Μετοχές

Το ρήμα που αλλάζει δουλειά

Διάβασε δύο προτάσεις:

• Η Ελένη γύρισε στο σπίτι τρέχοντας.
• Το σκυλί ήταν δεμένο στην αυλή.

Το τρέχοντας βγαίνει από το ρήμα τρέχω και το δεμένο από το ρήμα δένω. Κανένα από τα δύο όμως δεν κάνει τη δουλειά του ρήματος. Το τρέχοντας λέει πώς γύρισε η Ελένη, όπως θα το έλεγε ένα επίρρημα. Το δεμένο λέει σε τι κατάσταση ήταν το σκυλί, όπως θα το έλεγε ένα επίθετο.

Αυτές οι λέξεις λέγονται μετοχές. Το όνομα βγαίνει από το ρήμα μετέχω, δηλαδή «παίρνω μέρος»: η μετοχή παίρνει κάτι από το ρήμα και κάτι από το επίθετο ή το επίρρημα.

Η μετοχή σε -οντας και -ώντας

Τη φτιάχνεις από τον ενεστώτα της ενεργητικής φωνής. Η κατάληξη εξαρτάται από τη συζυγία του ρήματος, που την ξέρεις από το μάθημα Συζυγίες:

Ο τόνος σε βοηθάει να θυμάσαι. Στη β΄ συζυγία ο τόνος είναι στο τέλος (μι-λώ), και μένει στο τέλος και στη μετοχή (μι-λώ-ντας). Στην α΄ ο τόνος μένει πίσω (γρά-φο-ντας) και το ο δεν τονίζεται ποτέ.

Τα ρήματα που τελειώνουν σε δύο φωνήεντα παίρνουν ένα γ: λέω → λέγοντας, τρώω → τρώγοντας, ακούω → ακούγοντας, κλαίω → κλαίγοντας. Είναι της α΄ συζυγίας, οπότε γράφονται με όμικρον.

Αυτή η μετοχή δεν αλλάζει ποτέ, όποιος κι αν κάνει την ενέργεια:

• Ο παππούς διάβαζε την εφημερίδα χαμογελώντας.
• Οι φίλες μου μπήκαν στην τάξη χαμογελώντας.
• Εμείς φύγαμε χαμογελώντας.

Μέσα στην πρόταση απαντά σε μια ερώτηση που κάνεις στο ρήμα, όπως το επίρρημα:

Συνήθως την ενέργεια της μετοχής την κάνει το ίδιο πρόσωπο που κάνει και το ρήμα. Στο Γυρίζοντας από το σχολείο, είδα ένα ουράνιο τόξο γύριζα εγώ και είδα εγώ.

-οντας ή -ώντας;

Πες το ρήμα στο «εγώ». Αν ο τόνος πέφτει στο τέλος, η μετοχή παίρνει τονισμένο -ώντας.

Ποια κατάληξη παίρνει;

τρέχω

-οντας-ώντας

0 / 12

Η μετοχή σε -μένος

Τη φτιάχνεις από την παθητική φωνή του ρήματος: δένομαι → δεμένος, κουράζομαι → κουρασμένος. Λέει την κατάσταση στην οποία βρίσκεται κάποιος ή κάτι, αφού έγινε η ενέργεια. Το πλυμένο πουκάμισο είναι ένα πουκάμισο που κάποιος το έπλυνε, και τώρα είναι καθαρό.

Αυτή η μετοχή κλίνεται όπως τα επίθετα σε -ος, -η, -ο:

Και όπως το επίθετο, συμφωνεί με το ουσιαστικό της σε γένος, αριθμό και πτώση: ένα σπασμένο παράθυρο, τα σπασμένα παράθυρα, βρήκα τη βάρκα δεμένη. Συχνά μπαίνει μετά το είμαι: Η πόρτα είναι κλειδωμένη.

Πρόσεξε και τα δύο μ. Τα ρήματα σε -βω και -φω δίνουν συνήθως μετοχή σε -μμένος: γράφω → γραμμένος, κόβω → κομμένος, ράβω → ραμμένος, κρύβω → κρυμμένος, ανάβω → αναμμένος.

Βάλε τη σωστή μετοχή

Φτιάξε την πρόταση με τη μετοχή του ρήματος στην παρένθεση. Κοίτα με ποια λέξη πηγαίνει.

Τα ρούχα είναι … (πλένω)

    

πλένοντας.είναιπλυμένα.ρούχαπλυμένοι.Τα

1 / 4

Κλιτή ή άκλιτη;

Στο μάθημα Τα δέκα μέρη του λόγου η μετοχή μπήκε στα κλιτά. Τώρα βλέπεις ότι αυτό ισχύει μόνο για τη μία από τις δύο:

• Η μετοχή σε -μένος κλίνεται κανονικά: δεμένος, δεμένης, δεμένοι.
• Η μετοχή σε -οντας / -ώντας δεν αλλάζει ποτέ, όπως ένα επίρρημα.

Η γραμματική μετράει τη μετοχή ως ένα μέρος του λόγου, και αφού ένα κομμάτι της κλίνεται, τη βάζει στα κλιτά. Όταν όμως σου ζητούν να κρίνεις μια συγκεκριμένη λέξη, κοίτα την κατάληξή της.

Ας το δούμε σε κείμενο

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση