Μετάβαση στο περιεχόμενο

Ευθύς και πλάγιος λόγος

«Έρχομαι», είπε — είπε ότι έρχεται.

25 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Γραμματική Ε΄ και ΣΤ΄ Δημοτικού, §16.5

Θα μάθεις να

  1. Να ξεχωρίζεις τον ευθύ από τον πλάγιο λόγο.
  2. Να μεταφέρεις σε πλάγιο λόγο δηλώσεις με «ότι» ή «πως», ερωτήσεις με «αν» ή ερωτηματική λέξη, και εντολές με «να».
  3. Να αλλάζεις σωστά το πρόσωπο, τις αντωνυμίες και τις λέξεις για τον χρόνο και τον τόπο.
  4. Να γράφεις τον πλάγιο λόγο χωρίς εισαγωγικά και χωρίς ερωτηματικό.

Δύο τρόποι να πεις τι είπε κάποιος

Η Δάφνη σού τηλεφωνεί και λέει: «Έρχομαι σε πέντε λεπτά.» Αργότερα το λες στη μαμά σου. Μπορείς να το πεις με δύο τρόπους:

  • «Έρχομαι σε πέντε λεπτά», είπε η Δάφνη.
  • Η Δάφνη είπε ότι έρχεται σε πέντε λεπτά.

Στην πρώτη πρόταση τα λόγια μένουν αυτούσια, λέξη προς λέξη, όπως τα είπε η Δάφνη. Αυτός είναι ο ευθύς λόγος. Τα λόγια κλείνονται σε εισαγωγικά ή αρχίζουν με παύλα, όπως έμαθες στη Γ΄ στην ενότητα Διάλογος: παύλα και εισαγωγικά.

Στη δεύτερη τα λόγια τα μεταφέρεις εσύ, με δικά σου λόγια. Αυτός είναι ο πλάγιος λόγος. Τα εισαγωγικά έφυγαν, το «έρχομαι» έγινε «έρχεται», και μπήκε η λέξη ότι.

Τρία είδη λόγων, τρεις τρόποι να αρχίσουν

Το ποια λέξη θα βάλεις μπροστά εξαρτάται από το τι είπε ο άλλος: μια δήλωση, μια ερώτηση ή μια εντολή.

Τα λόγια είναι…Ευθύς λόγοςΠλάγιος λόγοςΑρχίζει με
δήλωση«Είμαι κουρασμένος», είπε ο Φώτης.Ο Φώτης είπε ότι είναι κουρασμένος.ότι, πως
ερώτηση για ναι ή όχι«Έχεις ομπρέλα;» με ρώτησε η Ζωή.Η Ζωή με ρώτησε αν έχω ομπρέλα.αν
ερώτηση με ερωτηματική λέξη«Πότε κλείνει το μουσείο;» ρώτησε ο Άρης.Ο Άρης ρώτησε πότε κλείνει το μουσείο.ποιος, τι, πού, πότε, πώς, γιατί
εντολή ή παράκληση«Κλείσε το παράθυρο», μου είπε η γιαγιά.Η γιαγιά μου είπε να κλείσω το παράθυρο.να, να μη(ν)

Μερικά πράγματα που αξίζει να προσέξεις:

  • Τις προτάσεις με «ότι» και «πως» τις ξέρεις ήδη: είναι οι ειδικές από την ενότητα Κύριες και δευτερεύουσες προτάσεις.
  • Όταν η ερώτηση έχει ερωτηματική λέξη, η λέξη μένει ίδια, με τον τόνο της: «Πού μένεις;» → Με ρώτησε πού μένω. Οι προτάσεις αυτές λέγονται πλάγιες ερωτηματικές.
  • Η εντολή περνάει σε υποτακτική: «κλείσε» → να κλείσω. Η απαγόρευση παίρνει «να μη(ν)»: «Μην αργήσεις», μου είπε → Μου είπε να μην αργήσω.

Πώς αρχίζει ο πλάγιος λόγος;

Κάθε φορά βλέπεις λόγια σε ευθύ λόγο. Αν τα μετέφερες, με ποια λέξη θα άρχιζαν;

Με ποια λέξη αρχίζει;

«Πάρε μαζί σου ζακέτα», μου είπε η γιαγιά.

0 από 10

Τι αλλάζει όταν μεταφέρεις τα λόγια

Το πρόσωπο

Αυτός που μιλάει στον ευθύ λόγο λέει «εγώ». Όταν τον μεταφέρεις εσύ, γίνεται «αυτός» ή «αυτή». Μαζί με το ρήμα αλλάζουν και οι αντωνυμίες.

  • «Θα φέρω το ποδήλατό μου», είπε ο Άρης. → Ο Άρης είπε ότι θα φέρει το ποδήλατό του.
  • «Σε περιμένω», μου είπε η Ελένη. → Η Ελένη μου είπε ότι με περιμένει.

Στο δεύτερο παράδειγμα το «σε» ήσουν εσύ. Τώρα που μιλάς εσύ, γίνεται «με».

Οι λέξεις για τον χρόνο και τον τόπο

Αν μεταφέρεις τα λόγια άλλη μέρα ή σε άλλο μέρος, το «αύριο» και το «εδώ» δεν ισχύουν πια για σένα. Γι' αυτό αλλάζουν:

Στον ευθύ λόγοΣτον πλάγιο λόγο, αργότερα ή αλλού
σήμεραεκείνη τη μέρα
αύριοτην επόμενη μέρα, την άλλη μέρα
χθεςτην προηγούμενη μέρα
τώρατότε
εδώεκεί
αυτός, αυτόεκείνος, εκείνο

Αν τα μεταφέρεις την ίδια μέρα και στο ίδιο μέρος, αυτές οι λέξεις δεν αλλάζουν. Η Δάφνη σού λέει «Θα έρθω αύριο», και το ίδιο απόγευμα λες στη μαμά σου: «Η Δάφνη είπε ότι θα έρθει αύριο». Το αύριο είναι πράγματι αύριο.

Ο χρόνος του ρήματος

Στα ελληνικά ο χρόνος του ρήματος συνήθως μένει ίδιος: «Διψάω», είπε → Είπε ότι διψάει. «Έχασα το λεωφορείο», είπε → Είπε ότι έχασε το λεωφορείο.

Όταν όμως αφηγείσαι κάτι που έγινε πριν από καιρό, μπορείς να πας τον χρόνο ένα βήμα πίσω: «Θα γυρίσω νωρίς», είπε ο παππούς → Ο παππούς είπε ότι θα γύριζε νωρίς. Και το «θα γυρίσει» είναι σωστό εδώ.

Η στίξη

Στον πλάγιο λόγο φεύγουν τα εισαγωγικά, η παύλα και η άνω και κάτω τελεία πριν από τα λόγια. Φεύγουν και το ερωτηματικό και το θαυμαστικό, γιατί η περίοδος δεν ρωτάει πια ούτε φωνάζει· αφηγείται. Κλείνει με τελεία.

  • «Πού πας;» με ρώτησε. → Με ρώτησε πού πάω**.**
  • Πριν από το «ότι», το «αν», το «να» ή την ερωτηματική λέξη δεν μπαίνει κόμμα.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Μετάφερε σε πλάγιο λόγο: «Πού άφησες τα κλειδιά μου;» με ρώτησε ο μπαμπάς.

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 2

Μια εβδομάδα αργότερα, διηγείσαι τι είπε η δασκάλα στη Νεφέλη: «Φέρε αύριο το βιβλίο σου». Γράψ' το σε πλάγιο λόγο.

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 3

Κάν' το ανάποδα, σε ευθύ λόγο: Ο Στάθης ρώτησε τη γιαγιά του αν θέλει βοήθεια.

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Φτιάξε τον πλάγιο λόγο

Πάνω βλέπεις τα λόγια σε ευθύ λόγο. Πάτα τις λέξεις με τη σειρά για να τα μεταφέρεις. Κάποιες λέξεις είναι παγίδες.

«Πεινάς;» με ρώτησε η γιαγιά.

      

1 / 4

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 10
Ποια πρόταση είναι σε πλάγιο λόγο;
Διαλέγω

Ερώτηση 1 από 10

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 4

Ευθύς ή πλάγιος λόγος; «Ο φύλακας μάς είπε ότι το πάρκο κλείνει στις οκτώ.»

Γράφω

Σκαλί 1 από 4 · Βασική

Τα κατάφερες;

  • Να ξεχωρίζεις τον ευθύ από τον πλάγιο λόγο.
  • Να μεταφέρεις σε πλάγιο λόγο δηλώσεις με «ότι» ή «πως», ερωτήσεις με «αν» ή ερωτηματική λέξη, και εντολές με «να».
  • Να αλλάζεις σωστά το πρόσωπο, τις αντωνυμίες και τις λέξεις για τον χρόνο και τον τόπο.
  • Να γράφεις τον πλάγιο λόγο χωρίς εισαγωγικά και χωρίς ερωτηματικό.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;