Η ζήτηση των αγαθών
Γιατί η καμπύλη κατεβαίνει, τι τη μετατοπίζει, και πόσο ελαστική είναι.
32 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Αρχές Οικονομικής Θεωρίας Γ΄ Λυκείου, 1 ενότητα
Στις Πανελλήνιες2026 Δ ·2024 επαν. Α1 ·2024 επαν. Α3 ·2022 Α1 ·2022 Α2 ·2022 Δ ·2021 επαν. Α1 ·2020 επαν. Α1 ·2020 επαν. Α3 ·2020 Δ
Θα μάθεις να
- Να διατυπώνεις τον νόμο της ζήτησης και να βρίσκεις την αγοραία ζήτηση από τις ατομικές.
- Να γράφεις μια γραμμική συνάρτηση ζήτησης από δύο σημεία και να αναγνωρίζεις την ισοσκελή υπερβολή.
- Να ξεχωρίζεις τη μεταβολή της ζητούμενης ποσότητας από τη μεταβολή της ζήτησης, και τι κάνει ο κάθε προσδιοριστικός παράγοντας.
- Να υπολογίζεις τη ζητούμενη ποσότητα όταν αλλάζουν ταυτόχρονα η τιμή και η ζήτηση.
Ο νόμος της ζήτησης
Ζήτηση ενός αγαθού είναι η σχέση ανάμεσα στις διάφορες τιμές του και στις ποσότητες που οι καταναλωτές είναι πρόθυμοι και ικανοί να αγοράσουν σε κάθε τιμή, σε δεδομένο χρόνο και με τα άλλα δεδομένα σταθερά.
Οι δύο λέξεις μετράνε: η επιθυμία χωρίς αγοραστική δύναμη δεν είναι ζήτηση.
Ο νόμος: όσο μειώνεται η τιμή, αυξάνεται η ζητούμενη ποσότητα, και αντίστροφα. Γι' αυτό η καμπύλη ζήτησης έχει αρνητική κλίση.
Δύο λόγοι το εξηγούν:
- Αποτέλεσμα υποκατάστασης: όταν φθηναίνει το ένα αγαθό, οι καταναλωτές το προτιμούν από τα υποκατάστατά του.
- Αποτέλεσμα εισοδήματος: η πτώση της τιμής αυξάνει την πραγματική αγοραστική δύναμη, οπότε αγοράζονται περισσότερα.
Από τον έναν καταναλωτή στην αγορά
Η καμπύλη ενός καταναλωτή λέγεται ατομική. Η αγοραία καμπύλη ζήτησης βγαίνει αν σε κάθε τιμή προσθέσεις τις ποσότητες που ζητούν όλοι οι καταναλωτές. Στο διάγραμμα αυτό είναι οριζόντιο άθροισμα: η τιμή μένει ίδια, οι ποσότητες προστίθενται.
Δύο περιπτώσεις έρχονται στις ασκήσεις:
- ίδιοι καταναλωτές, ο καθένας με : η αγοραία είναι , δηλαδή .
- Διαφορετικοί καταναλωτές: προσθέτεις τις συναρτήσεις τους, όρο προς όρο.
Η συνάρτηση ζήτησης
Η ζήτηση γράφεται ως συνάρτηση της τιμής, . Το βιβλίο δίνει δύο μορφές.
Γραμμική: , με και . Για παράδειγμα .
- Το λέει πόσο μειώνεται η ζητούμενη ποσότητα όταν η τιμή ανεβαίνει κατά €. Βρίσκεται από δύο σημεία: .
- Το είναι η ποσότητα που θα ζητούνταν σε μηδενική τιμή. Βρίσκεται αν βάλεις ένα σημείο στη συνάρτηση.
Ισοσκελής υπερβολή: , π.χ. . Εδώ η συνολική δαπάνη είναι ίδια σε κάθε τιμή. Θα δεις τη σημασία της στην ελαστικότητα.
Τι μετατοπίζει την καμπύλη
Η καμπύλη ζήτησης σχεδιάζεται με όλα τα άλλα σταθερά. Όταν αλλάζει ένα από αυτά, αλλάζει ολόκληρη η καμπύλη. Αυτοί είναι οι προσδιοριστικοί παράγοντες της ζήτησης:
| Παράγοντας | Μεταβολή | Η ζήτηση |
|---|---|---|
| Προτιμήσεις | το αγαθό γίνεται πιο αρεστό | αυξάνεται |
| Εισόδημα | αυξάνεται, για κανονικό αγαθό | αυξάνεται |
| Εισόδημα | αυξάνεται, για κατώτερο αγαθό | μειώνεται |
| Τιμή υποκατάστατου | αυξάνεται | αυξάνεται |
| Τιμή συμπληρωματικού | αυξάνεται | μειώνεται |
| Προσδοκίες | αναμένεται άνοδος της τιμής | αυξάνεται σήμερα |
| Αριθμός καταναλωτών | αυξάνεται | αυξάνεται |
«Αυξάνεται η ζήτηση» σημαίνει μετατόπιση δεξιά: σε κάθε τιμή ζητείται μεγαλύτερη ποσότητα. Στη συνάρτηση, συνήθως αλλάζει το .
Και η ελαστικότητα;
Ο νόμος λέει προς ποια κατεύθυνση αντιδρά η ζητούμενη ποσότητα. Το πόσο το μετράει η ελαστικότητα. Ο υπολογισμός της από δύο σημεία ή από συνάρτηση, η τοξοειδής ελαστικότητα και η σχέση της με τη συνολική δαπάνη είναι στην ενότητα «Ελαστικότητα ζήτησης: σημείου και τόξου». Η αντίδραση στο εισόδημα, και πώς γράφεις τη νέα συνάρτηση όταν μετατοπίζεται η ζήτηση κατά ποσοστό, είναι στην «Εισοδηματική ελαστικότητα και μετατόπιση της ζήτησης».
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Θέμα Β. Σωστό ή λάθος; (α) Η αύξηση της τιμής ενός αγαθού μετατοπίζει την καμπύλη ζήτησής του αριστερά. (β) Αν ακριβύνει η βενζίνη, μειώνεται η ζήτηση για αυτοκίνητα.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
(α) Λάθος. Η τιμή του ίδιου του αγαθού προκαλεί μεταβολή της ζητούμενης ποσότητας: μετακίνηση πάνω στην ίδια καμπύλη, προς τα πάνω και αριστερά.
Η καμπύλη μετατοπίζεται μόνο όταν αλλάζει κάποιος από τους προσδιοριστικούς παράγοντες.
(β) Σωστό. Βενζίνη και αυτοκίνητα είναι συμπληρωματικά: χρησιμοποιούνται μαζί.
Ακριβότερη βενζίνη κάνει ακριβότερη τη χρήση του αυτοκινήτου, οπότε σε κάθε τιμή αυτοκινήτου ζητούνται λιγότερα. Η καμπύλη ζήτησης των αυτοκινήτων μετατοπίζεται αριστερά.
Παράδειγμα 2
Μια αγορά έχει δύο ομάδες καταναλωτών. Η πρώτη έχει ζήτηση και η δεύτερη . Βρες την αγοραία ζήτηση και τη ζητούμενη ποσότητα στην τιμή .
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Οριζόντιο άθροισμα: σε κάθε τιμή προσθέτεις τις ποσότητες.
Στην τιμή : .
Έλεγχος από τις ατομικές: και , άθροισμα .
Πρόσεξε: δεν προσθέτεις τις τιμές. Ένα σημείο της αγοραίας καμπύλης είναι «ίδια τιμή, άθροισμα ποσοτήτων».
Αν οι καταναλωτές ήταν ίδιοι με , η αγοραία θα ήταν .
Παράδειγμα 3
Σε τιμή € ζητούνται μονάδες, και σε τιμή € ζητούνται . Βρες τη γραμμική συνάρτηση ζήτησης.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Η κλίση:
Το : βάζεις ένα από τα δύο σημεία στη .
, οπότε .
Έλεγχος με το άλλο σημείο: . Σωστά.
Κάνε πάντα αυτόν τον έλεγχο: ένα λάθος πρόσημο στο εδώ χαλάει όλα τα επόμενα ερωτήματα του θέματος.
Παράδειγμα 4
Θέμα Γ. Ο πίνακας δίνει τη ζήτηση ενός αγαθού πριν () και μετά () από μια μεταβολή: για , , , ήταν , , , και έγινε , , , . (α) Βρες τις δύο συναρτήσεις. (β) Τι μπορεί να προκάλεσε τη μεταβολή, αν το αγαθό είναι κανονικό; (γ) Η τιμή ανεβαίνει από σε την ίδια στιγμή. Τι γίνεται η ζητούμενη ποσότητα;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
(α) Και στις δύο στήλες, € περισσότερα δίνουν μονάδες λιγότερες: .
- , άρα .
- , άρα .
(β) Σε κάθε τιμή ζητούνται μονάδες περισσότερες. Είναι αύξηση της ζήτησης, μετατόπιση δεξιά.
Για κανονικό αγαθό μπορεί να την προκάλεσε αύξηση του εισοδήματος. Το ίδιο θα έκανε ακριβότερο υποκατάστατο, φθηνότερο συμπληρωματικό, αλλαγή προτιμήσεων υπέρ του αγαθού ή περισσότεροι καταναλωτές.
(γ) Πριν: σε ζητούνταν .
Μετά: η νέα τιμή διαβάζεται στη νέα καμπύλη, .
Η ζητούμενη ποσότητα δεν άλλαξε. Η άνοδος της τιμής την έριξε κατά πάνω στην καμπύλη, και η μετατόπιση την ανέβασε κατά . Τα δύο αποτελέσματα αλληλοαναιρέθηκαν.
Με άλλα νούμερα θα υπερίσχυε το ένα. Γι' αυτό η απάντηση βγαίνει μόνο με υπολογισμό.
Παράδειγμα 5
Η ζήτηση ενός αγαθού είναι . Βρες τη ζητούμενη ποσότητα και τη συνολική δαπάνη σε τιμές , και €.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
: , δαπάνη €.
: , δαπάνη €.
: , δαπάνη €.
Η δαπάνη μένει σταθερή όποια κι αν είναι η τιμή. Αυτό είναι το γνώρισμα της ισοσκελούς υπερβολής: , εδώ .
Η καμπύλη ζήτησης έχει πάλι αρνητική κλίση, αλλά δεν είναι ευθεία.
Παράδειγμα 6
Τι γίνεται στη ζήτηση καφέ αν ακριβύνει η ζάχαρη; Κι αν ακριβύνει το τσάι;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ζάχαρη και καφές είναι συμπληρωματικά αγαθά: καταναλώνονται μαζί.
Η τιμή της ζάχαρης δεν είναι η τιμή του καφέ, άρα η καμπύλη ζήτησης του καφέ μετατοπίζεται. Ακριβότερη ζάχαρη κάνει το «σύνολο» ακριβότερο: η καμπύλη πάει αριστερά.
Το τσάι είναι υποκατάστατο του καφέ. Αν ακριβύνει, καταναλωτές γυρίζουν στον καφέ: η καμπύλη του καφέ μετατοπίζεται δεξιά.
Ο κανόνας σε μία γραμμή: ακριβότερο συμπληρωματικό μειώνει τη ζήτηση, ακριβότερο υποκατάστατο την αυξάνει.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Ποια είναι η κλίση της καμπύλης ζήτησης;
Τα κατάφερες;
- Να διατυπώνεις τον νόμο της ζήτησης και να βρίσκεις την αγοραία ζήτηση από τις ατομικές.
- Να γράφεις μια γραμμική συνάρτηση ζήτησης από δύο σημεία και να αναγνωρίζεις την ισοσκελή υπερβολή.
- Να ξεχωρίζεις τη μεταβολή της ζητούμενης ποσότητας από τη μεταβολή της ζήτησης, και τι κάνει ο κάθε προσδιοριστικός παράγοντας.
- Να υπολογίζεις τη ζητούμενη ποσότητα όταν αλλάζουν ταυτόχρονα η τιμή και η ζήτηση.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.