Περίληψη με ρήματα λεκτικών πράξεων
Ισχυρίζεται, προτείνει, αμφισβητεί: πώς αποδίδεις τα λόγια του άλλου με ακρίβεια.
35 λεπτά
Θα μάθεις να
- Να αναγνωρίζεις τα ρήματα λεκτικών πράξεων και να τα ομαδοποιείς: ισχυρισμός, πρόταση, αμφισβήτηση, παραδοχή.
- Να διαλέγεις το ρήμα που αποδίδει με ακρίβεια αυτό που κάνει ο συγγραφέας με τα λόγια του.
- Να γράφεις περίληψη σε γ΄ πρόσωπο, με εισαγωγική πρόταση και χωρίς δικά σου σχόλια.
- Να διορθώνεις περιλήψεις που αντιγράφουν, επαναλαμβάνουν το «λέει» ή αλλοιώνουν τη θέση του συγγραφέα.
Το πρόβλημα με το «λέει»
Στη Β΄ Γυμνασίου έμαθες να βρίσκεις τα κύρια σημεία ενός κειμένου και να τα λες σε λιγότερες λέξεις. Δες τώρα αυτή την περίληψη ενός άρθρου:
Ο συγγραφέας λέει ότι η αυλή δεν έχει σκιά. Λέει ότι μέτρησαν 47 βαθμούς. Λέει ότι οι ρίζες χαλούσαν το δάπεδο. Λέει να φυτευτούν δέντρα.
Τα σημεία είναι σωστά. Κάτι όμως χάθηκε. Ο συγγραφέας δεν «έλεγε» απλώς τέσσερα πράγματα. Περιέγραφε μια κατάσταση, στήριζε τη θέση του σε μια μέτρηση, παραδεχόταν ένα επιχείρημα της άλλης πλευράς για να το αντικρούσει, και ζητούσε κάτι από τον δήμο. Με τέσσερα «λέει» η περίληψη κρύβει τι κάνει ο συγγραφέας με τα λόγια του. Και στο τρίτο σημείο κάνει κάτι χειρότερο: δίνει την εντύπωση ότι ο συγγραφέας συμφωνούσε με το κόψιμο των δέντρων.
Τα ρήματα που δηλώνουν τι πράξη κάνει κάποιος μιλώντας ή γράφοντας λέγονται ρήματα λεκτικών πράξεων: ισχυρίζεται, προτείνει, αμφισβητεί, παραδέχεται. Είναι το βασικό εργαλείο της περίληψης στη Γ΄ Γυμνασίου.
Τα ρήματα, σε ομάδες
| Τι κάνει ο συγγραφέας | Ρήματα |
|---|---|
| Ισχυρίζεται, βεβαιώνει | υποστηρίζει, ισχυρίζεται, τονίζει, επισημαίνει, διαπιστώνει, υπογραμμίζει |
| Προτείνει, ζητά | προτείνει, ζητά, προτρέπει, καλεί, εισηγείται |
| Διαφωνεί, αμφισβητεί | αμφισβητεί, απορρίπτει, αντικρούει, επικρίνει, διαφωνεί |
| Παραδέχεται, συμφωνεί | παραδέχεται, αναγνωρίζει, δέχεται, συμφωνεί |
| Παρουσιάζει, εξηγεί (πιο ουδέτερα) | αναφέρεται σε, περιγράφει, εξηγεί, παρουσιάζει, αναλύει |
| Κλείνει | καταλήγει, συμπεραίνει, ολοκληρώνει |
Ορισμένα ρήματα κουβαλούν και στάση απέναντι σε αυτό που μεταφέρεις. Το «ο συγγραφέας ισχυρίζεται ότι…» αφήνει μια μικρή απόσταση: είναι δική του άποψη. Το «αποδεικνύει ότι…» λέει ότι εσύ πείστηκες. Διάλεξε το δεύτερο μόνο αν το κείμενο πραγματικά δίνει απόδειξη.
Πώς γράφεται η περίληψη
- Εισαγωγική πρόταση: ποιος γράφει, πού, και για ποιο θέμα. «Στο άρθρο του «Μια αυλή χωρίς σκιά», ο συντάκτης της σχολικής εφημερίδας αναφέρεται στην έλλειψη σκιάς στην αυλή μετά την ανακαίνισή της.»
- Γ΄ πρόσωπο και ενεστώτας: «ο συγγραφέας υποστηρίζει», όχι «μετρήσαμε» ή «ζητάμε». Τα λόγια του συγγραφέα περνούν σε πλάγιο λόγο, με «ότι», «να» ή ερωτηματική λέξη.
- Ένα ρήμα λεκτικής πράξης για κάθε κίνηση του κειμένου, και όχι το ίδιο παντού.
- Συνδετικές λέξεις που δείχνουν τη λογική σειρά: αρχικά, στη συνέχεια, ωστόσο, τέλος.
- Κανένα δικό σου σχόλιο. Η περίληψη λέει τι γράφει ο άλλος, όχι αν έχει δίκιο.
Η περίληψη του άρθρου, ξαναγραμμένη:
Στο άρθρο «Μια αυλή χωρίς σκιά» ο συντάκτης περιγράφει την αυλή ενός σχολείου που στρώθηκε με τσιμέντο, ενώ κόπηκαν τα δέντρα της. Υποστηρίζει ότι η σκιά είναι αναγκαία και στηρίζει τη θέση του σε μια μέτρηση, που έδειξε δεκαέξι βαθμούς διαφορά ανάμεσα στο τσιμέντο και στη σκιά ενός δέντρου. Παραδέχεται ότι οι ρίζες είχαν χαλάσει το δάπεδο, επισημαίνει όμως ότι υπάρχουν δέντρα με βαθιές ρίζες. Τέλος, καλεί τον δήμο να φυτέψει δέντρα και να τοποθετήσει πανιά σκίασης.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Γράψε μια πρόταση περίληψης για το δικό μας απόσπασμα: «Ακούω συχνά ότι οι νέοι δεν ενδιαφέρονται για την πόλη τους. Δεν το πιστεύω. Πέρσι, στον καθαρισμό της παραλίας, ήρθαν πάνω από διακόσιοι μαθητές.»
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Παράδειγμα 2
Διόρθωσε την περίληψη: «Ο συγγραφέας λέει ότι πρέπει να κλείνουμε τα φώτα όταν φεύγουμε από την τάξη. Λέει ότι έτσι θα γλιτώνουμε ρεύμα. Έχει απόλυτο δίκιο, γιατί η Γη κινδυνεύει.»
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Παράδειγμα 3
Σε δικό μας άρθρο για τα σχολικά γεύματα διαβάζεις: «Το πρόγραμμα έχει κόστος, αυτό είναι γεγονός. Ένα παιδί όμως που πεινάει δεν μαθαίνει.» Ένας συμμαθητής γράφει στην περίληψη: «Ο συγγραφέας υποστηρίζει ότι το πρόγραμμα κοστίζει πολύ.» Γιατί είναι λάθος;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ασκήσεις
Πρώτα ερωτήσεις με επιλογές: διαλέγεις, πατάς «Έλεγξε» και μαθαίνεις αμέσως αν το βρήκες και γιατί. Στο τέλος, λίγες ασκήσεις χωρίς επιλογές — εκεί κρύβεται μόνο η απάντηση.
Τα κατάφερες;
- Να αναγνωρίζεις τα ρήματα λεκτικών πράξεων και να τα ομαδοποιείς: ισχυρισμός, πρόταση, αμφισβήτηση, παραδοχή.
- Να διαλέγεις το ρήμα που αποδίδει με ακρίβεια αυτό που κάνει ο συγγραφέας με τα λόγια του.
- Να γράφεις περίληψη σε γ΄ πρόσωπο, με εισαγωγική πρόταση και χωρίς δικά σου σχόλια.
- Να διορθώνεις περιλήψεις που αντιγράφουν, επαναλαμβάνουν το «λέει» ή αλλοιώνουν τη θέση του συγγραφέα.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.