Μετάβαση στο περιεχόμενο
Akademio

Άνω τελεία, παρένθεση, αποσιωπητικά

Τα σημεία που δείχνουν παύση, σχόλιο ή κάτι που δεν ειπώθηκε.

25 λεπτά

Θα μάθεις να

  1. Να χρησιμοποιείς την άνω τελεία ανάμεσα σε δύο προτάσεις που δένονται στενά, και να μην την μπερδεύεις με το ερωτηματικό.
  2. Να βάζεις άνω και κάτω τελεία πριν από κατάλογο ή εξήγηση.
  3. Να ξεχωρίζεις πότε ταιριάζει παρένθεση, διπλή παύλα ή αποσιωπητικά, και τι αλλάζει το καθένα στο νόημα.
  4. Να βάζεις κόμμα πριν από το «ο οποίος» όταν προσθέτει πληροφορία, και να το παραλείπεις όταν ξεχωρίζει ποιον εννοούμε.

Σημεία που λένε κάτι παραπάνω

Την τελεία, το κόμμα, το ερωτηματικό και το θαυμαστικό τα χρησιμοποιείς χρόνια. Υπάρχουν όμως και σημεία που κάνουν πιο λεπτή δουλειά. Δείχνουν αν δύο σκέψεις είναι δεμένες, αν κάτι είναι σχόλιο στο περιθώριο, ή αν κάτι έμεινε ανείπωτο.

Διάβασε δύο φορές την ίδια φράση:

  • Θα έρθω.
  • Θα έρθω…

Οι λέξεις είναι ίδιες. Η πρώτη είναι υπόσχεση. Η δεύτερη ακούγεται σαν δισταγμός: κάτι δεν λέγεται. Τη διαφορά την έκαναν τρεις τελείες.

Η άνω τελεία ( · )

Η άνω τελεία είναι μια τελεία ψηλά, στο ύψος των γραμμάτων. Κάνει μεγαλύτερη παύση από το κόμμα και μικρότερη από την τελεία. Μπαίνει ανάμεσα σε δύο προτάσεις που στέκονται η καθεμιά μόνη της, αλλά δένονται στενά στο νόημα.

  • Ο ήλιος έδυσε**.** Τα φώτα του λιμανιού άναψαν.
  • Ο ήλιος έδυσε**·** τα φώτα του λιμανιού άναψαν.

Με τελεία είναι δύο χωριστές εικόνες. Με άνω τελεία γίνονται μία: τα φώτα ανάβουν επειδή έπεσε το σκοτάδι, σαν συνέχεια του ίδιου πράγματος.

Ταιριάζει πολύ και σε αντίθεση, όταν βάζεις δύο πράγματα δίπλα δίπλα:

  • Η Κατερίνα αγαπάει τα μαθηματικά**·** ο αδερφός της προτιμά την ιστορία.

Μετά την άνω τελεία η πρόταση συνεχίζει με μικρό γράμμα.

Η άνω και κάτω τελεία ( : )

Την ξέρεις ήδη πριν από τα λόγια κάποιου σε εισαγωγικά. Έχει και δύο ακόμα δουλειές. Και στις δύο λέει στον αναγνώστη: ό,τι ακολουθεί ανοίγει αυτό που μόλις είπα.

Πριν από…Παράδειγμα
κατάλογοΣτην κατασκήνωση πάρε τρία πράγματα**:** υπνόσακο, φακό και μπουφάν.
εξήγηση ή αποτέλεσμαΟ λόγος που άργησα είναι απλός**:** χάλασε το ξυπνητήρι.

Δες τι κάνει στο νόημα:

  • Ο Άρης ξέχασε κάτι σημαντικό**.** Τα εισιτήρια ήταν στο τραπέζι.
  • Ο Άρης ξέχασε κάτι σημαντικό**:** τα εισιτήρια.

Στην πρώτη πρέπει να μαντέψεις τι ξέχασε. Στη δεύτερη η άνω και κάτω τελεία δείχνει ότι το «κάτι σημαντικό» είναι τα εισιτήρια.

Μετά την άνω και κάτω τελεία γράφεις με μικρό γράμμα, εκτός αν ακολουθεί κύριο όνομα ή λόγια σε εισαγωγικά.

Παρένθεση ή διπλή παύλα;

Και τα δύο κλείνουν μέσα τους μια παρεμβολή: λέξεις που μπαίνουν στη μέση της πρότασης για να προσθέσουν κάτι. Αν τις σβήσεις, η πρόταση στέκει κανονικά.

Η παρένθεση ( ) χαμηλώνει τη φωνή. Είναι σαν σημείωση στο περιθώριο: ένα ύψος, μια χρονολογία, ένα πλήρες όνομα, μια διευκρίνιση.

  • Ο Όλυμπος (2.918 μέτρα) είναι το ψηλότερο βουνό της Ελλάδας.
  • Η θεία Ρένα (η αδερφή του μπαμπά μου) μένει στα Χανιά.

Η διπλή παύλα — — κάνει το αντίθετο: ανεβάζει τη φωνή. Την προτιμάς όταν η παρεμβολή είναι κάτι που θέλεις να προσέξει ο αναγνώστης.

  • Η γιαγιά μου (δεν είχε δει ποτέ θάλασσα) έβαλε τα πόδια της στο νερό.
  • Η γιαγιά μου — δεν είχε δει ποτέ θάλασσα — έβαλε τα πόδια της στο νερό.

Στην πρώτη η πληροφορία περνάει σχεδόν ψιθυριστά. Στη δεύτερη γίνεται το κέντρο της πρότασης: αυτό είναι το συγκινητικό.

Και στις δύο περιπτώσεις τα σημεία μπαίνουν ανά ζευγάρι, ένα στην αρχή κι ένα στο τέλος της παρεμβολής. Η στίξη της κύριας πρότασης μένει έξω από την παρένθεση: «Μένει στα Χανιά (στην Κρήτη).»

Τα αποσιωπητικά ( … )

Τρεις τελείες, ούτε περισσότερες ούτε λιγότερες. Δείχνουν ότι η φράση δεν ολοκληρώθηκε, και ότι ο αναγνώστης καταλαβαίνει τι λείπει. Ανάλογα με το τι κρύβουν, δίνουν:

  • δισταγμό: Ήθελα να σου πω ότι… άσ' το, δεν πειράζει.
  • αγωνία: Άνοιξα σιγά σιγά την πόρτα της αποθήκης και είδα…
  • προειδοποίηση: Αν σε ξαναδώ στο πεζοδρόμιο με το ποδήλατο…

Στο τρίτο δεν χρειάζεται να γράψεις τη συνέχεια. Όλοι καταλαβαίνουν ότι δεν θα είναι ευχάριστη.

Ποιο σημείο λείπει;

Στη θέση του ___ λείπει ένα σημείο. Οι προτάσεις είναι δεμένες; Ακολουθεί κατάλογος ή εξήγηση; Είναι σημείωση στο περιθώριο; Ή κάτι μένει ανείπωτο;

Ποιο σημείο;

Το πρωί έβρεχε ___ το απόγευμα βγήκε ήλιος.

0 / 10

Το κόμμα στις δύσκολες περιπτώσεις

Δευτερεύουσα μπροστά

Αυτό το είδες στο μάθημα Κύριες και δευτερεύουσες προτάσεις: όταν η δευτερεύουσα έρχεται πριν από την κύρια, τη χωρίζει κόμμα.

  • Όταν χτύπησε το κουδούνι**,** τα παιδιά βγήκαν στην αυλή.
  • Αν τελειώσεις νωρίς**,** έλα να παίξουμε.

Πριν από το «ο οποίος» και το «που»

Εδώ το κόμμα αλλάζει το νόημα. Διάβασε προσεκτικά:

  • Τα παιδιά**,** τα οποία είχαν φέρει μαγιό**,** κολύμπησαν.
  • Τα παιδιά τα οποία είχαν φέρει μαγιό κολύμπησαν.

Με κόμματα, η πρόταση «τα οποία είχαν φέρει μαγιό» προσθέτει μια πληροφορία για όλα τα παιδιά: όλα είχαν μαγιό, και όλα κολύμπησαν.

Χωρίς κόμματα, η ίδια πρόταση ξεχωρίζει ποια παιδιά εννοούμε: μόνο όσα είχαν μαγιό κολύμπησαν. Τα υπόλοιπα έμειναν στην άμμο.

Η πρόταση με «ο οποίος» ή «που»…Κόμμα;Παράδειγμα
προσθέτει κάτι για κάποιον που ξέρουμε ήδη ποιος είναιναι, πριν και μετάΟ Παρθενώνας**,** ο οποίος χτίστηκε τον 5ο αιώνα π.Χ., δέχεται εκατομμύρια επισκέπτες.
ξεχωρίζει ποιον εννοούμε ανάμεσα σε πολλούςόχιΤο βιβλίο που μου δάνεισες ήταν συναρπαστικό.

Ένας γρήγορος έλεγχος: σβήσε την πρόταση. Αν το νόημα μένει το ίδιο («Ο Παρθενώνας δέχεται εκατομμύρια επισκέπτες»), θέλει κόμματα. Αν δεν ξέρεις πια για ποιον μιλάμε («Το βιβλίο ήταν συναρπαστικό»· ποιο βιβλίο;), δεν θέλει.

Όλοι ή μόνο κάποιοι;

Διάλεξε μια πρόταση και μετά αποφάσισε: η πρόταση με «ο οποίος» ή «που» αφορά όλους ή ξεχωρίζει μόνο κάποιους; Πρόσεξε τα κόμματα.

Διάλεξε πρόταση

Τι σημαίνει;

ΣωστάΤα κόμματα κάνουν την πρόταση προσθήκη: όλοι οι επιβάτες είχαν εισιτήριο, και όλοι μπήκαν.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Βάλε τα σημεία που λείπουν στο κείμενο: «Η βροχή δυνάμωνε τα παιδιά έτρεξαν μέσα. Στην αυλή έμειναν μόνο δύο πράγματα μια μπάλα και ένα ποδήλατο.»

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Τι διαφορά έχουν οι δύο περίοδοι; «Οι μαθητές, οι οποίοι ήταν κουρασμένοι, γύρισαν νωρίς.» και «Οι μαθητές οι οποίοι ήταν κουρασμένοι γύρισαν νωρίς.»

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Στην πρόταση «Ο παππούς μου που είναι ογδόντα χρονών ανέβηκε στην κορυφή του βουνού.» θέλεις να τονίσεις την ηλικία του παππού. Ποια σημεία θα βάλεις;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Ασκήσεις

Πρώτα ερωτήσεις με επιλογές: διαλέγεις, πατάς «Έλεγξε» και μαθαίνεις αμέσως αν το βρήκες και γιατί. Στο τέλος, λίγες ασκήσεις χωρίς επιλογές — εκεί κρύβεται μόνο η απάντηση.

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 14
Σε ποια περίοδο η άνω τελεία είναι σωστή;

Τα κατάφερες;

  • Να χρησιμοποιείς την άνω τελεία ανάμεσα σε δύο προτάσεις που δένονται στενά, και να μην την μπερδεύεις με το ερωτηματικό.
  • Να βάζεις άνω και κάτω τελεία πριν από κατάλογο ή εξήγηση.
  • Να ξεχωρίζεις πότε ταιριάζει παρένθεση, διπλή παύλα ή αποσιωπητικά, και τι αλλάζει το καθένα στο νόημα.
  • Να βάζεις κόμμα πριν από το «ο οποίος» όταν προσθέτει πληροφορία, και να το παραλείπεις όταν ξεχωρίζει ποιον εννοούμε.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.