Αναλύω ένα κείμενο

Τέσσερις ερωτήσεις σε κάθε κείμενο

Όταν αναλύεις ένα κείμενο, δεν το ξαναλές. Το ανοίγεις, όπως έναν μηχανισμό, για να δεις από τι αποτελείται και πώς δουλεύει. Τέσσερις ερωτήσεις αρκούν για τα περισσότερα κείμενα:

Το θέμα είναι λίγες λέξεις («η αυλή του σχολείου»). Η κεντρική ιδέα είναι μια ολόκληρη πρόταση που λέει τι υποστηρίζει ή τι δείχνει το κείμενο για το θέμα («η αυλή χρειάζεται σκιά, και ο δήμος πρέπει να φυτέψει δέντρα»).

Ένα κείμενο για ανάλυση

Το κείμενο είναι δικό μας, γραμμένο για το μάθημα, σαν άρθρο σε μια φανταστική σχολική εφημερίδα.

Μια αυλή χωρίς σκιά

(1) Πέρσι το καλοκαίρι η αυλή του σχολείου μας στρώθηκε με καινούργιο τσιμέντο. Τα δύο πεύκα κόπηκαν, «για να μη χαλάνε οι ρίζες τους το δάπεδο». Από τον Σεπτέμβριο, το μεγάλο διάλειμμα το περνάμε κολλημένοι σε μια λωρίδα σκιάς δίπλα στον τοίχο του γυμναστηρίου.

(2) Η σκιά δεν είναι πολυτέλεια. Ένα μεσημέρι του Σεπτεμβρίου μετρήσαμε, με το θερμόμετρο του εργαστηρίου, 47 βαθμούς πάνω στο τσιμέντο και 31 στο χώμα κάτω από ένα πεύκο του διπλανού πάρκου. Δεκαέξι βαθμοί διαφορά, σε απόσταση πενήντα μέτρων.

(3) Είναι αλήθεια ότι οι ρίζες είχαν σηκώσει το παλιό δάπεδο και ότι δύο μαθητές είχαν σκοντάψει. Όμως υπάρχουν δέντρα με ρίζες που πάνε βαθιά, και ένα δάπεδο φτιάχνεται· ένα χαμένο μεσημέρι στον ήλιο δεν ξαναγυρίζει.

(4) Ζητάμε λοιπόν από τον δήμο να φυτέψει τρία δέντρα στις γωνίες της αυλής και, ώσπου να μεγαλώσουν, να στήσει πανιά σκίασης. Μια αυλή είναι για να μένεις σε αυτήν, όχι για να τη διασχίζεις τρέχοντας.

Η ανάλυση, με τις τέσσερις ερωτήσεις:

Θέμα και κεντρική ιδέα. Θέμα: η αυλή του σχολείου μετά την ανακαίνιση. Κεντρική ιδέα: η αυλή έμεινε χωρίς σκιά, και ο δήμος πρέπει να φυτέψει δέντρα.

Δομή.

Πρόθεση. Να πείσει: τους αναγνώστες της εφημερίδας να συμφωνήσουν, και τον δήμο να κάνει κάτι. Το δείχνει καθαρά η παράγραφος 4, με το «Ζητάμε».

Μέσα.

• Τεκμήριο με αριθμούς (§2): 47 και 31 βαθμοί. Ο συγγραφέας δεν λέει «κάνει πολλή ζέστη»· δείχνει ότι η διαφορά μετριέται, άρα δεν είναι παράπονο.
• Εικόνα (§1): «κολλημένοι σε μια λωρίδα σκιάς». Ο αναγνώστης βλέπει τους μαθητές στριμωγμένους στον τοίχο, και τους λυπάται.
• Α΄ πληθυντικό (μετρήσαμε, ζητάμε): μιλάει μια ομάδα, όχι ένας θυμωμένος μαθητής. Το αίτημα έχει βάρος.
• Παραχώρηση και αντίκρουση (§3): δείχνει ότι άκουσε την άλλη πλευρά, και γι' αυτό του έχουμε περισσότερη εμπιστοσύνη.
• Αντίθεση στο τέλος (μένεις — διασχίζεις): μια φράση σύντομη και ζυγισμένη, που θυμάσαι.

Η δομή κρύβεται στις συνδετικές λέξεις

Ένα καλοδομημένο κείμενο έχει μια λογική σειρά, και οι συνδετικές λέξεις τη φανερώνουν: το «Είναι αλήθεια ότι… Όμως» δεν ξεκινάει ποτέ κείμενο, το «λοιπόν» έρχεται όταν κάτι έχει ήδη ειπωθεί. Δοκίμασε να ξαναχτίσεις ένα άλλο, επίσης δικό μας, κείμενο από ανακατεμένες παραγράφους.

Ξαναχτίσε το άρθρο

Ένα δικό μας σύντομο άρθρο για το ποδήλατο στην πόλη, με τις παραγράφους ανακατεμένες. Βάλε τις στη σειρά που έχουν νόημα. Κοίτα τις συνδετικές λέξεις.

Πάτα τις παραγράφους με τη σειρά

Κι όμως, οι περισσότεροι μαθητές μένουν σε απόσταση λιγότερη από δύο χιλιόμετρα, δέκα λεπτά με ποδήλατο.Οι γονείς λένε ότι ο δρόμος είναι επικίνδυνος, και έχουν δίκιο: δεν υπάρχει ούτε ένα μέτρο ποδηλατόδρομου.Γι' αυτό η λύση δεν είναι να πείσουμε τους γονείς, αλλά να φτιαχτεί ένας ασφαλής δρόμος ως το σχολείο.Στην πόλη μας το ποδήλατο είναι σπάνιο θέαμα· στον δρόμο του σχολείου μετρήσαμε δύο ποδήλατα σε μία ώρα.

Η σειρά σου

1. 1
2. 2
3. 3
4. 4

ΈλεγχοςΑπό την αρχή

Η πρόθεση αλλάζει τα μέσα

Κάθε πρόθεση έχει τα δικά της σημάδια. Το κείμενο που ενημερώνει γράφει σε γ΄ πρόσωπο, με αριθμούς και χωρίς κρίσεις. Αυτό που πείθει έχει θέση, επιχειρήματα, συχνά α΄ πρόσωπο. Αυτό που αφηγείται έχει χρόνο, ήρωες, γεγονότα στη σειρά. Αυτό που καθοδηγεί έχει προστακτική ή «να» και βήματα. Αυτό που εκφράζει συναίσθημα έχει επιφωνήματα, εικόνες, θαυμαστικά.

Τι θέλει ο συγγραφέας;

Τα αποσπάσματα είναι δικά μας. Διάλεξε ένα και μετά την πρόθεση που το χαρακτηρίζει περισσότερο. Ψάξε τα σημάδια.

Διάλεξε απόσπασμα

«Το μουσείο είναι ανοιχτό καθημερινά 9:00–16:00, εκτός Τρίτης. Η είσοδος για μαθητές είναι δωρεάν.»«Αν δεν έχεις πάει ακόμα στο μουσείο, χάνεις. Πού αλλού θα δεις από κοντά ένα πλοίο τριών χιλιάδων χρόνων;»«Χθες το απόγευμα, μόλις μπήκαμε στη μεγάλη αίθουσα, η ξεναγός έσβησε τα φώτα. Για ένα λεπτό δεν μίλησε κανείς.»«Αγόρασε το εισιτήριο στην είσοδο. Άφησε την τσάντα στο βεστιάριο. Ξεκίνα από τον πρώτο όροφο.»«Αχ, εκείνη η αίθουσα με τα αγάλματα! Ακόμα νιώθω το κρύο του μαρμάρου στα δάχτυλά μου.»

Ποια είναι η πρόθεση;

Να ενημερώσειΝα πείσειΝα αφηγηθείΝα καθοδηγήσειΝα εκφράσει συναίσθημα

Ποια είναι η πρόθεση;

Παραδείγματα

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση