Πρέπει, φαίνεται, πρόκειται: τα απρόσωπα ρήματα

Ποιος πρέπει;

Κλίνε το γράφω: γράφω, γράφεις, γράφει, γράφουμε… Τώρα δοκίμασε το πρέπει: «εγώ πρέπω»; «εμείς πρέπουμε»; Δεν υπάρχουν. Λέμε μόνο:

• Πρέπει να φύγω.
• Πρέπει να φύγουμε.
• Πρέπει να φύγουν.

Το πρόσωπο αλλάζει στο να φύγω, να φύγουμε. Το πρέπει μένει πάντα ίδιο, στο γ΄ ενικό.

Ρήματα σαν το πρέπει, που χρησιμοποιούνται μόνο στο γ΄ ενικό πρόσωπο και δεν έχουν για υποκείμενο κάποιο πρόσωπο ή πράγμα, λέγονται απρόσωπα.

Το υποκείμενο είναι μια πρόταση

Κάθε ρήμα έχει υποκείμενο: αυτό που ρωτάς με το «ποιος;» ή «τι;». Ας ρωτήσουμε:

• «Πρέπει να φύγεις.» Τι πρέπει; → να φύγεις.
• «Φαίνεται ότι θα βρέξει.» Τι φαίνεται; → ότι θα βρέξει.

Το υποκείμενο δεν είναι μια λέξη αλλά μια ολόκληρη πρόταση, δευτερεύουσα, που αρχίζει με να ή με ότι / πως. Τις προτάσεις αυτές τις γνώρισες στο μάθημα Κύριες και δευτερεύουσες προτάσεις.

Τα πιο συχνά

Το ίδιο κάνουν και οι απρόσωπες εκφράσεις: το είναι μαζί με ένα ουσιαστικό ή επίθετο.

• Είναι ανάγκη να βιαστούμε.
• Είναι δύσκολο να το πιστέψω.
• Είναι φανερό ότι κουράστηκες.

Και εδώ το υποκείμενο είναι η πρόταση: τι είναι δύσκολο; να το πιστέψω.

Οι χρόνοι τους

Τα απρόσωπα δεν έχουν όλους τους χρόνους. Το πρέπει έχει μόνο ενεστώτα και παρατατικό. Για το μέλλον βάζεις το θα μπροστά στον ενεστώτα:

Το επρόκειτο είναι λόγιος τύπος. Κρατάει την αύξηση ε- ακόμα κι όταν δεν τονίζεται: Επρόκειτο να φύγουμε στις οχτώ.

Απρόσωπο ή προσωπικό;

Μερικά ρήματα δουλεύουν και με τους δύο τρόπους. Για να καταλάβεις ποιο είναι, κάνε την ερώτηση «ποιος;» ή «τι;» και δες τι απαντάει.

Στο προσωπικό, το ρήμα αλλάζει πρόσωπο και αριθμό μαζί με το υποκείμενο: ο Νίκος φαίνεται, τα παιδιά φαίνονται. Στο απρόσωπο μένει πάντα φαίνεται.

Απρόσωπο ή προσωπικό;

Κάθε φορά εμφανίζεται μια πρόταση. Ρώτα «ποιος;» ή «τι;» μπροστά στο ρήμα: απαντάει μια λέξη ή μια ολόκληρη πρόταση με «να» ή «ότι»;

Απρόσωπο ή προσωπικό;

Αξίζει να επισκεφτείς το μουσείο.

ΑπρόσωποΠροσωπικό

0 / 9

Γιατί τα χρησιμοποιούμε

Τα απρόσωπα σε βοηθούν να πεις κάτι χωρίς να δείξεις ποιος το λέει ή ποιος το αποφάσισε. Γι' αυτά τα βλέπεις συχνά σε κανονισμούς, ανακοινώσεις και ειδήσεις:

• Απαγορεύεται να τρέχετε στους διαδρόμους. (Ο κανόνας ισχύει για όλους.)
• Λέγεται ότι ο δήμος θα φτιάξει πισίνα. (Δεν ξέρουμε ποιος το είπε.)
• Φαίνεται ότι η εκδρομή θα αναβληθεί. (Δεν είμαστε σίγουροι ακόμα.)

Παραδείγματα

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση