Μετάβαση στο περιεχόμενο

Τα δέκα μέρη του λόγου

Κλιτά και άκλιτα: ποιες λέξεις αλλάζουν μορφή και ποιες όχι.

25 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Γραμματική Ε΄ και ΣΤ΄ Δημοτικού, §5.1

Θα μάθεις να

  1. Να ονομάζεις τα δέκα μέρη του λόγου.
  2. Να ξεχωρίζεις τα κλιτά από τα άκλιτα.
  3. Να αναγνωρίζεις το μέρος του λόγου κάθε λέξης μέσα σε πρόταση.
  4. Να καταλαβαίνεις από τη θέση και τη δουλειά της ότι η ίδια λέξη μπορεί να είναι άλλο μέρος του λόγου.

Δέκα δουλειές για τις λέξεις

Κάθε λέξη μέσα σε μια πρόταση κάνει μια δουλειά. Άλλη ονομάζει ένα πρόσωπο ή ένα πράγμα, άλλη λέει τι κάνει αυτό, άλλη πώς, πότε ή πού το κάνει, κι άλλη απλώς ενώνει δύο κομμάτια. Η γραμματική μετράει δέκα τέτοιες δουλειές και τις λέει μέρη του λόγου.

Τα δέκα χωρίζονται σε δύο ομάδες, ανάλογα με το αν η λέξη αλλάζει μορφή:

  • Κλιτά είναι όσα αλλάζουν κατάληξη. Λέμε ο φίλος, του φίλου, οι φίλοι· γράφω, γράφεις, έγραψα. Αυτή η αλλαγή λέγεται κλίση.
  • Άκλιτα είναι όσα μένουν πάντα ίδια. Το χθες, το και, το για γράφονται με έναν μόνο τρόπο, όπου κι αν μπουν.

Τα έξι κλιτά

Μέρος του λόγουΤι κάνειΠαραδείγματα
Άρθρομπαίνει μπροστά από το ουσιαστικό και δείχνει γένος, αριθμό και πτώσηο, η, το · ένας, μία, ένα
Ουσιαστικόονομάζει πρόσωπο, ζώο, πράγμα, τόπο ή ιδέαΆννα, σκύλος, θάλασσα, χαρά
Επίθετολέει μια ιδιότητα του ουσιαστικούψηλός, κόκκινη, ζεστό
Αντωνυμίαμπαίνει στη θέση ενός ονόματος ή δείχνει σε ποιον ανήκει κάτιεγώ, αυτός, μου, ποιος, κάποιος
Ρήμαλέει μια ενέργεια ή μια κατάστασητρέχω, διαβάζω, είμαι
Μετοχήγεννιέται από ρήμα και δουλεύει σαν επίθετο ή σαν επίρρημαδεμένος, κουρασμένη, τρέχοντας

Η μετοχή έχει μια ιδιαιτερότητα. Όσες τελειώνουν σε -μένος κλίνονται κανονικά, όπως τα επίθετα: δεμένος, δεμένη, δεμένο, δεμένοι. Όσες τελειώνουν σε -οντας ή -ώντας δεν αλλάζουν ποτέ: ο Νίκος έφυγε τρέχοντας, τα κορίτσια έφυγαν τρέχοντας. Η γραμματική πάντως μετράει τη μετοχή στα κλιτά, επειδή οι μετοχές σε -μένος κλίνονται.

Τα τέσσερα άκλιτα

Μέρος του λόγουΤι κάνειΠαραδείγματα
Επίρρημαλέει πού, πότε, πώς ή πόσο γίνεται κάτιεδώ, χθες, γρήγορα, πολύ, ναι, όχι
Πρόθεσημπαίνει μπροστά από ένα όνομα και το δένει με την υπόλοιπη πρότασησε, από, με, για, προς, χωρίς
Σύνδεσμοςενώνει λέξεις ή προτάσειςκαι, ή, αλλά, όμως, επειδή, αν
Επιφώνημαβγάζει ένα συναίσθημα ή μια κραυγήαχ, ωχ, ουφ, μπράβο, ε

Το επίρρημα απαντά συνήθως σε μια ερώτηση που κάνεις στο ρήμα: πού έπαιξαν; — έξω· πότε έφυγε; — νωρίς· πώς μίλησε; — ήρεμα.

Μερικά επιρρήματα έχουν και βαθμούς σύγκρισης: γρήγορα, γρηγορότερα· καλά, καλύτερα. Αυτό δεν είναι κλίση: δεν αλλάζουν σε πτώση, αριθμό ή πρόσωπο, οπότε το επίρρημα μένει στα άκλιτα.

Κλιτό ή άκλιτο;

Δοκίμασε τη λέξη στον πληθυντικό ή σε άλλο πρόσωπο. Αλλάζει;

Πού ανήκει;

η

0 από 12

Μέσα στα άκλιτα, το πιο συχνό μπέρδεμα είναι ανάμεσα στην πρόθεση και τον σύνδεσμο. Η πρόθεση ακουμπάει ένα όνομα (με τον παππού, για την Ελένη). Ο σύνδεσμος ενώνει δύο ισότιμα κομμάτια, δύο λέξεις ή δύο προτάσεις (ψωμί και τυρί, ήθελα να έρθω, αλλά έβρεχε).

Ποιο από τα άκλιτα;

Σκέψου τι δουλειά κάνει η λέξη μέσα σε μια πρόταση.

Τι είναι;

επειδή

0 από 12

Ίδια λέξη, άλλο μέρος του λόγου

Το μέρος του λόγου δεν είναι γραμμένο πάνω στη λέξη. Το δείχνει η δουλειά που κάνει μέσα στη συγκεκριμένη πρόταση.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Βρες το μέρος του λόγου κάθε λέξης: «Ωχ, η μικρή Ελένη ξέχασε πάλι το βιβλίο της και γύρισε τρέχοντας από την αυλή.»

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 2

Στην πρόταση «Τα γλυκά τα έφερε η θεία», τι είναι το πρώτο και τι το δεύτερο «τα»;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 10
Ποιο από αυτά είναι άκλιτο μέρος του λόγου;
Διαλέγω

Ερώτηση 1 από 10

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 4

Γράψε τα τέσσερα άκλιτα μέρη του λόγου.

Γράφω

Σκαλί 1 από 4 · Βασική

Τα κατάφερες;

  • Να ονομάζεις τα δέκα μέρη του λόγου.
  • Να ξεχωρίζεις τα κλιτά από τα άκλιτα.
  • Να αναγνωρίζεις το μέρος του λόγου κάθε λέξης μέσα σε πρόταση.
  • Να καταλαβαίνεις από τη θέση και τη δουλειά της ότι η ίδια λέξη μπορεί να είναι άλλο μέρος του λόγου.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Παιχνίδια

Παίξε εδώ, μέσα στην ενότητα, ή πάτα την κάρτα για να ανοίξει σε δική του σελίδα.

Βρήκες κάποιο λάθος;