Στάσιμα κύματα
Δύο κύματα αντίθετης φοράς φτιάχνουν δεσμούς και κοιλίες που μένουν στη θέση τους.
35 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Φυσική Γ΄ Λυκείου Θετικών Σπουδών, 1 ενότητα
Στις Πανελλήνιες2026 Β ·2025 επαν. Δ ·2024 Α ·2023 επαν. Β
Θα μάθεις να
- Να παράγεις την εξίσωση του στάσιμου κύματος από δύο όμοια κύματα που διαδίδονται αντίθετα.
- Να βρίσκεις τις θέσεις των δεσμών και των κοιλιών και το πλάτος κάθε σημείου.
- Να κρίνεις πότε δύο σημεία ταλαντώνονται σε φάση και πότε σε αντίθεση φάσης.
- Να βρίσκεις τις επιτρεπτές συχνότητες σε χορδή με στερεωμένα άκρα.
Δύο κύματα που πάνε αντίθετα
Δένεις τη μία άκρη ενός σχοινιού σε έναν τοίχο και κουνάς ρυθμικά την άλλη. Το κύμα φτάνει στον τοίχο, ανακλάται και γυρίζει πίσω. Πάνω στο σχοινί συναντιούνται τώρα δύο κύματα με το ίδιο πλάτος, την ίδια συχνότητα και το ίδιο μήκος κύματος, που διαδίδονται σε αντίθετες κατευθύνσεις. Για μια συγκεκριμένη συχνότητα, το σχοινί σταματά να μοιάζει με κύμα που τρέχει: κάποια σημεία μένουν ακίνητα και άλλα ταλαντώνονται με μεγάλο πλάτος, πάντα στις ίδιες θέσεις.
Αυτό είναι το στάσιμο κύμα: το αποτέλεσμα της συμβολής δύο όμοιων κυμάτων που διαδίδονται αντίθετα στο ίδιο μέσο.
Η εξίσωση
Γράφεις τα δύο κύματα, το ένα προς τη θετική και το άλλο προς την αρνητική κατεύθυνση του άξονα :
Από την αρχή της επαλληλίας , και με την ταυτότητα :
Η εξίσωση χωρίζεται σε δύο παράγοντες, και αυτό είναι όλο το νόημά της:
- ο παράγοντας με το , , είναι ίδιος για όλα τα σημεία: όλα κάνουν απλή αρμονική ταλάντωση με την ίδια συχνότητα, τη συχνότητα των κυμάτων που συμβάλλουν
- ο παράγοντας με το ορίζει το πλάτος κάθε σημείου, που δεν αλλάζει με τον χρόνο:
Με αυτή τη μορφή, η αρχή είναι σημείο με μέγιστο πλάτος. Αν η εκφώνηση δώσει άλλη αρχή, η εξίσωση αλλάζει μορφή, οπότε πάντα έλεγξε τι συμβαίνει στο .
Δεσμοί και κοιλίες
Κοιλίες λέγονται τα σημεία με το μέγιστο πλάτος . Εκεί , δηλαδή
Δεσμοί λέγονται τα σημεία που μένουν μόνιμα ακίνητα. Εκεί , δηλαδή
| Απόσταση | Τιμή |
|---|---|
| δύο διαδοχικών δεσμών | |
| δύο διαδοχικών κοιλιών | |
| κοιλίας από τον διπλανό δεσμό |
Φάσεις και ενέργεια
Το είναι κοινό, αλλά ο παράγοντας αλλάζει πρόσημο κάθε φορά που περνάς έναν δεσμό. Αυτό δίνει έναν απλό κανόνα:
Η ταχύτητα ενός σημείου προκύπτει όπως σε κάθε απλή αρμονική ταλάντωση:
Κάθε μισή περίοδο όλα τα σημεία περνούν ταυτόχρονα από τη θέση ισορροπίας. Εκείνη τη στιγμή το σχοινί είναι μια ευθεία γραμμή και όλη η ενέργεια της ταλάντωσης είναι κινητική. Ένα τέταρτο της περιόδου αργότερα όλα τα σημεία είναι ακίνητα στις ακραίες θέσεις τους, και η ενέργεια είναι όλη δυναμική, αποθηκευμένη στην παραμόρφωση του μέσου.
Χορδή με στερεωμένα άκρα
Σε μια χορδή μήκους με ακλόνητα άκρα, τα άκρα δεν μπορούν να κινηθούν, άρα είναι υποχρεωτικά δεσμοί. Στάσιμο κύμα σχηματίζεται μόνο αν ανάμεσά τους χωράει ακέραιο πλήθος μισών μηκών κύματος:
Η χαμηλότερη συχνότητα λέγεται θεμελιώδης, και οι υπόλοιπες, ακέραια πολλαπλάσιά της, αρμονικές.
Μια χρήσιμη μέτρηση: στη -οστή αρμονική η χορδή έχει κοιλίες και δεσμούς, μετρώντας και τα δύο άκρα.

Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Στάσιμο κύμα σε χορδή περιγράφεται από την εξίσωση στο S.I. Βρες το πλάτος και το μήκος κύματος των κυμάτων που συμβάλλουν, την ταχύτητα διάδοσής τους και το πλάτος του σημείου με m.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Σύγκριση με τη γενική μορφή :
m
m, και Hz.
Ταχύτητα διάδοσης: m/s
Πλάτος στο m: , άρα
m
Το σημείο ταλαντώνεται με το μισό πλάτος μιας κοιλίας. Ο πλησιέστερος δεσμός είναι στο m.
Μέγιστη ταχύτητα ταλάντωσης μιας κοιλίας: m/s. Πρόσεξε ότι είναι άλλο μέγεθος από τα m/s της διάδοσης.
Παράδειγμα 2
Χορδή μήκους m με στερεωμένα άκρα ταλαντώνεται με συχνότητα Hz και σχηματίζει στάσιμο κύμα με κοιλίες. Βρες την ταχύτητα των κυμάτων, τη θεμελιώδη συχνότητα και την αμέσως επόμενη συχνότητα από τα Hz.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Τέσσερις κοιλίες σημαίνει τέσσερα μισά μήκη κύματος στη χορδή, δηλαδή :
m
m/s
Θεμελιώδης: Hz. Έλεγχος: Hz.
Επόμενη αρμονική, : Hz, με πέντε κοιλίες και έξι δεσμούς.
Στη ζητούμενη κατάσταση, , οι δεσμοί είναι πέντε: τα δύο άκρα και τρεις ενδιάμεσοι, ανά m.
Παράδειγμα 3
Στάσιμο κύμα . Τα σημεία , , βρίσκονται στα , , . Σύγκρινε πλάτη και φάσεις.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Οι τιμές του συνημιτόνου:
: , : , :
Πλάτη: και τα τρία έχουν .
Φάσεις: το έχει θετικό πρόσημο, τα και αρνητικό. Άρα το είναι σε αντίθεση φάσης με τα άλλα δύο, ενώ τα και είναι σε φάση μεταξύ τους.
Η γεωμετρία το επιβεβαιώνει. Οι δεσμοί είναι στα και . Ανάμεσα στο και στο υπάρχει δεσμός· τα και βρίσκονται στο ίδιο τμήμα, ανάμεσα στους ίδιους δύο δεσμούς.
Παράδειγμα 4
Σε χορδή έχει σχηματιστεί στάσιμο κύμα συχνότητας Hz. Κάθε πόσο χρόνο η χορδή γίνεται στιγμιαία ευθεία, και τι μορφή έχει τότε η ενέργειά της;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Η χορδή είναι ευθεία όταν όλα τα σημεία περνούν από τη θέση ισορροπίας, δηλαδή όταν . Αυτό συμβαίνει δύο φορές σε κάθε περίοδο.
s, οπότε το ζητούμενο διάστημα είναι s.
Εκείνη τη στιγμή κάθε σημείο έχει τη μέγιστη ταχύτητά του και καμία απομάκρυνση. Η ενέργεια είναι όλη κινητική.
Μετά από s όλα τα σημεία ακινητοποιούνται στις ακραίες θέσεις και η ενέργεια γίνεται όλη δυναμική. Το ποσό ανάμεσα σε δύο διαδοχικούς δεσμούς μένει σταθερό· αλλάζει μόνο η μορφή του.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Σε στάσιμο κύμα το μήκος κύματος των κυμάτων που συμβάλλουν είναι m. Πόσο απέχουν δύο διαδοχικές κοιλίες;
Τα κατάφερες;
- Να παράγεις την εξίσωση του στάσιμου κύματος από δύο όμοια κύματα που διαδίδονται αντίθετα.
- Να βρίσκεις τις θέσεις των δεσμών και των κοιλιών και το πλάτος κάθε σημείου.
- Να κρίνεις πότε δύο σημεία ταλαντώνονται σε φάση και πότε σε αντίθεση φάσης.
- Να βρίσκεις τις επιτρεπτές συχνότητες σε χορδή με στερεωμένα άκρα.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.