Μετάβαση στο περιεχόμενο

Ελαστικότητα ζήτησης: σημείου και τόξου

Η ελαστικότητα από δύο σημεία ή από τη συνάρτηση, και τι κάνει η τιμή στη συνολική δαπάνη.

35 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Αρχές Οικονομικής Θεωρίας Γ΄ Λυκείου, 1 ενότητα

Στις Πανελλήνιες2026 Δ ·2025 επαν. Δ ·2025 Δ ·2024 επαν. Α3 ·2024 Α1 ·2023 επαν. Α1 ·2023 επαν. Δ ·2023 Α1 ·2023 Α3 ·2022 επαν. Α2 ·2022 επαν. Δ ·2022 Α2 ·2022 Δ ·2021 επαν. Β ·2021 Α1 ·2020 επαν. Α1 ·2020 επαν. Δ ·2020 Α1 ·2020 Δ

Θα μάθεις να

  1. Να υπολογίζεις την ελαστικότητα ζήτησης σημείου και τόξου από δύο σημεία, και να διαλέγεις τον σωστό τύπο από την εκφώνηση.
  2. Να βρίσκεις την ελαστικότητα από γραμμική συνάρτηση ζήτησης και την τιμή όπου η δαπάνη γίνεται μέγιστη.
  3. Να προβλέπεις τι κάνει μια αλλαγή της τιμής στη συνολική δαπάνη, και να το ελέγχεις με αριθμούς.
  4. Να υπολογίζεις τη νέα ποσότητα ή τη νέα τιμή όταν δίνεται η ελαστικότητα.

Πόσο αντιδρά η ζητούμενη ποσότητα

Ο νόμος της ζήτησης λέει προς ποια κατεύθυνση κινείται η ζητούμενη ποσότητα όταν αλλάζει η τιμή. Η ελαστικότητα ζήτησης ως προς την τιμή λέει πόσο: είναι ο λόγος της ποσοστιαίας μεταβολής της ζητούμενης ποσότητας προς την ποσοστιαία μεταβολή της τιμής.

ED=ΔQ/Q1ΔP/P1=ΔQΔP⋅P1Q1E_D = \frac{\Delta Q / Q_1}{\Delta P / P_1} = \frac{\Delta Q}{\Delta P} \cdot \frac{P_1}{Q_1}

Το P1P_1 και το Q1Q_1 είναι το αρχικό σημείο, πριν από τη μεταβολή. Αυτή είναι η ελαστικότητα σημείου.

Επειδή τιμή και ζητούμενη ποσότητα κινούνται αντίθετα, η EDE_D βγαίνει αρνητική. Έτσι τη γράφει το σχολικό βιβλίο, και έτσι τη γράφεις στις εξετάσεις: ED=−0,5E_D = -0{,}5, όχι 0,50{,}5. Για να χαρακτηρίσεις τη ζήτηση, συγκρίνεις την απόλυτη τιμή με το 11.

∣ED∣\lvert E_D \rvertΖήτησηΤι σημαίνει
>1> 1ελαστικήη ποσότητα αντιδρά περισσότερο από την τιμή
=1= 1μοναδιαίας ελαστικότηταςαντιδρούν κατά το ίδιο ποσοστό
<1< 1ανελαστικήη ποσότητα αντιδρά λιγότερο
=0= 0τελείως ανελαστικήκατακόρυφη καμπύλη, η ποσότητα δεν αλλάζει
→∞\to \inftyτελείως ελαστικήοριζόντια καμπύλη σε μία τιμή

Η τοξοειδής ελαστικότητα

Ο τύπος σημείου παίρνει ως βάση το σημείο από το οποίο ξεκινάς. Γι' αυτό από το Α στο Β βγαίνει άλλος αριθμός από ό,τι από το Β στο Α, αν και πρόκειται για το ίδιο κομμάτι της καμπύλης.

Όταν ζητείται η ελαστικότητα ανάμεσα σε δύο σημεία, χωρίς κατεύθυνση, χρησιμοποιείς την ελαστικότητα τόξου ή τοξοειδή ελαστικότητα:

ED=ΔQΔP⋅P1+P2Q1+Q2E_D = \frac{\Delta Q}{\Delta P} \cdot \frac{P_1 + P_2}{Q_1 + Q_2}

Βγαίνει ίδια και προς τις δύο κατευθύνσεις, και πέφτει ανάμεσα στις δύο ελαστικότητες σημείου.

Από τη συνάρτηση ζήτησης

Σε γραμμική ζήτηση QD=α+βPQ_D = \alpha + \beta P το ΔQΔP\dfrac{\Delta Q}{\Delta P} είναι σταθερό και ίσο με β\beta. Η ελαστικότητα σε ένα σημείο γίνεται:

ED=β⋅PQE_D = \beta \cdot \frac{P}{Q}

Η κλίση είναι ίδια παντού, το PQ\dfrac{P}{Q} όμως όχι. Ψηλά στην ευθεία η τιμή είναι μεγάλη και η ποσότητα μικρή, άρα η ζήτηση είναι ελαστική. Χαμηλά συμβαίνει το αντίθετο, και η ζήτηση είναι ανελαστική. Ακριβώς στο μέσο της ευθείας ισχύει ∣ED∣=1\lvert E_D \rvert = 1.

Το μέσο βρίσκεται εύκολα. Η ευθεία QD=200−4PQ_D = 200 - 4P κόβει τον άξονα της τιμής στο P=50P = 50, άρα το μέσο είναι στο P=25P = 25, με Q=100Q = 100. Έλεγχος: ED=−4⋅25100=−1E_D = -4 \cdot \dfrac{25}{100} = -1.

Δύο ειδικές καμπύλες έχουν την ίδια ελαστικότητα σε όλα τα σημεία: η κατακόρυφη (00) και η οριζόντια (άπειρη). Και η ισοσκελής υπερβολή QD⋅P=AQ_D \cdot P = A, όπου η δαπάνη μένει σταθερή και η ελαστικότητα είναι μοναδιαία.

Ελαστικότητα και συνολική δαπάνη

Η συνολική δαπάνη των καταναλωτών είναι P⋅QP \cdot Q, και είναι ίση με τα έσοδα των παραγωγών. Η τιμή και η ποσότητα κινούνται αντίθετα, οπότε κερδίζει όποια αλλάζει περισσότερο σε ποσοστό.

Τι κάνει μια αύξηση τιμής στα έσοδα

Άλλαξε τις δύο τιμές και την ευαισθησία των καταναλωτών. Πρόσεξε το κρίσιμο: σε ανελαστική ζήτηση, η αύξηση της τιμής **ανεβάζει** τη συνολική δαπάνη. Σε ελαστική, την κατεβάζει.

Μεταβολή τιμής
20%
Μεταβολή ποσότητας
−23,9%
Ελαστικότητα
−1,2
Δαπάνη πριν
1.000
Δαπάνη μετά
912,9

Ελαστική ζήτησηΗ συνολική δαπάνη μειώθηκε.

ΖήτησηΗ τιμή ανεβαίνειΗ τιμή πέφτει
ελαστικήη δαπάνη πέφτειη δαπάνη ανεβαίνει
ανελαστικήη δαπάνη ανεβαίνειη δαπάνη πέφτει
μοναδιαίαη δαπάνη μένει ίδιαη δαπάνη μένει ίδια

Σε γραμμική ζήτηση η δαπάνη γίνεται μέγιστη στο μέσο της ευθείας, εκεί που ∣ED∣=1\lvert E_D \rvert = 1. Πάνω από το μέσο, μια μείωση της τιμής ανεβάζει τη δαπάνη. Κάτω από το μέσο, την κατεβάζει.

Αντίστροφα: από την ελαστικότητα στην ποσότητα

Συχνά δίνεται η EDE_D και ζητείται η νέα ποσότητα ή η τιμή. Γράφεις τον ορισμό με ποσοστά:

ποσοστιαία μεταβολή της ποσότητας = EDE_D · ποσοστιαία μεταβολή της τιμής

Με ED=−2E_D = -2, μια αύξηση της τιμής κατά 5%5\% ρίχνει τη ζητούμενη ποσότητα κατά 10%10\%. Για τη νέα τιμή που δίνει μια ζητούμενη ποσότητα, λύνεις την ίδια σχέση ως προς την τιμή.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Θέμα Β. Σωστό ή λάθος; (α) Σε ευθύγραμμη καμπύλη ζήτησης η ελαστικότητα είναι ίδια σε όλα τα σημεία, γιατί η κλίση είναι σταθερή. (β) Αν η ζήτηση είναι ανελαστική, μια μείωση της τιμής αυξάνει τη συνολική δαπάνη.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Στο σημείο Α είναι P=8P = 8 και Q=120Q = 120, στο σημείο Β είναι P=12P = 12 και Q=80Q = 80. Βρες την ελαστικότητα από το Α στο Β, από το Β στο Α, και την τοξοειδή.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Η ζήτηση ενός αγαθού είναι QD=200−4PQ_D = 200 - 4P. Βρες την ελαστικότητα στις τιμές 1010 και 3030, και την τιμή όπου η συνολική δαπάνη είναι μέγιστη.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 4

Η τιμή του πετρελαίου αυξάνεται 50%50\% και η ζητούμενη ποσότητα πέφτει 10%10\%. Τι γίνεται με τη δαπάνη;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 5

Σε τιμή 2020 € ζητούνται 400400 μονάδες και η ελαστικότητα ζήτησης σε αυτό το σημείο είναι −1,5-1{,}5. (α) Πόσες μονάδες θα ζητούνται αν η τιμή γίνει 2222 €; (β) Σε ποια τιμή θα ζητούνται 460460 μονάδες;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 6

Θέμα Δ. Η ζήτηση ενός αγαθού είναι γραμμική. Σε τιμή 1010 € ζητούνται 6060 μονάδες, και όταν η τιμή αυξάνεται από αυτό το σημείο η ελαστικότητα είναι −0,5-0{,}5. (α) Βρες τη συνάρτηση ζήτησης. (β) Βρες την τοξοειδή ελαστικότητα ανάμεσα στις τιμές 1010 και 2020 €. (γ) Τι γίνεται η δαπάνη ανάμεσα στις δύο τιμές; (δ) Σε ποια τιμή η δαπάνη είναι μέγιστη;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 10
Η ελαστικότητα ζήτησης ως προς την τιμή είναι:

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 8

Πώς χαρακτηρίζεται η ζήτηση όταν ∣ED∣>1\lvert E_D \rvert > 1;

Τα κατάφερες;

  • Να υπολογίζεις την ελαστικότητα ζήτησης σημείου και τόξου από δύο σημεία, και να διαλέγεις τον σωστό τύπο από την εκφώνηση.
  • Να βρίσκεις την ελαστικότητα από γραμμική συνάρτηση ζήτησης και την τιμή όπου η δαπάνη γίνεται μέγιστη.
  • Να προβλέπεις τι κάνει μια αλλαγή της τιμής στη συνολική δαπάνη, και να το ελέγχεις με αριθμούς.
  • Να υπολογίζεις τη νέα ποσότητα ή τη νέα τιμή όταν δίνεται η ελαστικότητα.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;