Ελαστικότητα ζήτησης: σημείου και τόξου
Η ελαστικότητα από δύο σημεία ή από τη συνάρτηση, και τι κάνει η τιμή στη συνολική δαπάνη.
35 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Αρχές Οικονομικής Θεωρίας Γ΄ Λυκείου, 1 ενότητα
Στις Πανελλήνιες2026 Δ ·2025 επαν. Δ ·2025 Δ ·2024 επαν. Α3 ·2024 Α1 ·2023 επαν. Α1 ·2023 επαν. Δ ·2023 Α1 ·2023 Α3 ·2022 επαν. Α2 ·2022 επαν. Δ ·2022 Α2 ·2022 Δ ·2021 επαν. Β ·2021 Α1 ·2020 επαν. Α1 ·2020 επαν. Δ ·2020 Α1 ·2020 Δ
Θα μάθεις να
- Να υπολογίζεις την ελαστικότητα ζήτησης σημείου και τόξου από δύο σημεία, και να διαλέγεις τον σωστό τύπο από την εκφώνηση.
- Να βρίσκεις την ελαστικότητα από γραμμική συνάρτηση ζήτησης και την τιμή όπου η δαπάνη γίνεται μέγιστη.
- Να προβλέπεις τι κάνει μια αλλαγή της τιμής στη συνολική δαπάνη, και να το ελέγχεις με αριθμούς.
- Να υπολογίζεις τη νέα ποσότητα ή τη νέα τιμή όταν δίνεται η ελαστικότητα.
Πόσο αντιδρά η ζητούμενη ποσότητα
Ο νόμος της ζήτησης λέει προς ποια κατεύθυνση κινείται η ζητούμενη ποσότητα όταν αλλάζει η τιμή. Η ελαστικότητα ζήτησης ως προς την τιμή λέει πόσο: είναι ο λόγος της ποσοστιαίας μεταβολής της ζητούμενης ποσότητας προς την ποσοστιαία μεταβολή της τιμής.
Το και το είναι το αρχικό σημείο, πριν από τη μεταβολή. Αυτή είναι η ελαστικότητα σημείου.
Επειδή τιμή και ζητούμενη ποσότητα κινούνται αντίθετα, η βγαίνει αρνητική. Έτσι τη γράφει το σχολικό βιβλίο, και έτσι τη γράφεις στις εξετάσεις: , όχι . Για να χαρακτηρίσεις τη ζήτηση, συγκρίνεις την απόλυτη τιμή με το .
| Ζήτηση | Τι σημαίνει | |
|---|---|---|
| ελαστική | η ποσότητα αντιδρά περισσότερο από την τιμή | |
| μοναδιαίας ελαστικότητας | αντιδρούν κατά το ίδιο ποσοστό | |
| ανελαστική | η ποσότητα αντιδρά λιγότερο | |
| τελείως ανελαστική | κατακόρυφη καμπύλη, η ποσότητα δεν αλλάζει | |
| τελείως ελαστική | οριζόντια καμπύλη σε μία τιμή |
Η τοξοειδής ελαστικότητα
Ο τύπος σημείου παίρνει ως βάση το σημείο από το οποίο ξεκινάς. Γι' αυτό από το Α στο Β βγαίνει άλλος αριθμός από ό,τι από το Β στο Α, αν και πρόκειται για το ίδιο κομμάτι της καμπύλης.
Όταν ζητείται η ελαστικότητα ανάμεσα σε δύο σημεία, χωρίς κατεύθυνση, χρησιμοποιείς την ελαστικότητα τόξου ή τοξοειδή ελαστικότητα:
Βγαίνει ίδια και προς τις δύο κατευθύνσεις, και πέφτει ανάμεσα στις δύο ελαστικότητες σημείου.
Από τη συνάρτηση ζήτησης
Σε γραμμική ζήτηση το είναι σταθερό και ίσο με . Η ελαστικότητα σε ένα σημείο γίνεται:
Η κλίση είναι ίδια παντού, το όμως όχι. Ψηλά στην ευθεία η τιμή είναι μεγάλη και η ποσότητα μικρή, άρα η ζήτηση είναι ελαστική. Χαμηλά συμβαίνει το αντίθετο, και η ζήτηση είναι ανελαστική. Ακριβώς στο μέσο της ευθείας ισχύει .
Το μέσο βρίσκεται εύκολα. Η ευθεία κόβει τον άξονα της τιμής στο , άρα το μέσο είναι στο , με . Έλεγχος: .
Δύο ειδικές καμπύλες έχουν την ίδια ελαστικότητα σε όλα τα σημεία: η κατακόρυφη () και η οριζόντια (άπειρη). Και η ισοσκελής υπερβολή , όπου η δαπάνη μένει σταθερή και η ελαστικότητα είναι μοναδιαία.
Ελαστικότητα και συνολική δαπάνη
Η συνολική δαπάνη των καταναλωτών είναι , και είναι ίση με τα έσοδα των παραγωγών. Η τιμή και η ποσότητα κινούνται αντίθετα, οπότε κερδίζει όποια αλλάζει περισσότερο σε ποσοστό.
| Ζήτηση | Η τιμή ανεβαίνει | Η τιμή πέφτει |
|---|---|---|
| ελαστική | η δαπάνη πέφτει | η δαπάνη ανεβαίνει |
| ανελαστική | η δαπάνη ανεβαίνει | η δαπάνη πέφτει |
| μοναδιαία | η δαπάνη μένει ίδια | η δαπάνη μένει ίδια |
Σε γραμμική ζήτηση η δαπάνη γίνεται μέγιστη στο μέσο της ευθείας, εκεί που . Πάνω από το μέσο, μια μείωση της τιμής ανεβάζει τη δαπάνη. Κάτω από το μέσο, την κατεβάζει.
Αντίστροφα: από την ελαστικότητα στην ποσότητα
Συχνά δίνεται η και ζητείται η νέα ποσότητα ή η τιμή. Γράφεις τον ορισμό με ποσοστά:
ποσοστιαία μεταβολή της ποσότητας = · ποσοστιαία μεταβολή της τιμής
Με , μια αύξηση της τιμής κατά ρίχνει τη ζητούμενη ποσότητα κατά . Για τη νέα τιμή που δίνει μια ζητούμενη ποσότητα, λύνεις την ίδια σχέση ως προς την τιμή.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Θέμα Β. Σωστό ή λάθος; (α) Σε ευθύγραμμη καμπύλη ζήτησης η ελαστικότητα είναι ίδια σε όλα τα σημεία, γιατί η κλίση είναι σταθερή. (β) Αν η ζήτηση είναι ανελαστική, μια μείωση της τιμής αυξάνει τη συνολική δαπάνη.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
(α) Λάθος. Η κλίση είναι σταθερή, η ελαστικότητα όμως είναι και αλλάζει μαζί με τον λόγο .
Ψηλά στην ευθεία η ζήτηση είναι ελαστική, χαμηλά ανελαστική, και στο μέσο μοναδιαία. Κλίση και ελαστικότητα δεν είναι το ίδιο μέγεθος.
(β) Λάθος. Σε ανελαστική ζήτηση η ποσότητα αυξάνεται σε μικρότερο ποσοστό από όσο πέφτει η τιμή. Το γινόμενο μικραίνει.
Η δαπάνη κινείται προς την ίδια κατεύθυνση με την τιμή: η τιμή πέφτει, η δαπάνη πέφτει.
Παράδειγμα 2
Στο σημείο Α είναι και , στο σημείο Β είναι και . Βρες την ελαστικότητα από το Α στο Β, από το Β στο Α, και την τοξοειδή.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Από το Α στο Β (βάση το Α):
, ανελαστική.
Από το Β στο Α (βάση το Β):
, ελαστική.
Τοξοειδής, ανάμεσα στα δύο σημεία:
Ίδιο κομμάτι της καμπύλης, τρεις αριθμοί. Οι δύο ελαστικότητες σημείου διαφωνούν ακόμη και στον χαρακτηρισμό, γιατί έχουν διαφορετική βάση.
Και ο έλεγχος με τη δαπάνη: και . Ίδια δαπάνη, όπως ταιριάζει σε τοξοειδή ελαστικότητα ακριβώς .
Παράδειγμα 3
Η ζήτηση ενός αγαθού είναι . Βρες την ελαστικότητα στις τιμές και , και την τιμή όπου η συνολική δαπάνη είναι μέγιστη.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Σε : .
, ανελαστική.
Σε : .
, ελαστική.
Μέγιστη δαπάνη στο μέσο της ευθείας. Η ζητούμενη ποσότητα μηδενίζεται στο , άρα το μέσο είναι στο , με .
Εκεί και η δαπάνη είναι .
Έλεγχος: σε η δαπάνη είναι και σε είναι . Και οι δύο μικρότερες από .
Παράδειγμα 4
Η τιμή του πετρελαίου αυξάνεται και η ζητούμενη ποσότητα πέφτει . Τι γίνεται με τη δαπάνη;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
, άρα η ζήτηση είναι ανελαστική, και η δαπάνη ακολουθεί την τιμή: αυξάνεται.
Έλεγχος με αριθμούς. Έστω αρχικά και , δαπάνη .
Μετά: και , δαπάνη .
Αυξήθηκε κατά . Γι' αυτό μια πετρελαϊκή κρίση πλουτίζει τους παραγωγούς ενώ πουλάνε λιγότερο πετρέλαιο.
Παράδειγμα 5
Σε τιμή € ζητούνται μονάδες και η ελαστικότητα ζήτησης σε αυτό το σημείο είναι . (α) Πόσες μονάδες θα ζητούνται αν η τιμή γίνει €; (β) Σε ποια τιμή θα ζητούνται μονάδες;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
(α) Η τιμή αυξάνεται κατά .
Η ποσότητα μεταβάλλεται κατά .
μονάδες.
Η δαπάνη πέφτει από σε , όπως αναμένεται σε ελαστική ζήτηση.
(β) Η ποσότητα αυξάνεται κατά .
Η τιμή πρέπει να μεταβληθεί κατά .
€.
Και στα δύο ερωτήματα βάση είναι το αρχικό σημείο (, ), γιατί εκεί δόθηκε η ελαστικότητα.
Παράδειγμα 6
Θέμα Δ. Η ζήτηση ενός αγαθού είναι γραμμική. Σε τιμή € ζητούνται μονάδες, και όταν η τιμή αυξάνεται από αυτό το σημείο η ελαστικότητα είναι . (α) Βρες τη συνάρτηση ζήτησης. (β) Βρες την τοξοειδή ελαστικότητα ανάμεσα στις τιμές και €. (γ) Τι γίνεται η δαπάνη ανάμεσα στις δύο τιμές; (δ) Σε ποια τιμή η δαπάνη είναι μέγιστη;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
(α) Από την ελαστικότητα σημείου:
, οπότε .
Από το σημείο: , οπότε . Η ζήτηση είναι .
(β) Σε : .
(γ) Τοξοειδής ακριβώς , άρα η δαπάνη μένει ίδια. Έλεγχος: και .
(δ) Η ποσότητα μηδενίζεται στο , άρα το μέσο της ευθείας είναι στο , με .
Μέγιστη δαπάνη €, μεγαλύτερη από τα των δύο άκρων.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Πώς χαρακτηρίζεται η ζήτηση όταν ;
Τα κατάφερες;
- Να υπολογίζεις την ελαστικότητα ζήτησης σημείου και τόξου από δύο σημεία, και να διαλέγεις τον σωστό τύπο από την εκφώνηση.
- Να βρίσκεις την ελαστικότητα από γραμμική συνάρτηση ζήτησης και την τιμή όπου η δαπάνη γίνεται μέγιστη.
- Να προβλέπεις τι κάνει μια αλλαγή της τιμής στη συνολική δαπάνη, και να το ελέγχεις με αριθμούς.
- Να υπολογίζεις τη νέα ποσότητα ή τη νέα τιμή όταν δίνεται η ελαστικότητα.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.