Εισοδηματική ελαστικότητα και μετατόπιση της ζήτησης
Κανονικά και κατώτερα αγαθά, και η νέα συνάρτηση ζήτησης όταν αλλάζει το εισόδημα.
32 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Αρχές Οικονομικής Θεωρίας Γ΄ Λυκείου, 1 ενότητα
Στις Πανελλήνιες2026 Δ ·2025 επαν. Δ ·2024 επαν. Α1 ·2023 επαν. Δ ·2022 επαν. Δ ·2021 Α2
Θα μάθεις να
- Να υπολογίζεις την εισοδηματική ελαστικότητα με την τιμή σταθερή, και να χαρακτηρίζεις το αγαθό κανονικό ή κατώτερο.
- Να βρίσκεις τη νέα ζητούμενη ποσότητα στην ίδια τιμή όταν δίνονται η εισοδηματική ελαστικότητα και η αλλαγή του εισοδήματος.
- Να γράφεις τη νέα συνάρτηση ζήτησης για παράλληλη και για ποσοστιαία μετατόπιση, και να λύνεις ερωτήματα πάνω της.
Όταν αλλάζει το εισόδημα
Η ελαστικότητα ως προς την τιμή μετράει μια κίνηση πάνω στην καμπύλη ζήτησης. Το εισόδημα όμως είναι προσδιοριστικός παράγοντας: όταν αλλάζει, μετατοπίζεται ολόκληρη η καμπύλη. Το πόσο μετατοπίζεται, στη δεδομένη τιμή, το μετράει η εισοδηματική ελαστικότητα της ζήτησης.
Με το εισόδημα και την τιμή του αγαθού σταθερή:
Είναι ο λόγος της ποσοστιαίας μεταβολής της ζητούμενης ποσότητας προς την ποσοστιαία μεταβολή του εισοδήματος. Βάση είναι πάλι το αρχικό σημείο, όπως στην ελαστικότητα σημείου της ενότητας «Ελαστικότητα ζήτησης: σημείου και τόξου».
Το πρόσημο έχει περιεχόμενο
Στην ελαστικότητα ως προς την τιμή το πρόσημο είναι σχεδόν πάντα αρνητικό και δεν λέει τίποτα καινούργιο. Εδώ το πρόσημο είναι η μισή απάντηση.
| Αγαθό | Αύξηση εισοδήματος | |
|---|---|---|
| κανονικό | η ζήτηση αυξάνεται, η καμπύλη πάει δεξιά | |
| κατώτερο | η ζήτηση μειώνεται, η καμπύλη πάει αριστερά | |
| — | η ζήτηση δεν επηρεάζεται από το εισόδημα |
Τα περισσότερα αγαθά είναι κανονικά. Κατώτερα είναι αγαθά χαμηλότερης ποιότητας που οι καταναλωτές αντικαθιστούν μόλις έχουν περισσότερα χρήματα. Το βιβλίο αναφέρει τη μαργαρίνη και τα κατεψυγμένα ψάρια. Η κατηγορία εξαρτάται από τους καταναλωτές και την εποχή, όχι από το ίδιο το αγαθό.
Η μέθοδος: η νέα συνάρτηση ζήτησης
Τα Θέματα Δ με εισοδηματική ελαστικότητα έχουν σχεδόν πάντα την ίδια σειρά.
- Το νέο σημείο. Στην τρέχουσα τιμή βρίσκεις την αρχική ποσότητα από τη συνάρτηση. Με την και την ποσοστιαία αλλαγή του εισοδήματος βρίσκεις τη νέα ποσότητα στην ίδια τιμή.
- Η νέα συνάρτηση. Η εκφώνηση λέει πώς μετατοπίστηκε η καμπύλη. Υπάρχουν δύο περιπτώσεις.
- Τα ερωτήματα πάνω στη νέα καμπύλη. Ζητούμενη ποσότητα σε άλλη τιμή, ελαστικότητα ως προς την τιμή, η τιμή που δίνει μια συγκεκριμένη ποσότητα.
Παράλληλη μετατόπιση. «Η νέα καμπύλη είναι παράλληλη με την αρχική» ή «σε κάθε τιμή ζητούνται μονάδες περισσότερες». Η κλίση μένει ίδια και αλλάζει μόνο το . Το νέο το βρίσκεις βάζοντας το νέο σημείο (, ) στη .
Ποσοστιαία μετατόπιση. «Σε κάθε τιμή η ζητούμενη ποσότητα αυξάνεται κατά το ίδιο ποσοστό». Πολλαπλασιάζεις ολόκληρη τη συνάρτηση: για αύξηση , η γίνεται . Εδώ αλλάζει και η κλίση.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Θέμα Β. Σωστό ή λάθος; (α) Αν και το εισόδημα αυξηθεί κατά , η καμπύλη ζήτησης μετατοπίζεται αριστερά. (β) Ένα κανονικό αγαθό έχει πάντα ελαστική ζήτηση ως προς την τιμή.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
(α) Σωστό. Αρνητική σημαίνει κατώτερο αγαθό. Σε κάθε τιμή η ζητούμενη ποσότητα μειώνεται κατά .
Η μείωση της ζήτησης σε κάθε τιμή είναι μετατόπιση της καμπύλης αριστερά, όχι κίνηση πάνω της.
(β) Λάθος. Η εισοδηματική ελαστικότητα και η ελαστικότητα ως προς την τιμή μετράνε αντίδραση σε δύο διαφορετικά πράγματα.
Το ψωμί είναι κανονικό αγαθό με ανελαστική ζήτηση ως προς την τιμή. Η μία ελαστικότητα δεν λέει τίποτα για την άλλη.
Παράδειγμα 2
Με σταθερή την τιμή, το εισόδημα ενός καταναλωτή αυξάνεται από σε € και η ζητούμενη ποσότητα ενός αγαθού από σε μονάδες. Βρες την εισοδηματική ελαστικότητα και χαρακτήρισε το αγαθό.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ποσοστιαία μεταβολή της ποσότητας: , δηλαδή .
Ποσοστιαία μεταβολή του εισοδήματος: , δηλαδή .
Θετική, άρα κανονικό αγαθό. Το ίδιο βγαίνει με τον δεύτερο τύπο: .
Παράδειγμα 3
Η εισοδηματική ελαστικότητα ενός αγαθού είναι . Σήμερα ζητούνται μονάδες. Πόσες θα ζητούνται στην ίδια τιμή αν το εισόδημα αυξηθεί κατά ;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ποσοστιαία μεταβολή της ποσότητας: .
μονάδες.
Το αγαθό είναι κατώτερο: ο καταναλωτής με περισσότερα χρήματα στρέφεται σε κάτι καλύτερο. Η καμπύλη ζήτησης μετατοπίζεται αριστερά.
Παράδειγμα 4
Η ζήτηση ενός αγαθού είναι , η τιμή € και το εισόδημα €. Το εισόδημα γίνεται € και η εισοδηματική ελαστικότητα είναι . Βρες τη νέα συνάρτηση ζήτησης αν η νέα καμπύλη είναι (α) παράλληλη με την αρχική, (β) αυξημένη κατά το ίδιο ποσοστό σε κάθε τιμή.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Το νέο σημείο. Σε ζητούνται μονάδες. Το εισόδημα αυξάνεται κατά , η ποσότητα κατά :
μονάδες στην ίδια τιμή.
(α) Παράλληλη: η κλίση μένει .
, οπότε και .
(β) Ποσοστιαία: σε κάθε τιμή η ποσότητα αυξάνεται κατά .
Έλεγχος στο : και οι δύο δίνουν .
Σε άλλη τιμή διαφέρουν. Σε η παράλληλη δίνει , η ποσοστιαία .
Παράδειγμα 5
Θέμα Δ. Η ζήτηση ενός αγαθού είναι , η τιμή € και το εισόδημα των καταναλωτών €. Το εισόδημα αυξάνεται σε € και η εισοδηματική ελαστικότητα είναι . Η νέα καμπύλη ζήτησης είναι παράλληλη με την αρχική. (α) Τι αγαθό είναι; (β) Βρες τη νέα συνάρτηση. (γ) Βρες την ελαστικότητα ζήτησης ως προς την τιμή στο , πριν και μετά. (δ) Σε ποια τιμή η ζητούμενη ποσότητα στη νέα καμπύλη θα είναι ξανά όση στην αρχή;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
(α) : κανονικό αγαθό.
(β) Αρχικά . Το εισόδημα αυξάνεται κατά , η ποσότητα κατά , άρα στην τιμή .
Παράλληλη: , οπότε και .
(γ) Πριν: .
Μετά: . Στην ίδια τιμή η ζήτηση έγινε λίγο ανελαστική, γιατί η ποσότητα μεγάλωσε και η κλίση έμεινε ίδια.
(δ) Θέλεις πάνω στη νέα καμπύλη:
, οπότε €.
Αν η τιμή ανέβει στα € ταυτόχρονα με την αύξηση του εισοδήματος, η ζητούμενη ποσότητα δεν αλλάζει. Η μετακίνηση πάνω στην καμπύλη αναιρεί τη μετατόπισή της.
Παράδειγμα 6
Η ζήτηση ενός αγαθού είναι και η τιμή €. Το εισόδημα αυξάνεται κατά , η εισοδηματική ελαστικότητα είναι , και σε κάθε τιμή η ζητούμενη ποσότητα αυξάνεται κατά το ίδιο ποσοστό. Σύγκρινε την ελαστικότητα ως προς την τιμή στο πριν και μετά.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Το ποσοστό της μετατόπισης: σε κάθε τιμή.
Πριν: και .
Μετά: και .
Ίδια ελαστικότητα. Η κλίση και η ποσότητα μεγάλωσαν και οι δύο κατά , οπότε ο λόγος έμεινε ίδιος. Αυτό ισχύει σε κάθε τιμή, όχι μόνο στο .
Αν η μετατόπιση ήταν παράλληλη, η νέα συνάρτηση θα ήταν και η ελαστικότητα στο θα έπεφτε σε .
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Πώς λέγεται ένα αγαθό με θετική εισοδηματική ελαστικότητα;
Τα κατάφερες;
- Να υπολογίζεις την εισοδηματική ελαστικότητα με την τιμή σταθερή, και να χαρακτηρίζεις το αγαθό κανονικό ή κατώτερο.
- Να βρίσκεις τη νέα ζητούμενη ποσότητα στην ίδια τιμή όταν δίνονται η εισοδηματική ελαστικότητα και η αλλαγή του εισοδήματος.
- Να γράφεις τη νέα συνάρτηση ζήτησης για παράλληλη και για ποσοστιαία μετατόπιση, και να λύνεις ερωτήματα πάνω της.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.