Η προσφορά των αγαθών
Η άλλη πλευρά της αγοράς, και η σχέση της με το οριακό κόστος.
34 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Αρχές Οικονομικής Θεωρίας Γ΄ Λυκείου, 1 ενότητα
Στις Πανελλήνιες2026 Α1 ·2025 επαν. Α1 ·2025 επαν. Α2 ·2024 επαν. Β ·2024 Α1 ·2023 Α1 ·2023 Δ ·2022 επαν. Δ ·2022 Α1 ·2021 επαν. Γ ·2021 Α1 ·2020 επαν. Δ
Θα μάθεις να
- Να διατυπώνεις τον νόμο της προσφοράς, να τον συνδέεις με το οριακό κόστος και να βρίσκεις την αγοραία προσφορά αθροίζοντας ποσότητες.
- Να γράφεις και να χρησιμοποιείς τη γραμμική συνάρτηση προσφοράς Q = γ + δP.
- Να ξεχωρίζεις τη μεταβολή της προσφερόμενης ποσότητας από τη μεταβολή της προσφοράς, με τους προσδιοριστικούς παράγοντες.
- Να υπολογίζεις την ελαστικότητα προσφοράς σημείου και τόξου και να εξηγείς τον ρόλο του χρόνου και του σταθερού όρου γ.
Η άλλη πλευρά της αγοράς
Προσφορά ενός αγαθού είναι οι ποσότητες που οι παραγωγοί είναι πρόθυμοι και ικανοί να προσφέρουν σε κάθε τιμή, σε ορισμένη χρονική περίοδο, με όλους τους άλλους παράγοντες σταθερούς.
Ο νόμος της προσφοράς: όσο αυξάνεται η τιμή, αυξάνεται και η προσφερόμενη ποσότητα, και αντίστροφα. Η καμπύλη προσφοράς έχει θετική κλίση.
Ατομική και αγοραία προσφορά
Η αγοραία προσφορά είναι το άθροισμα των ποσοτήτων που προσφέρουν όλες οι επιχειρήσεις του κλάδου, σε κάθε τιμή. Στο διάγραμμα οι ατομικές καμπύλες αθροίζονται οριζόντια: για κάθε τιμή προσθέτεις ποσότητες, όχι τιμές.
| Τιμή | Επιχείρηση Α | Επιχείρηση Β | Αγορά |
|---|---|---|---|
Αν ο κλάδος έχει ίδιες επιχειρήσεις, η αγοραία ποσότητα είναι φορές η ατομική σε κάθε τιμή.
Η συνάρτηση προσφοράς
Όταν η καμπύλη προσφοράς είναι ευθεία, γράφεται
Ο συντελεστής είναι πάντα θετικός: λέει πόσες μονάδες προστίθενται για κάθε μονάδα αύξησης της τιμής. Ο σταθερός όρος μπορεί να είναι θετικός, μηδέν ή αρνητικός.
Παράδειγμα: . Στην τιμή προσφέρονται μονάδες, στην προσφέρονται . Κάτω από την τιμή η προσφερόμενη ποσότητα θα έβγαινε αρνητική, άρα εκεί δεν προσφέρεται τίποτα.
Σε ίδιες επιχειρήσεις με ατομική προσφορά , η αγοραία είναι .
Τι μετατοπίζει την καμπύλη
Ίδια διάκριση με τη ζήτηση. Η τιμή του ίδιου του αγαθού σε κινεί πάνω στην καμπύλη: αυτό λέγεται μεταβολή της προσφερόμενης ποσότητας. Οτιδήποτε άλλο μετατοπίζει ολόκληρη την καμπύλη: αυτό λέγεται μεταβολή της προσφοράς.
Οι βασικότεροι προσδιοριστικοί παράγοντες της προσφοράς, όπως τους δίνει το βιβλίο:
| Παράγοντας | Τι κάνει στην προσφορά |
|---|---|
| Τιμές των παραγωγικών συντελεστών | αύξησή τους: αριστερά, γιατί η παραγωγή ακριβαίνει |
| Τεχνολογία | βελτίωση: δεξιά, γιατί πέφτει το κόστος ανά μονάδα |
| Καιρικές συνθήκες | καλές: δεξιά (κυρίως στα αγροτικά) |
| Αριθμός επιχειρήσεων | αύξηση: δεξιά |
Ένας φόρος ανά μονάδα παραγωγής δουλεύει σαν αύξηση του κόστους: μετατοπίζει την προσφορά αριστερά. Μια επιδότηση ανά μονάδα, ανάποδα.
Αριστερά και προς τα πάνω περιγράφουν την ίδια μετατόπιση: σε κάθε τιμή προσφέρονται λιγότερα, ή, το ίδιο, για την ίδια ποσότητα χρειάζεται υψηλότερη τιμή.
Ελαστικότητα προσφοράς
Η ελαστικότητα προσφοράς είναι ο λόγος της ποσοστιαίας μεταβολής της προσφερόμενης ποσότητας προς την ποσοστιαία μεταβολή της τιμής. Από το σημείο στο :
Όταν ζητείται η ελαστικότητα του τόξου ανάμεσα στα δύο σημεία, ίδια και προς τις δύο κατευθύνσεις:
Η βγαίνει θετική, γιατί τιμή και ποσότητα κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση. Απόλυτη τιμή δεν χρειάζεται.
| Προσφορά | Τι σημαίνει | |
|---|---|---|
| ελαστική | η ποσότητα αντιδρά περισσότερο από την τιμή | |
| ανελαστική | η ποσότητα αντιδρά λιγότερο από την τιμή | |
| μοναδιαία | ίδια ποσοστά | |
| τελείως ανελαστική | κατακόρυφη καμπύλη, κυρίως ευπαθή αγροτικά προϊόντα |
Η ευθεία προσφοράς και ο σταθερός όρος. Σε ευθεία ισχύει , άρα σε ένα σημείο
- : η ευθεία περνά από την αρχή των αξόνων και σε κάθε σημείο.
- : ο παρονομαστής είναι μεγαλύτερος από τον αριθμητή, άρα . Η ευθεία τέμνει τον άξονα των ποσοτήτων.
- : ο παρονομαστής είναι μικρότερος, άρα . Η ευθεία τέμνει τον άξονα των τιμών.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Η τιμή ανεβαίνει από σε και η προσφερόμενη ποσότητα από σε . Βρες την ελαστικότητα από το αρχικό σημείο και την ελαστικότητα του τόξου.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Από το αρχικό σημείο:
Του τόξου:
Και οι δύο είναι πάνω από : η προσφορά είναι ελαστική. Η ελαστικότητα του τόξου βγαίνει η ίδια αν ξεκινήσεις από το προς το . Η πρώτη όχι.
Παράδειγμα 2
Χαρακτήρισε σωστή ή λάθος κάθε πρόταση. (α) Η αύξηση της τιμής ενός αγαθού μετατοπίζει την καμπύλη προσφοράς του προς τα δεξιά. (β) Σε ευθεία προσφοράς που περνά από την αρχή των αξόνων, η ελαστικότητα είναι ίση με σε κάθε σημείο. (γ) Όταν η προσφορά είναι ανελαστική, η αύξηση της τιμής μειώνει τα έσοδα των παραγωγών.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
(α) Λάθος. Η τιμή του ίδιου του αγαθού σε κινεί πάνω στην καμπύλη. Είναι μεταβολή της προσφερόμενης ποσότητας, όχι της προσφοράς.
(β) Σωστή. Με ισχύει , όποια κι αν είναι η τιμή.
(γ) Λάθος. Η τιμή και η ποσότητα ανεβαίνουν μαζί, άρα το γινόμενο αυξάνεται πάντα. Ο κανόνας της δαπάνης αφορά μόνο τη ζήτηση.
Παράδειγμα 3
Ένας κλάδος έχει τρεις επιχειρήσεις. Στις τιμές , , η Α προσφέρει , η Β και η Γ μονάδες. (α) Βρες την αγοραία προσφορά. (β) Αν είναι γραμμική, βρες τη συνάρτησή της. (γ) Βρες την ελαστικότητα όταν η τιμή αυξάνεται από σε , και την ελαστικότητα του τόξου.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
(α) Αθροίζεις τις ποσότητες σε κάθε τιμή:
(β) . Από το σημείο : , άρα .
. Έλεγχος στην τιμή : .
(γ) Από το : .
Του τόξου: .
Ελαστική προσφορά και στις δύο μετρήσεις. Συμφωνεί με τη θεωρία: , άρα σε κάθε σημείο της ευθείας.
Παράδειγμα 4
Σύγκρινε στην τιμή την ελαστικότητα των προσφορών και .
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Πρώτη: , . Ανελαστική.
Δεύτερη: , . Ελαστική.
Οι δύο ευθείες έχουν την ίδια κλίση, αλλά πολύ διαφορετική ελαστικότητα. Η ελαστικότητα δεν είναι η κλίση: εξαρτάται και από το σημείο . Το πρόσημο του σου λέει αμέσως αν είναι πάνω ή κάτω από το .
Παράδειγμα 5
Η τιμή των λιπασμάτων αυξάνεται και ταυτόχρονα μπαίνουν νέοι παραγωγοί στην αγορά της ντομάτας. Τι γίνεται με την προσφορά;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Λιπάσματα: είναι τιμή παραγωγικού συντελεστή. Η αύξησή της ακριβαίνει την παραγωγή και μετατοπίζει την προσφορά αριστερά.
Νέοι παραγωγοί: αυξάνεται ο αριθμός των επιχειρήσεων, άρα η προσφορά μετατοπίζεται δεξιά.
Οι δύο επιδράσεις είναι αντίθετες. Χωρίς αριθμούς δεν μπορείς να πεις προς τα πού θα πάει τελικά η καμπύλη. Αυτό είναι το σωστό συμπέρασμα, και όχι κάποια μαντεψιά.
Σε καμία από τις δύο περιπτώσεις δεν έχουμε κίνηση πάνω στην καμπύλη, γιατί η τιμή της ντομάτας δεν είναι ανάμεσα στα αίτια.
Παράδειγμα 6
Γιατί η προσφορά ντομάτας είναι πολύ πιο ανελαστική σε μία μέρα από ό,τι σε έναν χρόνο;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Σε μία μέρα η σοδειά είναι δεδομένη. Όσο κι αν ανέβει η τιμή, ο παραγωγός δεν μπορεί να βγάλει περισσότερες ντομάτες, και επειδή χαλάνε δεν μπορεί και να τις κρατήσει. Η είναι κοντά στο μηδέν.
Σε μια καλλιεργητική περίοδο μπορεί να φυτέψει περισσότερα στρέμματα. Σε μερικά χρόνια μπορεί να χτίσει θερμοκήπια, και να μπουν και νέοι παραγωγοί.
Ο χρόνος προσαρμογής είναι ο σημαντικότερος παράγοντας της ελαστικότητας προσφοράς. Μια απότομη αύξηση της ζήτησης ανεβάζει πολύ την τιμή βραχυχρόνια, και λιγότερο αργότερα, όταν η προσφορά προλάβει.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Ποια είναι η κλίση της καμπύλης προσφοράς;
Τα κατάφερες;
- Να διατυπώνεις τον νόμο της προσφοράς, να τον συνδέεις με το οριακό κόστος και να βρίσκεις την αγοραία προσφορά αθροίζοντας ποσότητες.
- Να γράφεις και να χρησιμοποιείς τη γραμμική συνάρτηση προσφοράς Q = γ + δP.
- Να ξεχωρίζεις τη μεταβολή της προσφερόμενης ποσότητας από τη μεταβολή της προσφοράς, με τους προσδιοριστικούς παράγοντες.
- Να υπολογίζεις την ελαστικότητα προσφοράς σημείου και τόξου και να εξηγείς τον ρόλο του χρόνου και του σταθερού όρου γ.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.