Αιτιολογημένη κρίση και οργανωμένη συζήτηση

«Ήταν χάλια» δεν είναι κρίση που πείθει

Μετά από μια σχολική θεατρική παράσταση ακούς δύο γνώμες:

• «Ήταν χάλια.»
• «Η παράσταση δεν με κράτησε, γιατί ο ρυθμός ήταν αργός: η πρώτη πράξη κράτησε σαράντα λεπτά χωρίς καμία αλλαγή σκηνικού, και στο τέλος της αρκετοί θεατές κοίταζαν τα κινητά τους.»

Και οι δύο είναι κρίσεις: λένε αν κάτι είναι καλό ή κακό. Η πρώτη όμως δεν σου δίνει κανέναν λόγο να συμφωνήσεις, ούτε κάτι να συζητήσεις. Η δεύτερη είναι αιτιολογημένη κρίση. Έχει τρία κομμάτια:

Το κριτήριο είναι το πιο σημαντικό. Μια παράσταση μπορεί να κριθεί για τον ρυθμό, τις ερμηνείες, το σκηνικό, το κείμενο. Όταν δηλώνεις το κριτήριό σου, ο άλλος μπορεί να διαφωνήσει με ουσία: «Για μένα ο αργός ρυθμός ταίριαζε στο έργο». Τώρα συζητάτε για το ίδιο πράγμα.

Η αιτιολόγηση δένεται με τη γλώσσα της αιτίας και του συμπεράσματος:

• Αιτιολογικοί σύνδεσμοι: γιατί, επειδή, διότι, αφού, καθώς. «Το πρόγραμμα πέτυχε, αφού οι συμμετοχές διπλασιάστηκαν.»
• Συμπερασματικές λέξεις: άρα, επομένως, συνεπώς, γι' αυτό. «Οι συμμετοχές διπλασιάστηκαν· επομένως το πρόγραμμα πέτυχε.»

Πόσο σίγουρος είσαι;

Μια κρίση πείθει περισσότερο όταν η βεβαιότητά της ταιριάζει με τα στοιχεία της. Αν έχεις μετρήσει, μπορείς να πεις «είναι βέβαιο». Αν έχεις δει δύο περιπτώσεις, λες «μάλλον».

Ο πιο συνηθισμένος κίνδυνος είναι η γενίκευση: «όλοι οι έφηβοι», «ποτέ δεν», «πάντα». Αρκεί ένα αντιπαράδειγμα για να πέσει. Το «πολλοί από τους συμμαθητές μου» είναι πιο ταπεινό, και γι' αυτό πιο δυνατό.

Βέβαιο ή πιθανό;

Κάθε φράση δείχνει πόσο σίγουρος είναι αυτός που μιλάει. Βάλε την εκεί που ανήκει.

Βεβαιότητα ή πιθανότητα;

αποδεικνύεται ότι

ΒεβαιότηταΠιθανότητα

0 / 8

Η οργανωμένη συζήτηση

Μια συζήτηση στην τάξη για το αν πρέπει να αλλάξει το ωράριο του κυλικείου μπορεί να γίνει φασαρία, ή να καταλήξει κάπου. Τη διαφορά την κάνει η οργάνωση.

Οι ρόλοι

• Συντονιστής: δίνει τον λόγο, κρατάει το θέμα, κλείνει με σύνοψη. Δεν παίρνει θέση.
• Ομιλητές: μία ή περισσότερες ομάδες, η καθεμιά με τη θέση της.
• Χρονομέτρης: όλοι μιλούν για τον ίδιο χρόνο.
• Γραμματέας: σημειώνει τα επιχειρήματα, για να φανεί στο τέλος τι ειπώθηκε.

Οι φάσεις

1. Εισήγηση: ο συντονιστής παρουσιάζει το ερώτημα.
2. Τοποθετήσεις: κάθε πλευρά λέει τη θέση της με αιτιολογημένες κρίσεις.
3. Αντίκρουση: κάθε πλευρά απαντά στα επιχειρήματα της άλλης.
4. Σύνοψη: ο συντονιστής λέει πού συμφωνούν οι πλευρές, πού διαφωνούν, και τι αποφασίστηκε, αν αποφασίστηκε κάτι.

Ο ένας κανόνας που κρατάει όλους τους άλλους: απαντάς στο επιχείρημα, όχι στο πρόσωπο. «Το λες επειδή δεν τρως ποτέ στο κυλικείο» δεν απαντάει σε τίποτα· μετακινεί τη συζήτηση από το θέμα στον άνθρωπο.

Πώς απαντάς σε αυτόν που διαφωνεί

Η πιο πειστική απάντηση δεν αρνείται τα πάντα. Πρώτα παραχωρεί ό,τι είναι σωστό στο αντίθετο επιχείρημα, και μετά αντικρούει με το δικό της:

«Είναι αλήθεια ότι το κυλικείο έχει ουρά στο πρώτο διάλειμμα. Όμως η ουρά οφείλεται στο ότι ανοίγει μόνο ένα ταμείο, όχι στο ωράριο· άρα η λύση είναι δεύτερο ταμείο, όχι άλλο ωράριο.»

Η παραχώρηση δείχνει ότι άκουσες. Η αντίκρουση δείχνει γιατί, παρ' όλα αυτά, η θέση σου στέκει.

Τι κίνηση κάνει ο ομιλητής;

Η τάξη συζητά αν οι εκδρομές πρέπει να γίνονται Σάββατο αντί για μέρα σχολείου. Διάλεξε μια φράση και πες τι κάνει μέσα στη συζήτηση.

Διάλεξε φράση

«Συμφωνώ με τη Μαρίνα για το κόστος, και προσθέτω ότι το Σάββατο τα λεωφορεία είναι πιο ακριβά.»«Δέχομαι ότι το Σάββατο χάνουμε ελεύθερο χρόνο. Ωστόσο, χωρίς μάθημα, η εκδρομή μπορεί να κρατήσει ως το βράδυ.»«Όταν λες ότι “οι γονείς δεν θα συμφωνήσουν”, το ξέρεις από κάποια ψηφοφορία ή το υποθέτεις;»«Εσύ το λες επειδή δεν σου αρέσουν ποτέ οι εκδρομές.»

Τι κάνει;

Συμφωνεί και προσθέτειΠαραχωρεί και αντικρούειΖητά διευκρίνισηΣτρέφεται στο πρόσωπο

Τι κάνει;

Παραδείγματα

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση