Βασικές οικονομικές έννοιες

Σπανιότητα, κόστος ευκαιρίας και η καμπύλη παραγωγικών δυνατοτήτων.

30 λεπτά

Θα μάθεις να

Να εξηγείς γιατί η σπανιότητα κάνει την οικονομία αναγκαία.
Να διαβάζεις την Καμπύλη Παραγωγικών Δυνατοτήτων και να κατατάσσεις σημεία ως αποδοτικά, μη αποδοτικά ή ανέφικτα.
Να υπολογίζεις το κόστος ευκαιρίας και να εξηγείς γιατί αυξάνεται.
Να ξεχωρίζεις τα τρία βασικά οικονομικά ερωτήματα και τους συντελεστές παραγωγής.

Το πρόβλημα που γεννάει την οικονομία

Οι ανάγκες των ανθρώπων είναι απεριόριστες. Τα μέσα για να ικανοποιηθούν είναι περιορισμένα. Από αυτή τη σύγκρουση γεννιέται η σπανιότητα, και από τη σπανιότητα ολόκληρη η οικονομική επιστήμη.

Προσοχή στη λέξη: σπάνιο δεν σημαίνει λιγοστό σε απόλυτο αριθμό. Σημαίνει λιγότερο από όσο θα θέλαμε. Ο αέρας υπάρχει σε τεράστια ποσότητα και δεν είναι οικονομικό αγαθό· το καθαρό νερό σε μια πόλη μπορεί να είναι.

Αν δεν υπήρχε σπανιότητα, δεν θα χρειαζόταν να διαλέξουμε τίποτα — και η οικονομία είναι η επιστήμη της επιλογής.

Οι συντελεστές και τα τρία ερωτήματα

Η παραγωγή χρησιμοποιεί τέσσερις συντελεστές παραγωγής:

Συντελεστής	Τι είναι	Αμοιβή
Έδαφος	φυσικοί πόροι	ενοίκιο
Εργασία	ανθρώπινη προσπάθεια	μισθός
Κεφάλαιο	μηχανές, εργαλεία, κτίρια	τόκος
Επιχειρηματικότητα	ο συνδυασμός των άλλων τριών	κέρδος

Και κάθε κοινωνία, όποιο σύστημα κι αν έχει, απαντά υποχρεωτικά σε τρία ερωτήματα: τι θα παραχθεί, πώς θα παραχθεί, και για ποιον. Ό,τι αλλάζει από σύστημα σε σύστημα είναι ποιος απαντάει — η αγορά ή ο σχεδιασμός.

Η Καμπύλη Παραγωγικών Δυνατοτήτων

Πάρε μια οικονομία που παράγει μόνο δύο αγαθά και χρησιμοποιεί πλήρως και αποδοτικά όλους τους πόρους της. Οι συνδυασμοί που μπορεί να πετύχει σχηματίζουν την ΚΠΔ.

Τρεις θέσεις, τρεις κρίσεις

Σύρε το σημείο. Πάνω στην καμπύλη η οικονομία είναι αποδοτική, μέσα σπαταλάει πόρους, έξω δεν φτάνει. Πρόσεξε πώς αλλάζει το κόστος ευκαιρίας καθώς προχωράς δεξιά.

Αγαθό Χ6

Αγαθό Ψ6

Κόστος ευκαιρίας για +1 Χ: 0,86

Κατάσταση: Μη αποδοτικός — υπάρχουν αχρησιμοποίητοι πόροι

Το κόστος ευκαιρίας μετριέται σε μονάδες του άλλου αγαθού — ποτέ σε ευρώ.

Κλειδί

Τα τρία είδη σημείων, και τι σημαίνει το καθένα:

Πάνω στην καμπύλη — αποδοτικός συνδυασμός. Για να παραχθεί περισσότερο Χ, πρέπει υποχρεωτικά να θυσιαστεί Ψ.
Μέσα — μη αποδοτικός. Υπάρχουν αχρησιμοποίητοι ή κακώς κατανεμημένοι πόροι, π.χ. ανεργία. Μπορούμε να αυξήσουμε και τα δύο αγαθά.
Έξω — ανέφικτος σήμερα. Γίνεται εφικτός μόνο αν μετατοπιστεί η καμπύλη.

Η καμπύλη μετατοπίζεται προς τα έξω με περισσότερους ή καλύτερους πόρους: νέες επενδύσεις, νέα τεχνολογία, αύξηση πληθυσμού, εκπαίδευση. Όχι με καλύτερη οργάνωση — αυτή σε φέρνει από το εσωτερικό πάνω στην καμπύλη.

Κόστος ευκαιρίας

Κόστος ευκαιρίας μιας επιλογής είναι η καλύτερη εναλλακτική που θυσιάζεται. Στην ΚΠΔ, το κόστος ευκαιρίας μιας μονάδας Χ μετριέται σε μονάδες Ψ — όχι σε χρήμα.

Πρόσεχε

Η ΚΠΔ σχεδιάζεται κοίλη προς την αρχή των αξόνων, όχι ευθεία. Ο λόγος είναι ο νόμος του αυξανόμενου κόστους ευκαιρίας: οι πόροι δεν είναι εξίσου κατάλληλοι για τα δύο αγαθά.

Ξεκινώντας, μετακινείς στην παραγωγή του Χ τους πόρους που είναι ήδη καλοί σε αυτό και κακοί στο Ψ — φθηνή ανταλλαγή. Όσο προχωράς, αναγκάζεσαι να μετακινήσεις πόρους όλο και πιο κατάλληλους για το Ψ, και κάθε επιπλέον μονάδα Χ κοστίζει περισσότερο.

Ευθεία ΚΠΔ θα σήμαινε σταθερό κόστος ευκαιρίας, δηλαδή τέλεια υποκατάστατους πόρους. Συμβαίνει σπάνια, και όταν η άσκηση το θέλει το λέει ρητά.

Λυμένα παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Οικονομία παράγει $20$ Χ και $0$ Ψ, ή $0$ Χ και $60$ Ψ. Ποιο το κόστος ευκαιρίας μιας μονάδας Χ, αν η ΚΠΔ είναι ευθεία;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Δίνεται πίνακας ΚΠΔ. Βρες πώς μεταβάλλεται το κόστος ευκαιρίας.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Μια οικονομία βρίσκεται σε σημείο στο εσωτερικό της ΚΠΔ. Τι σημαίνει και πώς διορθώνεται;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 4

Ποιο είναι το κόστος ευκαιρίας του να σπουδάσεις αντί να δουλέψεις;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Ασκήσεις

Από την πιο απλή στην πιο δύσκολη. Κρυμμένη είναι μόνο η απάντηση — ο δρόμος ως εκεί είναι δική σου δουλειά.

Βασική

Πόσοι είναι οι συντελεστές παραγωγής;

Τεστ

Δεν μετράει βαθμός — μετράει να δεις τι κατάλαβες. Προσπέρασε όποια θες και γύρνα πίσω όποτε θες.

Τι σημαίνει «σπανιότητα» στην οικονομία;

ότι η παραγωγή είναι αναποτελεσματικήότι ένα αγαθό είναι ακριβόότι τα μέσα είναι λιγότερα από όσα χρειάζονται οι ανάγκεςότι ένα αγαθό υπάρχει σε πολύ μικρή ποσότητα

Τα κατάφερες;

Να εξηγείς γιατί η σπανιότητα κάνει την οικονομία αναγκαία.
Να διαβάζεις την Καμπύλη Παραγωγικών Δυνατοτήτων και να κατατάσσεις σημεία ως αποδοτικά, μη αποδοτικά ή ανέφικτα.
Να υπολογίζεις το κόστος ευκαιρίας και να εξηγείς γιατί αυξάνεται.
Να ξεχωρίζεις τα τρία βασικά οικονομικά ερωτήματα και τους συντελεστές παραγωγής.

Κάνε το τεστ πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.