτηση σε πλάγιο λόγο (Ευθύς και πλάγιος λόγος): «Πότε κλείνει το μουσείο;» → Ο Άρης ρώτησε πότε κλείνει το μουσείο.

Δες όμως και αυτές τις περιόδους:

• Δεν ξέρω πότε κλείνει το μουσείο.
• Αναρωτιέμαι αν θα βρούμε εισιτήρια.
• Δεν είναι ακόμα γνωστό πόσοι επισκέπτες θα χωρούν στη νέα αίθουσα.

Κανείς δεν μεταφέρει εδώ τα λόγια κάποιου άλλου. Κι όμως υπάρχει μια ερώτηση, χωρισμένη από την κύρια πρόταση, χωρίς ερωτηματικό στο τέλος. Η πλάγια ερώτηση δεν ζει μόνο στον πλάγιο λόγο. Ζει όπου υπάρχει απορία, άγνοια ή αναζήτηση.

Ολικής και μερικής άγνοιας

Όπως οι ευθείες ερωτήσεις, έτσι και οι πλάγιες χωρίζονται σε δύο είδη:

Οι ερωτηματικές λέξεις κρατούν τον τόνο τους: πού, πώς. Ο τόνος είναι αυτό που τις ξεχωρίζει από το αναφορικό «που» και το ειδικό «πως».

Έγκλιση, άρνηση, θέση

Η έγκλιση λέει τι είδους απορία έχεις:

• Οριστική, για κάτι που ισχύει ή θα ισχύσει: «Δεν ξέρω πού μένει.» «Ρώτησε πότε θα γυρίσουμε.»
• Υποτακτική με «να», για απορία του τύπου «τι πρέπει να κάνω;»: «Δεν ξέρω τι να του πω.» «Αναρωτιέμαι αν να δεχτώ.» Αυτή είναι η απορηματική χρήση.

Η άρνηση είναι δεν· όταν υπάρχει «να», γίνεται μη(ν):

• «Αναρωτιέμαι γιατί δεν απάντησε.»
• «Δεν ξέρω αν να μην πάω καθόλου.»

Η θέση της είναι αυτή όλων των ονοματικών:

Οι λέξεις που μοιάζουν

Πολλές λέξεις των πλάγιων ερωτήσεων έχουν «δίδυμα» που εισάγουν άλλο είδος πρότασης. Εδώ γίνονται τα περισσότερα λάθη:

Ο έλεγχος για το αν: αν μπορείς να προσθέσεις στο τέλος «ή όχι», είναι πλάγια ερώτηση. «Ρώτα τον αν θέλει να έρθει ή όχι» στέκει. «Αν θέλει ή όχι, ας έρθει» δεν λέει το ίδιο.

Ποια πρόταση ρωτάει;

Τρεις περίοδοι που είδες πιο πάνω, οι δύο με «αν». Πάτα μια πρόταση και μετά τι είναι. Για την πλάγια ερώτηση πες και τη θέση της: έχει πρόσωπο το ρήμα της κύριας ή είναι απρόσωπο;

Δεν ξέρωαν έκλεισε το φαρμακείο.Δεν είναι σαφέςποιος έστειλε το μήνυμα.Αν θέλει,ας έρθει.

Πάτα μια πρόταση της περιόδου

κύριαπλάγια ερώτηση · αντικείμενοπλάγια ερώτηση · υποκείμενουποθετικήειδική · αντικείμενο

0 / 6 σωστά

Δείξε την ανάλυση

Πλάγια ερώτηση ή κάτι άλλο;

Κοίτα τη λέξη που εισάγει τη δευτερεύουσα και το ρήμα από το οποίο εξαρτάται. Υπάρχει απορία;

Τι είδους είναι η δευτερεύουσα;

Μου έδειξε πώς δένεται ο κόμπος.

Πλάγια ερώτησηΥποθετικήΑναφορικήΕιδική

0 / 10

Από την ευθεία στην πλάγια ερώτηση

Όταν μεταφέρεις την ερώτηση κάποιου άλλου, γίνονται τέσσερις αλλαγές. Τις ξέρεις από τη ΣΤ΄· στη Γ΄ τις κάνεις όλες μαζί και προσέχεις ποιος μιλάει, πότε και πού.

1. Η στίξη: φεύγουν τα εισαγωγικά και το ερωτηματικό.
2. Η εισαγωγική λέξη: «αν» για ερώτηση ναι/όχι, η ίδια ερωτηματική λέξη για τις άλλες.
3. Τα πρόσωπα: προσαρμόζονται σε αυτόν που μεταφέρει. «Θα έρθεις;» μου είπε → Με ρώτησε αν θα έρθω.
4. Χρόνος και τόπος: «αύριο», «εδώ», «τώρα» αλλάζουν αν άλλαξε η μέρα ή ο τόπος.

Ο χρόνος του ρήματος στα ελληνικά συνήθως δεν χρειάζεται να αλλάξει: «Είσαι κουρασμένος;» με ρώτησε → Με ρώτησε αν είμαι κουρασμένος.

Και κάτι που δεν το δίνει η γραμματική αλλά η κρίση σου: το εισαγωγικό ρήμα μπορεί να πει πώς ρωτήθηκε κάτι. «Ρώτησε», «απόρησε», «αναρωτήθηκε», «ζήτησε να μάθει», «επέμεινε να μάθει» δεν είναι ίδια. Η επιλογή τους είναι το θέμα του μαθήματος Περίληψη με ρήματα λεκτικών πράξεων.

Φτιάξε την πλάγια ερώτηση

Πάτα τα κομμάτια με τη σειρά, για να μεταφέρεις την ερώτηση σε πλάγιο λόγο. Μερικά κομμάτια είναι παγίδες: κρατούν το ερωτηματικό ή έχουν λάθος εισαγωγική λέξη.

«Πότε φεύγει το πλοίο;» ρώτησε η Ελένη.

    

πότερώτησεότανφεύγει το πλοίο;Η Ελένηφεύγει το πλοίο.

1 / 4

Παραδείγματα

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση