Αριθμητικά

Αριθμοί γραμμένοι με λέξεις

Το δύο, το δεύτερος, το διπλός και η δυάδα έχουν όλα μέσα τους τον αριθμό δύο. Λένε όμως τέσσερα διαφορετικά πράγματα: πόσα είναι, ποιο είναι στη σειρά, από πόσα μέρη είναι φτιαγμένο κάτι, ή πόσα μαζί κάνουν μια ομάδα.

Οι λέξεις που λένε αριθμούς λέγονται αριθμητικά. Από το μάθημα Τα δέκα μέρη του λόγου ξέρεις ότι δεν είναι ξεχωριστό μέρος του λόγου. Τα περισσότερα είναι επίθετα, γιατί συνοδεύουν ένα ουσιαστικό. Ένα είδος, τα περιληπτικά, είναι ουσιαστικά.

Τα απόλυτα

Τα περισσότερα απόλυτα δεν αλλάζουν: δύο, πέντε, έξι, δέκα, είκοσι, πενήντα, εκατό. Λέμε πέντε αγόρια, πέντε κορίτσια, πέντε σπίτια.

Μερικά όμως κλίνονται και συμφωνούν με το ουσιαστικό τους:

Όπως το διακόσιοι κλίνονται όλες οι εκατοντάδες ως το 900: τριακόσιοι, τετρακόσιοι, πεντακόσιοι, εξακόσιοι, εφτακόσιοι, οχτακόσιοι, εννιακόσιοι.

Το τρεις και το τέσσερις κλίνονται και μέσα σε μεγαλύτερους αριθμούς: δεκατρείς μαθήτριες, δεκατρία παιδιά, είκοσι τέσσερις ώρες, είκοσι τέσσερα λεπτά. Το ίδιο και το ένας από το 21 και πάνω: είκοσι ένας μαθητές, είκοσι μία μαθήτριες. Από το 13 ως το 19 τα απόλυτα γράφονται με μία λέξη: δεκατρία, δεκαπέντε, δεκαέξι, δεκαεφτά. Από το 21 και πάνω γράφονται χωριστά: είκοσι ένα, τριάντα πέντε.

Το ένας, μία, ένα είναι και αόριστο άρθρο. Όταν λες Θέλω μία σοκολάτα, όχι δύο, μετράς: είναι αριθμητικό. Όταν λες Είδα μια ταινία, απλώς δεν λες ποια: είναι άρθρο.

Γράψε τον αριθμό με λέξεις

Φτιάξε την πρόταση γράφοντας τον αριθμό με λέξεις. Πρόσεξε το γένος του ουσιαστικού.

13 μαθήτριες πήγαν εκδρομή.

    

ΔεκατρειςΔεκατρείςεκδρομή.Δεκατρίαμαθήτριεςπήγαν

1 / 4

Τα τακτικά

Τα τακτικά λένε τη θέση σε μια σειρά. Κλίνονται όπως τα επίθετα σε -ος, -η, -ο: ο πρώτος, η πρώτη, το πρώτο.

Στα σύνθετα τακτικά κλίνονται όλα τα κομμάτια: η εικοστή πρώτη σελίδα, στον δέκατο τρίτο όροφο.

Με αριθμό τα τακτικά γράφονται συντομογραφικά: γράφεις τον αριθμό και δίπλα το τέλος της κατάληξης.

Η συντομογραφία αλλάζει μαζί με την πτώση: ο 3ος όροφος, αλλά μένουμε στον 3ο όροφο, γιατί εκεί λέμε «τρίτο».

Υπάρχει και ο ελληνικός τρόπος, με γράμματα και μια κεραία: Α΄, Β΄, Γ΄, Δ΄, Ε΄. Η Ε΄ Δημοτικού διαβάζεται «πέμπτη Δημοτικού».

Πολλαπλασιαστικά και αναλογικά

Αυτά τα δύο είδη μοιάζουν, αλλά λένε άλλο πράγμα.

Τα πολλαπλασιαστικά τελειώνουν σε -πλός και λένε από πόσα ίδια μέρη είναι φτιαγμένο κάτι: απλό εισιτήριο, διπλό κρεβάτι, τριπλό άλμα, διπλή πόρτα.

Τα αναλογικά τελειώνουν σε -πλάσιος και συγκρίνουν με κάτι άλλο: πόσες φορές μεγαλύτερο είναι. Η αυλή τους είναι διπλάσια από τη δική μας σημαίνει ότι χωράει δύο φορές τη δική μας. Το ίδιο και τα τριπλάσιος, τετραπλάσιος, δεκαπλάσιος, εκατονταπλάσιος.

Για να τα ξεχωρίσεις, ψάξε αν υπάρχει σύγκριση. Αν η πρόταση λέει ή εννοεί «από κάτι άλλο», το αριθμητικό είναι αναλογικό.

Τα περιληπτικά

Τα περιληπτικά τελειώνουν συνήθως σε -άδα και ονομάζουν μια ομάδα από τόσα πράγματα: μονάδα, δυάδα, τριάδα, τετράδα, δεκάδα, δωδεκάδα, εικοσάδα, εκατοντάδα, χιλιάδα.

Τα ξέρεις ήδη από τα μαθηματικά: οι μονάδες, οι δεκάδες και οι εκατοντάδες ενός αριθμού. Είναι ουσιαστικά, οπότε έχουν άρθρο και πληθυντικό: μια δεκάδα αυγά, χιλιάδες άνθρωποι.

Τι είδος αριθμητικό;

Κοίτα τη λέξη μέσα στα εισαγωγικά. Ρώτα: πόσα; ποιο στη σειρά; πόσες φορές; ή πόσα μαζί;

Τι είδος είναι;

«τρία» αδέρφια

ΑπόλυτοΤακτικόΠολλαπλασιαστικό ή αναλογικόΠεριληπτικό

0 / 12

Ας το δούμε σε προτάσεις

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση