Ευθύς και πλάγιος λόγος
«Έρχομαι», είπε — είπε ότι έρχεται.
25 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Γραμματική Ε΄ και ΣΤ΄ Δημοτικού, §16.5
Θα μάθεις να
- Να ξεχωρίζεις τον ευθύ από τον πλάγιο λόγο.
- Να μεταφέρεις σε πλάγιο λόγο δηλώσεις με «ότι» ή «πως», ερωτήσεις με «αν» ή ερωτηματική λέξη, και εντολές με «να».
- Να αλλάζεις σωστά το πρόσωπο, τις αντωνυμίες και τις λέξεις για τον χρόνο και τον τόπο.
- Να γράφεις τον πλάγιο λόγο χωρίς εισαγωγικά και χωρίς ερωτηματικό.
Δύο τρόποι να πεις τι είπε κάποιος
Η Δάφνη σού τηλεφωνεί και λέει: «Έρχομαι σε πέντε λεπτά.» Αργότερα το λες στη μαμά σου. Μπορείς να το πεις με δύο τρόπους:
- «Έρχομαι σε πέντε λεπτά», είπε η Δάφνη.
- Η Δάφνη είπε ότι έρχεται σε πέντε λεπτά.
Στην πρώτη πρόταση τα λόγια μένουν αυτούσια, λέξη προς λέξη, όπως τα είπε η Δάφνη. Αυτός είναι ο ευθύς λόγος. Τα λόγια κλείνονται σε εισαγωγικά ή αρχίζουν με παύλα, όπως έμαθες στη Γ΄ στην ενότητα Διάλογος: παύλα και εισαγωγικά.
Στη δεύτερη τα λόγια τα μεταφέρεις εσύ, με δικά σου λόγια. Αυτός είναι ο πλάγιος λόγος. Τα εισαγωγικά έφυγαν, το «έρχομαι» έγινε «έρχεται», και μπήκε η λέξη ότι.
Τρία είδη λόγων, τρεις τρόποι να αρχίσουν
Το ποια λέξη θα βάλεις μπροστά εξαρτάται από το τι είπε ο άλλος: μια δήλωση, μια ερώτηση ή μια εντολή.
| Τα λόγια είναι… | Ευθύς λόγος | Πλάγιος λόγος | Αρχίζει με |
|---|---|---|---|
| δήλωση | «Είμαι κουρασμένος», είπε ο Φώτης. | Ο Φώτης είπε ότι είναι κουρασμένος. | ότι, πως |
| ερώτηση για ναι ή όχι | «Έχεις ομπρέλα;» με ρώτησε η Ζωή. | Η Ζωή με ρώτησε αν έχω ομπρέλα. | αν |
| ερώτηση με ερωτηματική λέξη | «Πότε κλείνει το μουσείο;» ρώτησε ο Άρης. | Ο Άρης ρώτησε πότε κλείνει το μουσείο. | ποιος, τι, πού, πότε, πώς, γιατί |
| εντολή ή παράκληση | «Κλείσε το παράθυρο», μου είπε η γιαγιά. | Η γιαγιά μου είπε να κλείσω το παράθυρο. | να, να μη(ν) |
Μερικά πράγματα που αξίζει να προσέξεις:
- Τις προτάσεις με «ότι» και «πως» τις ξέρεις ήδη: είναι οι ειδικές από την ενότητα Κύριες και δευτερεύουσες προτάσεις.
- Όταν η ερώτηση έχει ερωτηματική λέξη, η λέξη μένει ίδια, με τον τόνο της: «Πού μένεις;» → Με ρώτησε πού μένω. Οι προτάσεις αυτές λέγονται πλάγιες ερωτηματικές.
- Η εντολή περνάει σε υποτακτική: «κλείσε» → να κλείσω. Η απαγόρευση παίρνει «να μη(ν)»: «Μην αργήσεις», μου είπε → Μου είπε να μην αργήσω.
Τι αλλάζει όταν μεταφέρεις τα λόγια
Το πρόσωπο
Αυτός που μιλάει στον ευθύ λόγο λέει «εγώ». Όταν τον μεταφέρεις εσύ, γίνεται «αυτός» ή «αυτή». Μαζί με το ρήμα αλλάζουν και οι αντωνυμίες.
- «Θα φέρω το ποδήλατό μου», είπε ο Άρης. → Ο Άρης είπε ότι θα φέρει το ποδήλατό του.
- «Σε περιμένω», μου είπε η Ελένη. → Η Ελένη μου είπε ότι με περιμένει.
Στο δεύτερο παράδειγμα το «σε» ήσουν εσύ. Τώρα που μιλάς εσύ, γίνεται «με».
Οι λέξεις για τον χρόνο και τον τόπο
Αν μεταφέρεις τα λόγια άλλη μέρα ή σε άλλο μέρος, το «αύριο» και το «εδώ» δεν ισχύουν πια για σένα. Γι' αυτό αλλάζουν:
| Στον ευθύ λόγο | Στον πλάγιο λόγο, αργότερα ή αλλού |
|---|---|
| σήμερα | εκείνη τη μέρα |
| αύριο | την επόμενη μέρα, την άλλη μέρα |
| χθες | την προηγούμενη μέρα |
| τώρα | τότε |
| εδώ | εκεί |
| αυτός, αυτό | εκείνος, εκείνο |
Αν τα μεταφέρεις την ίδια μέρα και στο ίδιο μέρος, αυτές οι λέξεις δεν αλλάζουν. Η Δάφνη σού λέει «Θα έρθω αύριο», και το ίδιο απόγευμα λες στη μαμά σου: «Η Δάφνη είπε ότι θα έρθει αύριο». Το αύριο είναι πράγματι αύριο.
Ο χρόνος του ρήματος
Στα ελληνικά ο χρόνος του ρήματος συνήθως μένει ίδιος: «Διψάω», είπε → Είπε ότι διψάει. «Έχασα το λεωφορείο», είπε → Είπε ότι έχασε το λεωφορείο.
Όταν όμως αφηγείσαι κάτι που έγινε πριν από καιρό, μπορείς να πας τον χρόνο ένα βήμα πίσω: «Θα γυρίσω νωρίς», είπε ο παππούς → Ο παππούς είπε ότι θα γύριζε νωρίς. Και το «θα γυρίσει» είναι σωστό εδώ.
Η στίξη
Στον πλάγιο λόγο φεύγουν τα εισαγωγικά, η παύλα και η άνω και κάτω τελεία πριν από τα λόγια. Φεύγουν και το ερωτηματικό και το θαυμαστικό, γιατί η περίοδος δεν ρωτάει πια ούτε φωνάζει· αφηγείται. Κλείνει με τελεία.
- «Πού πας;» με ρώτησε. → Με ρώτησε πού πάω**.**
- Πριν από το «ότι», το «αν», το «να» ή την ερωτηματική λέξη δεν μπαίνει κόμμα.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Μετάφερε σε πλάγιο λόγο: «Πού άφησες τα κλειδιά μου;» με ρώτησε ο μπαμπάς.
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Τι είδους λόγια είναι; Ερώτηση, με την ερωτηματική λέξη πού. Η λέξη αυτή μένει ίδια, με τον τόνο της.
Αλλάζουμε το πρόσωπο. Ο μπαμπάς ρωτούσε εμένα, οπότε το «άφησες» γίνεται άφησα. Τα κλειδιά ήταν δικά του, οπότε το «μου» γίνεται του.
Φεύγουν τα εισαγωγικά και το ερωτηματικό. Η περίοδος κλείνει με τελεία:
Ο μπαμπάς με ρώτησε πού άφησα τα κλειδιά του.
Παράδειγμα 2
Μια εβδομάδα αργότερα, διηγείσαι τι είπε η δασκάλα στη Νεφέλη: «Φέρε αύριο το βιβλίο σου». Γράψ' το σε πλάγιο λόγο.
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Τα λόγια είναι εντολή, άρα ο πλάγιος λόγος θα αρχίσει με να και το ρήμα θα μπει σε υποτακτική: «φέρε» → να φέρει.
Το βιβλίο είναι της Νεφέλης. Το «σου» γίνεται της.
Μεταφέρεις τα λόγια μια εβδομάδα μετά, οπότε το «αύριο» έχει περάσει. Γίνεται την επόμενη μέρα:
Η δασκάλα είπε στη Νεφέλη να φέρει το βιβλίο της την επόμενη μέρα.
Παράδειγμα 3
Κάν' το ανάποδα, σε ευθύ λόγο: Ο Στάθης ρώτησε τη γιαγιά του αν θέλει βοήθεια.
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Το αν μάς λέει ότι τα λόγια ήταν ερώτηση για ναι ή όχι. Στον ευθύ λόγο το «αν» φεύγει και στο τέλος μπαίνει ερωτηματικό.
Ο Στάθης μιλούσε στη γιαγιά του, άρα της έλεγε «εσύ»: το «θέλει» γίνεται θέλεις. Μπορούμε να βάλουμε και την προσφώνηση «Γιαγιά».
Τα λόγια μπαίνουν σε εισαγωγικά. Μετά το ερωτηματικό, το «ρώτησε» μένει με μικρό γράμμα:
«Γιαγιά, θέλεις βοήθεια;» ρώτησε ο Στάθης.
Πολλαπλή επιλογή
Ερώτηση 1 από 10
Ασκήσεις
Ευθύς ή πλάγιος λόγος; «Ο φύλακας μάς είπε ότι το πάρκο κλείνει στις οκτώ.»
Σκαλί 1 από 4 · Βασική
Τα κατάφερες;
- Να ξεχωρίζεις τον ευθύ από τον πλάγιο λόγο.
- Να μεταφέρεις σε πλάγιο λόγο δηλώσεις με «ότι» ή «πως», ερωτήσεις με «αν» ή ερωτηματική λέξη, και εντολές με «να».
- Να αλλάζεις σωστά το πρόσωπο, τις αντωνυμίες και τις λέξεις για τον χρόνο και τον τόπο.
- Να γράφεις τον πλάγιο λόγο χωρίς εισαγωγικά και χωρίς ερωτηματικό.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.