Ευθύς και πλάγιος λόγος

Δύο τρόποι να πεις τι είπε κάποιος

Η Δάφνη σού τηλεφωνεί και λέει: «Έρχομαι σε πέντε λεπτά.» Αργότερα το λες στη μαμά σου. Μπορείς να το πεις με δύο τρόπους:

• «Έρχομαι σε πέντε λεπτά», είπε η Δάφνη.
• Η Δάφνη είπε ότι έρχεται σε πέντε λεπτά.

Στην πρώτη πρόταση τα λόγια μένουν αυτούσια, λέξη προς λέξη, όπως τα είπε η Δάφνη. Αυτός είναι ο ευθύς λόγος. Τα λόγια κλείνονται σε εισαγωγικά ή αρχίζουν με παύλα, όπως έμαθες στη Γ΄ στο μάθημα Διάλογος: παύλα και εισαγωγικά.

Στη δεύτερη τα λόγια τα μεταφέρεις εσύ, με δικά σου λόγια. Αυτός είναι ο πλάγιος λόγος. Τα εισαγωγικά έφυγαν, το «έρχομαι» έγινε «έρχεται», και μπήκε η λέξη ότι.

Τρία είδη λόγων, τρεις τρόποι να αρχίσουν

Το ποια λέξη θα βάλεις μπροστά εξαρτάται από το τι είπε ο άλλος: μια δήλωση, μια ερώτηση ή μια εντολή.

Μερικά πράγματα που αξίζει να προσέξεις:

• Τις προτάσεις με «ότι» και «πως» τις ξέρεις ήδη: είναι οι ειδικές από το μάθημα Κύριες και δευτερεύουσες προτάσεις.
• Όταν η ερώτηση έχει ερωτηματική λέξη, η λέξη μένει ίδια, με τον τόνο της: «Πού μένεις;» → Με ρώτησε πού μένω. Οι προτάσεις αυτές λέγονται πλάγιες ερωτηματικές.
• Η εντολή περνάει σε υποτακτική: «κλείσε» → να κλείσω. Η απαγόρευση παίρνει «να μη(ν)»: «Μην αργήσεις», μου είπε → Μου είπε να μην αργήσω.

Πώς αρχίζει ο πλάγιος λόγος;

Κάθε φορά βλέπεις λόγια σε ευθύ λόγο. Αν τα μετέφερες, με ποια λέξη θα άρχιζαν;

Με ποια λέξη αρχίζει;

«Είμαι έτοιμη», είπε η Ιουλία.

ότι / πωςανερωτηματική λέξηνα

0 / 10

Τι αλλάζει όταν μεταφέρεις τα λόγια

Το πρόσωπο

Αυτός που μιλάει στον ευθύ λόγο λέει «εγώ». Όταν τον μεταφέρεις εσύ, γίνεται «αυτός» ή «αυτή». Μαζί με το ρήμα αλλάζουν και οι αντωνυμίες.

• «Θα φέρω το ποδήλατό μου», είπε ο Άρης. → Ο Άρης είπε ότι θα φέρει το ποδήλατό του.
• «Σε περιμένω», μου είπε η Ελένη. → Η Ελένη μου είπε ότι με περιμένει.

Στο δεύτερο παράδειγμα το «σε» ήσουν εσύ. Τώρα που μιλάς εσύ, γίνεται «με».

Οι λέξεις για τον χρόνο και τον τόπο

Αν μεταφέρεις τα λόγια άλλη μέρα ή σε άλλο μέρος, το «αύριο» και το «εδώ» δεν ισχύουν πια για σένα. Γι' αυτό αλλάζουν:

Αν τα μεταφέρεις την ίδια μέρα και στο ίδιο μέρος, αυτές οι λέξεις δεν αλλάζουν. Η Δάφνη σού λέει «Θα έρθω αύριο», και το ίδιο απόγευμα λες στη μαμά σου: «Η Δάφνη είπε ότι θα έρθει αύριο». Το αύριο είναι πράγματι αύριο.

Ο χρόνος του ρήματος

Στα ελληνικά ο χρόνος του ρήματος συνήθως μένει ίδιος: «Διψάω», είπε → Είπε ότι διψάει. «Έχασα το λεωφορείο», είπε → Είπε ότι έχασε το λεωφορείο.

Όταν όμως αφηγείσαι κάτι που έγινε πριν από καιρό, μπορείς να πας τον χρόνο ένα βήμα πίσω: «Θα γυρίσω νωρίς», είπε ο παππούς → Ο παππούς είπε ότι θα γύριζε νωρίς. Και το «θα γυρίσει» είναι σωστό εδώ.

Η στίξη

Στον πλάγιο λόγο φεύγουν τα εισαγωγικά, η παύλα και η άνω και κάτω τελεία πριν από τα λόγια. Φεύγουν και το ερωτηματικό και το θαυμαστικό, γιατί η περίοδος δεν ρωτάει πια ούτε φωνάζει· αφηγείται. Κλείνει με τελεία.

• «Πού πας;» με ρώτησε. → Με ρώτησε πού πάω**.**
• Πριν από το «ότι», το «αν», το «να» ή την ερωτηματική λέξη δεν μπαίνει κόμμα.

Παραδείγματα

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Φτιάξε τον πλάγιο λόγο

Πάνω βλέπεις τα λόγια σε ευθύ λόγο. Πάτα τις λέξεις με τη σειρά για να τα μεταφέρεις. Κάποιες λέξεις είναι παγίδες.

«Πεινάς;» με ρώτησε η γιαγιά.

      

ανπεινάς;πεινάω.μεότιγιαγιάρώτησεΗ

1 / 4