Μετάβαση στο περιεχόμενο

Η παραγωγή της επιχείρησης και το κόστος

Οριακό προϊόν, φθίνουσες αποδόσεις και οι καμπύλες του κόστους.

36 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Αρχές Οικονομικής Θεωρίας Γ΄ Λυκείου, 1 ενότητα

Στις Πανελλήνιες2026 Α1 ·2025 επαν. Β ·2025 Α1 ·2024 Γ ·2023 επαν. Α1 ·2023 Α2 ·2022 επαν. Α1 ·2022 Α1 ·2021 επαν. Α3 ·2021 Δ ·2020 επαν. Α1 ·2020 επαν. Γ ·2020 Α1 ·2020 Α3 ·2020 Β

Θα μάθεις να

  1. Να υπολογίζεις συνολικό, μέσο και οριακό προϊόν και να εξηγείς πού το MP τέμνει το AP και πού μεγιστοποιείται το Q.
  2. Να διατυπώνεις τον νόμο της φθίνουσας απόδοσης και να εξηγείς γιατί ισχύει μόνο βραχυχρόνια.
  3. Να ξεχωρίζεις σταθερό από μεταβλητό κόστος και να υπολογίζεις AFC, AVC, ATC και MC.
  4. Να συνδέεις το προϊόν με το κόστος, με MC = W/MP και AVC = W/AP, και να εξηγείς γιατί το MC τέμνει τα μέσα κόστη στα ελάχιστά τους.

Παραγωγή και χρονικός ορίζοντας

Παραγωγή είναι η μετατροπή των παραγωγικών συντελεστών (εργασία, έδαφος, κεφάλαιο) σε προϊόν. Η επιχείρηση αποφασίζει πόσο να παράγει, αλλά δεν μπορεί να αλλάξει όλους τους συντελεστές με την ίδια ευκολία.

  • Στη βραχυχρόνια περίοδο η επιχείρηση δεν μπορεί να μεταβάλει την ποσότητα ενός ή περισσότερων συντελεστών. Τυπικά το κεφάλαιο, δηλαδή το εργοστάσιο και τα μηχανήματα, μένει σταθερό, και αλλάζει μόνο η εργασία.
  • Στη μακροχρόνια περίοδο η επιχείρηση μπορεί να μεταβάλει τις ποσότητες όλων των συντελεστών.

Η διάκριση δεν είναι ημερολογιακή. Ορίζεται από το τι μπορεί να αλλάξει, όχι από πόσοι μήνες πέρασαν. Για ένα περίπτερο η βραχυχρόνια περίοδος είναι λίγες μέρες, για ένα διυλιστήριο χρόνια.

Η σχέση ανάμεσα στις ποσότητες των συντελεστών και στη μέγιστη ποσότητα προϊόντος που δίνουν, με δεδομένη τεχνολογία, λέγεται συνάρτηση παραγωγής. Στη βραχυχρόνια περίοδο, με μόνη μεταβλητή την εργασία, γράφεται Q=f(L)Q = f(L).

Συνολικό, μέσο και οριακό προϊόν

ΜέγεθοςΤύποςΤι λέει
Συνολικό προϊόν QQ—πόσο παράγεται συνολικά με LL εργάτες
Μέσο προϊόν APAPQL\dfrac{Q}{L}πόσο παράγει κατά μέσο όρο κάθε εργάτης
Οριακό προϊόν MPMPΔQΔL\dfrac{\Delta Q}{\Delta L}πόσο προσθέτει ο επόμενος εργάτης

Το βιβλίο γράφει το συνολικό προϊόν και ως TPTP. Εδώ το γράφουμε παντού QQ, όπως και στους πίνακες κόστους.

Ο πίνακας του βιβλίου (Πίνακες 3.1 και 3.2), με σταθερή ποσότητα εδάφους:

LLQQAPAPMPMP
0000——
11444444
2210105566
3320206,676{,}671010
4433338,258{,}251313
55505010101717
66606010101010
7765659,299{,}2955
8865658,138{,}1300
9955556,116{,}11−10-10

Διάβασέ τον στήλη στήλη. Τρεις σχέσεις βγαίνουν από αυτόν και ισχύουν πάντα:

  1. Όσο MP>APMP > AP, το APAP αυξάνεται. Όταν MP<APMP < AP, μειώνεται. Ο επόμενος εργάτης που φέρνει πάνω από τον μέσο όρο τον ανεβάζει. Άρα το MPMP τέμνει το APAP στο μέγιστο του APAP: εδώ στους 66 εργάτες, όπου AP=MP=10AP = MP = 10.
  2. Όσο MP>0MP > 0, το QQ αυξάνεται. Το QQ γίνεται μέγιστο εκεί που MP=0MP = 0: στους 88 εργάτες, με Q=65Q = 65.
  3. Αρνητικό MPMP σημαίνει ότι ο επιπλέον εργάτης μειώνει το προϊόν, γιατί οι εργάτες πια εμποδίζουν ο ένας τον άλλο. Καμία επιχείρηση δεν προσλαμβάνει εκεί.

Τεχνολογία. Μια βελτίωση της τεχνολογίας δίνει περισσότερο προϊόν με τους ίδιους συντελεστές. Η καμπύλη του QQ μετατοπίζεται προς τα πάνω, και μαζί της ανεβαίνουν το APAP και το MPMP. Ο νόμος δεν καταργείται: απλώς ισχύει σε υψηλότερο επίπεδο.

Το κόστος στη βραχυχρόνια περίοδο

Το κόστος είναι η άλλη όψη της παραγωγής. Ό,τι λέει ο νόμος της φθίνουσας απόδοσης για το προϊόν, το λέει ανάποδα για το κόστος.

  • Σταθερό κόστος FCFC: δεν εξαρτάται από την ποσότητα. Πληρώνεται και με μηδενική παραγωγή: ενοίκιο, ασφάλιστρα, αποσβέσεις.
  • Μεταβλητό κόστος VCVC: αυξάνεται με την παραγωγή. Αν η εργασία είναι ο μόνος μεταβλητός συντελεστής, με αμοιβή WW ανά εργάτη, τότε VC=W⋅LVC = W \cdot L.
  • Συνολικό κόστος: TC=FC+VCTC = FC + VC.

Τα μέσα μεγέθη, μαζί με το οριακό:

AFC=FCQ,AVC=VCQ,ATC=TCQ=AFC+AVCMC=ΔTCΔQ=ΔVCΔQ\begin{gathered} AFC = \frac{FC}{Q}, \qquad AVC = \frac{VC}{Q}, \qquad ATC = \frac{TC}{Q} = AFC + AVC \\ MC = \frac{\Delta TC}{\Delta Q} = \frac{\Delta VC}{\Delta Q} \end{gathered}

Το οριακό κόστος βγαίνει ίδιο είτε από το TCTC είτε από το VCVC, γιατί το FCFC δεν μεταβάλλεται και η διαφορά του είναι μηδέν.

Οι καμπύλες, και οι δύο τομές τους

Σύρε την παραγωγή και διάβασε τη στήλη. Στο ελάχιστο του μέσου κόστους, το οριακό κόστος είναι ίσο με αυτό — δεν είναι σύμπτωση του σχεδίου, είναι θεώρημα. Ο σύρτης του σταθερού κόστους μετακινεί μόνο το μέσο συνολικό, όχι το οριακό.

Μεταβλητό κόστος
100
Συνολικό κόστος
140
Μέσο μεταβλητό κόστος
20
Μέσο συνολικό κόστος
28
Οριακό κόστος
20

Εδώ το μέσο συνολικό κόστος είναι στο ελάχιστό του — και το οριακό το συναντά.

Οι σχέσεις των καμπυλών

Οριακό και μέσα κόστη. Όσο η επόμενη μονάδα κοστίζει λιγότερο από τον μέχρι τώρα μέσο όρο, τον τραβάει κάτω. Όταν κοστίζει περισσότερο, τον τραβάει πάνω. Άρα η καμπύλη MCMC τέμνει τις AVCAVC και ATCATC στα ελάχιστά τους, από κάτω προς τα πάνω. Το ελάχιστο του ATCATC βρίσκεται δεξιότερα από το ελάχιστο του AVCAVC, γιατί το AFCAFC συνεχίζει να πέφτει.

Προϊόν και κόστος. Όταν η εργασία είναι ο μόνος μεταβλητός συντελεστής:

MC=ΔVCΔQ=W⋅ΔLΔQ=WMP,AVC=W⋅LQ=WAPMC = \frac{\Delta VC}{\Delta Q} = \frac{W \cdot \Delta L}{\Delta Q} = \frac{W}{MP}, \qquad AVC = \frac{W \cdot L}{Q} = \frac{W}{AP}

Δύο συνέπειες, που το βιβλίο ζητά να τις ξέρεις:

  • Όταν το MPMP είναι μέγιστο, το MCMC είναι ελάχιστο. Όσο το MPMP ανεβαίνει, το MCMC πέφτει, και αντίστροφα.
  • Όταν το APAP είναι μέγιστο, το AVCAVC είναι ελάχιστο.

Η φθίνουσα απόδοση είναι λοιπόν ο λόγος που το οριακό κόστος, από ένα σημείο και πάνω, αυξάνεται.

Η μακροχρόνια περίοδος

Μακροχρόνια όλοι οι συντελεστές είναι μεταβλητοί, άρα δεν υπάρχει σταθερό κόστος και ο νόμος της φθίνουσας απόδοσης δεν εφαρμόζεται. Η επιχείρηση μπορεί να αλλάξει μέγεθος.

  • Οικονομίες κλίμακας: όταν μεγαλώνει, το μέσο κόστος μειώνεται. Πιο εξειδικευμένοι εργάτες, μεγαλύτερα μηχανήματα, φθηνότερες αγορές πρώτων υλών σε μεγάλες ποσότητες.
  • Αντιοικονομίες κλίμακας: πέρα από κάποιο μέγεθος, το μέσο κόστος αυξάνεται, γιατί η διοίκηση και ο συντονισμός γίνονται δυσκολότεροι.

Μην μπερδεύεις την πτώση του AFCAFC με οικονομίες κλίμακας. Εκείνη γίνεται βραχυχρόνια, με το ίδιο εργοστάσιο.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Χαρακτήρισε σωστή ή λάθος κάθε πρόταση. (α) Όταν το οριακό προϊόν μειώνεται, μειώνεται και το συνολικό προϊόν. (β) Ο νόμος της φθίνουσας απόδοσης ισχύει και στη μακροχρόνια περίοδο. (γ) Όταν MP>APMP > AP, το μέσο προϊόν αυξάνεται.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Η εργασία είναι ο μόνος μεταβλητός συντελεστής και κάθε εργάτης αμείβεται με W=240W = 240. Με L=1,2,3,4,5L = 1, 2, 3, 4, 5 εργάτες το συνολικό προϊόν είναι Q=4,10,30,40,48Q = 4, 10, 30, 40, 48. (α) Βρες APAP και MPMP. (β) Από ποιον εργάτη αρχίζει η φθίνουσα απόδοση; (γ) Βρες MCMC και AVCAVC με τους τύπους W/MPW/MP και W/APW/AP.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Επιχείρηση έχει FC=100FC = 100. Για Q=10Q = 10 το VCVC είναι 200200. Βρες τα μέσα κόστη.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 4

Στην ίδια επιχείρηση, για Q=11Q = 11 το TCTC γίνεται 325325. Βρες το οριακό κόστος. Θα ανέβει ή θα πέσει το ATCATC;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 5

Σε μια επιχείρηση, με εργασία τον μόνο μεταβλητό συντελεστή, ο μισθός είναι W=600W = 600. Σε κάποιο επίπεδο παραγωγής AP=15AP = 15 και MP=20MP = 20. Βρες AVCAVC και MCMC. Το AVCAVC αυξάνεται ή μειώνεται εκεί;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 6

Το ενοίκιο της επιχείρησης διπλασιάζεται. Ποια μεγέθη κόστους αλλάζουν, και αλλάζει η ποσότητα που συμφέρει να παράγει;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 10
Τι ορίζει τη βραχυχρόνια περίοδο;

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 8

Ποιο κόστος πληρώνεται και όταν η επιχείρηση δεν παράγει τίποτα, το σταθερό ή το μεταβλητό;

Τα κατάφερες;

  • Να υπολογίζεις συνολικό, μέσο και οριακό προϊόν και να εξηγείς πού το MP τέμνει το AP και πού μεγιστοποιείται το Q.
  • Να διατυπώνεις τον νόμο της φθίνουσας απόδοσης και να εξηγείς γιατί ισχύει μόνο βραχυχρόνια.
  • Να ξεχωρίζεις σταθερό από μεταβλητό κόστος και να υπολογίζεις AFC, AVC, ATC και MC.
  • Να συνδέεις το προϊόν με το κόστος, με MC = W/MP και AVC = W/AP, και να εξηγείς γιατί το MC τέμνει τα μέσα κόστη στα ελάχιστά τους.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;