Η παραγωγή της επιχείρησης και το κόστος
Οριακό προϊόν, φθίνουσες αποδόσεις και οι καμπύλες του κόστους.
36 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Αρχές Οικονομικής Θεωρίας Γ΄ Λυκείου, 1 ενότητα
Στις Πανελλήνιες2026 Α1 ·2025 επαν. Β ·2025 Α1 ·2024 Γ ·2023 επαν. Α1 ·2023 Α2 ·2022 επαν. Α1 ·2022 Α1 ·2021 επαν. Α3 ·2021 Δ ·2020 επαν. Α1 ·2020 επαν. Γ ·2020 Α1 ·2020 Α3 ·2020 Β
Θα μάθεις να
- Να υπολογίζεις συνολικό, μέσο και οριακό προϊόν και να εξηγείς πού το MP τέμνει το AP και πού μεγιστοποιείται το Q.
- Να διατυπώνεις τον νόμο της φθίνουσας απόδοσης και να εξηγείς γιατί ισχύει μόνο βραχυχρόνια.
- Να ξεχωρίζεις σταθερό από μεταβλητό κόστος και να υπολογίζεις AFC, AVC, ATC και MC.
- Να συνδέεις το προϊόν με το κόστος, με MC = W/MP και AVC = W/AP, και να εξηγείς γιατί το MC τέμνει τα μέσα κόστη στα ελάχιστά τους.
Παραγωγή και χρονικός ορίζοντας
Παραγωγή είναι η μετατροπή των παραγωγικών συντελεστών (εργασία, έδαφος, κεφάλαιο) σε προϊόν. Η επιχείρηση αποφασίζει πόσο να παράγει, αλλά δεν μπορεί να αλλάξει όλους τους συντελεστές με την ίδια ευκολία.
- Στη βραχυχρόνια περίοδο η επιχείρηση δεν μπορεί να μεταβάλει την ποσότητα ενός ή περισσότερων συντελεστών. Τυπικά το κεφάλαιο, δηλαδή το εργοστάσιο και τα μηχανήματα, μένει σταθερό, και αλλάζει μόνο η εργασία.
- Στη μακροχρόνια περίοδο η επιχείρηση μπορεί να μεταβάλει τις ποσότητες όλων των συντελεστών.
Η διάκριση δεν είναι ημερολογιακή. Ορίζεται από το τι μπορεί να αλλάξει, όχι από πόσοι μήνες πέρασαν. Για ένα περίπτερο η βραχυχρόνια περίοδος είναι λίγες μέρες, για ένα διυλιστήριο χρόνια.
Η σχέση ανάμεσα στις ποσότητες των συντελεστών και στη μέγιστη ποσότητα προϊόντος που δίνουν, με δεδομένη τεχνολογία, λέγεται συνάρτηση παραγωγής. Στη βραχυχρόνια περίοδο, με μόνη μεταβλητή την εργασία, γράφεται .
Συνολικό, μέσο και οριακό προϊόν
| Μέγεθος | Τύπος | Τι λέει |
|---|---|---|
| Συνολικό προϊόν | — | πόσο παράγεται συνολικά με εργάτες |
| Μέσο προϊόν | πόσο παράγει κατά μέσο όρο κάθε εργάτης | |
| Οριακό προϊόν | πόσο προσθέτει ο επόμενος εργάτης |
Το βιβλίο γράφει το συνολικό προϊόν και ως . Εδώ το γράφουμε παντού , όπως και στους πίνακες κόστους.
Ο πίνακας του βιβλίου (Πίνακες 3.1 και 3.2), με σταθερή ποσότητα εδάφους:
| — | — | ||
Διάβασέ τον στήλη στήλη. Τρεις σχέσεις βγαίνουν από αυτόν και ισχύουν πάντα:
- Όσο , το αυξάνεται. Όταν , μειώνεται. Ο επόμενος εργάτης που φέρνει πάνω από τον μέσο όρο τον ανεβάζει. Άρα το τέμνει το στο μέγιστο του : εδώ στους εργάτες, όπου .
- Όσο , το αυξάνεται. Το γίνεται μέγιστο εκεί που : στους εργάτες, με .
- Αρνητικό σημαίνει ότι ο επιπλέον εργάτης μειώνει το προϊόν, γιατί οι εργάτες πια εμποδίζουν ο ένας τον άλλο. Καμία επιχείρηση δεν προσλαμβάνει εκεί.
Τεχνολογία. Μια βελτίωση της τεχνολογίας δίνει περισσότερο προϊόν με τους ίδιους συντελεστές. Η καμπύλη του μετατοπίζεται προς τα πάνω, και μαζί της ανεβαίνουν το και το . Ο νόμος δεν καταργείται: απλώς ισχύει σε υψηλότερο επίπεδο.
Το κόστος στη βραχυχρόνια περίοδο
Το κόστος είναι η άλλη όψη της παραγωγής. Ό,τι λέει ο νόμος της φθίνουσας απόδοσης για το προϊόν, το λέει ανάποδα για το κόστος.
- Σταθερό κόστος : δεν εξαρτάται από την ποσότητα. Πληρώνεται και με μηδενική παραγωγή: ενοίκιο, ασφάλιστρα, αποσβέσεις.
- Μεταβλητό κόστος : αυξάνεται με την παραγωγή. Αν η εργασία είναι ο μόνος μεταβλητός συντελεστής, με αμοιβή ανά εργάτη, τότε .
- Συνολικό κόστος: .
Τα μέσα μεγέθη, μαζί με το οριακό:
Το οριακό κόστος βγαίνει ίδιο είτε από το είτε από το , γιατί το δεν μεταβάλλεται και η διαφορά του είναι μηδέν.
Οι σχέσεις των καμπυλών
Οριακό και μέσα κόστη. Όσο η επόμενη μονάδα κοστίζει λιγότερο από τον μέχρι τώρα μέσο όρο, τον τραβάει κάτω. Όταν κοστίζει περισσότερο, τον τραβάει πάνω. Άρα η καμπύλη τέμνει τις και στα ελάχιστά τους, από κάτω προς τα πάνω. Το ελάχιστο του βρίσκεται δεξιότερα από το ελάχιστο του , γιατί το συνεχίζει να πέφτει.
Προϊόν και κόστος. Όταν η εργασία είναι ο μόνος μεταβλητός συντελεστής:
Δύο συνέπειες, που το βιβλίο ζητά να τις ξέρεις:
- Όταν το είναι μέγιστο, το είναι ελάχιστο. Όσο το ανεβαίνει, το πέφτει, και αντίστροφα.
- Όταν το είναι μέγιστο, το είναι ελάχιστο.
Η φθίνουσα απόδοση είναι λοιπόν ο λόγος που το οριακό κόστος, από ένα σημείο και πάνω, αυξάνεται.
Η μακροχρόνια περίοδος
Μακροχρόνια όλοι οι συντελεστές είναι μεταβλητοί, άρα δεν υπάρχει σταθερό κόστος και ο νόμος της φθίνουσας απόδοσης δεν εφαρμόζεται. Η επιχείρηση μπορεί να αλλάξει μέγεθος.
- Οικονομίες κλίμακας: όταν μεγαλώνει, το μέσο κόστος μειώνεται. Πιο εξειδικευμένοι εργάτες, μεγαλύτερα μηχανήματα, φθηνότερες αγορές πρώτων υλών σε μεγάλες ποσότητες.
- Αντιοικονομίες κλίμακας: πέρα από κάποιο μέγεθος, το μέσο κόστος αυξάνεται, γιατί η διοίκηση και ο συντονισμός γίνονται δυσκολότεροι.
Μην μπερδεύεις την πτώση του με οικονομίες κλίμακας. Εκείνη γίνεται βραχυχρόνια, με το ίδιο εργοστάσιο.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Χαρακτήρισε σωστή ή λάθος κάθε πρόταση. (α) Όταν το οριακό προϊόν μειώνεται, μειώνεται και το συνολικό προϊόν. (β) Ο νόμος της φθίνουσας απόδοσης ισχύει και στη μακροχρόνια περίοδο. (γ) Όταν , το μέσο προϊόν αυξάνεται.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
(α) Λάθος. Το μειώνεται μόνο όταν το γίνει αρνητικό. Όσο το μειώνεται αλλά μένει θετικό, το αυξάνεται, με μικρότερο ρυθμό. Στον πίνακα του βιβλίου, με τον ο εργάτη το πέφτει σε και το ανεβαίνει από σε .
(β) Λάθος. Ο νόμος χρειάζεται έναν τουλάχιστον σταθερό συντελεστή. Μακροχρόνια όλοι είναι μεταβλητοί.
(γ) Σωστή. Ο εργάτης που προσθέτει περισσότερο από τον μέσο όρο τον ανεβάζει. Γι' αυτό η καμπύλη τέμνει την στο μέγιστό της.
Παράδειγμα 2
Η εργασία είναι ο μόνος μεταβλητός συντελεστής και κάθε εργάτης αμείβεται με . Με εργάτες το συνολικό προϊόν είναι . (α) Βρες και . (β) Από ποιον εργάτη αρχίζει η φθίνουσα απόδοση; (γ) Βρες και με τους τύπους και .
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
(α) Το είναι , το η διαφορά από την προηγούμενη γραμμή:
(β) Το ανεβαίνει ως τον ο εργάτη () και πέφτει από τον ο (). Η φθίνουσα απόδοση αρχίζει με τον ο εργάτη.
(γ) : , , , , .
: , , , , .
Έλεγχος με τις σχέσεις. Το είναι ελάχιστο () εκεί που το είναι μέγιστο. Το είναι ελάχιστο () εκεί που το είναι μέγιστο (), και εκεί . Αν οι σχέσεις δεν κλείνουν, κάπου υπάρχει λάθος πράξη.
Παράδειγμα 3
Επιχείρηση έχει . Για το είναι . Βρες τα μέσα κόστη.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
, ,
Έλεγχος: , δηλαδή . Είναι ο γρηγορότερος έλεγχος σε κάθε άσκηση κόστους.
Παράδειγμα 4
Στην ίδια επιχείρηση, για το γίνεται . Βρες το οριακό κόστος. Θα ανέβει ή θα πέσει το ;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Το () είναι μικρότερο από το στις μονάδες (). Η νέα μονάδα κοστίζει λιγότερο από τον μέσο όρο, άρα τον τραβάει κάτω.
Έλεγχος: . Πράγματι έπεσε.
Παράδειγμα 5
Σε μια επιχείρηση, με εργασία τον μόνο μεταβλητό συντελεστή, ο μισθός είναι . Σε κάποιο επίπεδο παραγωγής και . Βρες και . Το αυξάνεται ή μειώνεται εκεί;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
, άρα το μειώνεται. Το ίδιο λέει και η πλευρά του προϊόντος: , άρα το αυξάνεται, και όταν το ανεβαίνει το πέφτει.
Παράδειγμα 6
Το ενοίκιο της επιχείρησης διπλασιάζεται. Ποια μεγέθη κόστους αλλάζουν, και αλλάζει η ποσότητα που συμφέρει να παράγει;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Το ενοίκιο είναι σταθερό κόστος. Αυξάνεται το , άρα και το κατά το ίδιο ποσό σε κάθε επίπεδο παραγωγής. Ανεβαίνουν το και το .
Το , το και το δεν αλλάζουν. Η διαφορά ανάμεσα σε δύο ποσότητες μένει ίδια, γιατί το προστίθεται και στις δύο.
Η απόφαση «πόσο να παράγω» παίρνεται με βάση το οριακό κόστος, όπως θα δεις στην ενότητα «Από το οριακό κόστος στην προσφορά». Άρα η ποσότητα δεν αλλάζει. Αλλάζει μόνο το κέρδος.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Ποιο κόστος πληρώνεται και όταν η επιχείρηση δεν παράγει τίποτα, το σταθερό ή το μεταβλητό;
Τα κατάφερες;
- Να υπολογίζεις συνολικό, μέσο και οριακό προϊόν και να εξηγείς πού το MP τέμνει το AP και πού μεγιστοποιείται το Q.
- Να διατυπώνεις τον νόμο της φθίνουσας απόδοσης και να εξηγείς γιατί ισχύει μόνο βραχυχρόνια.
- Να ξεχωρίζεις σταθερό από μεταβλητό κόστος και να υπολογίζεις AFC, AVC, ATC και MC.
- Να συνδέεις το προϊόν με το κόστος, με MC = W/MP και AVC = W/AP, και να εξηγείς γιατί το MC τέμνει τα μέσα κόστη στα ελάχιστά τους.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.