Μετάβαση στο περιεχόμενο

Ο προσδιορισμός των τιμών

Πού συναντιούνται οι δύο καμπύλες, και τι γίνεται όταν μετατοπίζονται.

38 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Αρχές Οικονομικής Θεωρίας Γ΄ Λυκείου, 1 ενότητα

Στις Πανελλήνιες2026 Δ ·2025 Δ ·2024 επαν. Δ ·2024 Β ·2023 επαν. Α2 ·2023 επαν. Δ ·2023 Δ ·2022 επαν. Α1 ·2022 Δ ·2021 επαν. Α1 ·2021 επαν. Γ ·2021 Α1 ·2020 Α1 ·2020 Α2 ·2020 Δ

Θα μάθεις να

  1. Να βρίσκεις την τιμή και την ποσότητα ισορροπίας από πίνακα και από συναρτήσεις, και να εξηγείς πώς διορθώνεται ένα πλεόνασμα ή ένα έλλειμμα.
  2. Να γράφεις τη νέα συνάρτηση μετά από μετατόπιση κατά μονάδες ή κατά ποσοστό, και να βρίσκεις τη νέα ισορροπία.
  3. Να προβλέπεις τι παθαίνουν τιμή και ποσότητα όταν μετατοπίζονται ταυτόχρονα και οι δύο καμπύλες.
  4. Να εξηγείς γιατί, με τελείως ανελαστική προσφορά και ανελαστική ζήτηση, μικρότερη σοδειά δίνει μεγαλύτερα έσοδα.

Πού συναντιούνται οι δύο πλευρές

Μέχρι τώρα η ζήτηση και η προσφορά ζούσαν χωριστά. Στην αγορά συναντιούνται αγοραστές και πωλητές ενός αγαθού, και από τη συνάντησή τους προκύπτει η τιμή.

Τιμή ισορροπίας είναι η τιμή στην οποία η ζητούμενη ποσότητα είναι ίση με την προσφερόμενη. Η κοινή αυτή ποσότητα λέγεται ποσότητα ισορροπίας. Τις γράφουμε P0P_0 και Q0Q_0.

Πλεόνασμα και έλλειμμα

Αν η τιμή είναιΤότεΟνομασίαΗ τιμή
πάνω από την ισορροπίαQS>QDQ_S > Q_Dπλεόνασμαπέφτει
κάτω από την ισορροπίαQD>QSQ_D > Q_Sέλλειμμαανεβαίνει
στην ισορροπίαQD=QSQ_D = Q_S—μένει

Ο μηχανισμός ζητείται συχνά με δικά σου λόγια:

  • Πλεόνασμα: μένουν απούλητα αποθέματα. Οι παραγωγοί κατεβάζουν τιμές για να τα πουλήσουν. Καθώς η τιμή πέφτει, η ζητούμενη ποσότητα αυξάνεται και η προσφερόμενη μειώνεται, ώσπου το πλεόνασμα μηδενίζεται.
  • Έλλειμμα: ουρές και άδεια ράφια. Οι καταναλωτές που μένουν απέξω είναι πρόθυμοι να πληρώσουν παραπάνω, και η τιμή ανεβαίνει. Καθώς ανεβαίνει, η ζητούμενη ποσότητα μειώνεται και η προσφερόμενη αυξάνεται.

Και στις δύο περιπτώσεις η αγορά επιστρέφει μόνη της στην ισορροπία.

Η αγορά

Άσε τον έλεγχο τιμών στο «καμία παρέμβαση» και μετατόπισε τις καμπύλες: η ισορροπία ακολουθεί. Ύστερα βάλε ανώτατη ή κατώτατη τιμή και δες πότε δεσμεύει και πότε όχι.

ΤιμήΠοσότητα
Τιμή ισορροπίας
10
Ποσότητα ισορροπίας
50

Η αγορά βρίσκεται στην ισορροπία της.

Αλγεβρικά

Στις εξετάσεις οι δύο καμπύλες δίνονται σχεδόν πάντα ως γραμμικές συναρτήσεις, QD=α+βPQ_D = \alpha + \beta P με β<0\beta < 0 και QS=γ+δPQ_S = \gamma + \delta P με δ>0\delta > 0. Για παράδειγμα:

QD=200−10PQS=50+5PQ_D = 200 - 10P \qquad Q_S = 50 + 5P

Η ισορροπία βγαίνει αν βάλεις τις δύο ποσότητες ίσες:

200−10P=50+5P  ⇒  150=15P  ⇒  P0=10200 - 10P = 50 + 5P \;\Rightarrow\; 150 = 15P \;\Rightarrow\; P_0 = 10

και μετά αντικαθιστάς σε οποιαδήποτε από τις δύο: Q0=200−10⋅10=100Q_0 = 200 - 10 \cdot 10 = 100.

Όταν μετατοπίζεται μία καμπύλη

Μια μεταβολή σε προσδιοριστικό παράγοντα (εισόδημα, προτιμήσεις, κόστος, τεχνολογία) μετατοπίζει ολόκληρη την καμπύλη. Η αγορά βρίσκει τότε νέα ισορροπία.

ΜετατόπισηΤιμή ισορροπίαςΠοσότητα ισορροπίας
Ζήτηση δεξιά (αύξηση)ανεβαίνειαυξάνεται
Ζήτηση αριστερά (μείωση)πέφτειμειώνεται
Προσφορά δεξιά (αύξηση)πέφτειαυξάνεται
Προσφορά αριστερά (μείωση)ανεβαίνειμειώνεται

Το μοτίβο: η ζήτηση σέρνει τιμή και ποσότητα προς την ίδια κατεύθυνση, η προσφορά προς αντίθετες.

Η νέα συνάρτηση

Στα Θέματα Δ η μετατόπιση δίνεται με λόγια, και πρώτα γράφεις τη νέα συνάρτηση. Δύο διατυπώσεις, δύο διαφορετικές πράξεις:

  • «Η ζήτηση αυξάνεται κατά 4040 μονάδες σε κάθε τιμή». Αλλάζει μόνο ο σταθερός όρος: από QD=240−10PQ_D = 240 - 10P γίνεται QD′=280−10PQ_D' = 280 - 10P. Ο συντελεστής της τιμής μένει ίδιος, και η καμπύλη μετακινείται παράλληλα.
  • «Η ζήτηση αυξάνεται κατά 20%20\% σε κάθε τιμή». Πολλαπλασιάζεται όλη η συνάρτηση: QD′=1,2⋅QDQ_D' = 1{,}2 \cdot Q_D. Αλλάζουν και ο σταθερός όρος και ο συντελεστής της τιμής.

Ύστερα λύνεις ξανά QD′=QSQ_D' = Q_S. Η καμπύλη που δεν μετατοπίστηκε μένει ίδια.

Ταυτόχρονες μετατοπίσεις

Όταν μετατοπίζονται και οι δύο καμπύλες, το βιβλίο το λέει καθαρά: χωρίς το μέγεθος κάθε μετατόπισης δεν μπορούμε να πούμε ποια θα είναι η τελική επίδραση. Πάντα όμως το ένα από τα δύο μεγέθη είναι βέβαιο.

ΖήτησηΠροσφοράΤιμήΠοσότητα
αυξάνεταιαυξάνεταιαπροσδιόριστηαυξάνεται
μειώνεταιμειώνεταιαπροσδιόριστημειώνεται
αυξάνεταιμειώνεταιανεβαίνειαπροσδιόριστη
μειώνεταιαυξάνεταιπέφτειαπροσδιόριστη

Για να μην τον αποστηθίσεις: πάρε κάθε μετατόπιση χωριστά και γράψε τι κάνει στην τιμή και στην ποσότητα. Όπου τα δύο βέλη συμφωνούν, το αποτέλεσμα είναι βέβαιο. Όπου διαφωνούν, εξαρτάται από το ποια μετατόπιση είναι μεγαλύτερη. Αν είναι ίσες, το μέγεθος αυτό μένει ίδιο.

Αγορά με τελείως ανελαστική προσφορά

Σε κάποια αγαθά η ποσότητα είναι δεδομένη για την περίοδο: η σοδειά ενός ευπαθούς φρούτου έχει μαζευτεί και πρέπει να πουληθεί τώρα. Η καμπύλη προσφοράς είναι κατακόρυφη (ES=0E_S = 0), και την τιμή την ορίζει μόνο η ζήτηση.

Εδώ εμφανίζεται κάτι που ξενίζει. Αν η ζήτηση είναι ανελαστική, οι παραγωγοί μπορεί να έχουν μεγαλύτερα έσοδα αν καταστρέψουν μέρος της σοδειάς. Η μικρότερη ποσότητα ανεβάζει την τιμή, και επειδή η ζήτηση είναι ανελαστική, η τιμή ανεβαίνει αναλογικά περισσότερο από όσο πέφτει η ποσότητα. Το βιβλίο το δείχνει με σοδειά που πέφτει από 150150 σε 140140 μονάδες και τιμή που ανεβαίνει από 6060 σε 7070: τα έσοδα πάνε από 9.0009{.}000 σε 9.8009{.}800.

Και το κράτος

Το κράτος μπορεί να μην αφήσει την τιμή να φτάσει στην ισορροπία: με ανώτατη τιμή για να προστατέψει τον καταναλωτή, ή με κατώτατη για να προστατέψει τον παραγωγό. Πότε δεσμεύουν, τι έλλειμμα ή πλεόνασμα αφήνουν και τι είναι η μαύρη αγορά, είναι η ενότητα «Ανώτατη και κατώτατη τιμή».

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Δίνεται ο πίνακας ζήτησης και προσφοράς ενός αγαθού. Βρες την ισορροπία, και τι γίνεται στις τιμές 44 και 1010.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Δίνονται QD=200−10PQ_D = 200 - 10P και QS=50+5PQ_S = 50 + 5P. Βρες την ισορροπία και το πλεόνασμα ή το έλλειμμα στην τιμή P=5P = 5.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

(Θέμα Β) Σωστό ή λάθος: «Όταν αυξάνονται ταυτόχρονα η ζήτηση και η προσφορά ενός αγαθού, η τιμή ισορροπίας ανεβαίνει». Αιτιολόγησε.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 4

(Θέμα Δ) Δίνονται QD=240−10PQ_D = 240 - 10P και QS=40+10PQ_S = 40 + 10P. (α) Βρες την ισορροπία. (β) Το εισόδημα αυξάνεται και η ζήτηση αυξάνεται κατά 4040 μονάδες σε κάθε τιμή. Τι συμβαίνει στην παλιά τιμή; (γ) Βρες τη νέα ισορροπία. (δ) Βρες την τοξοειδή ελαστικότητα ανάμεσα στα δύο σημεία ισορροπίας και πες ποιας καμπύλης είναι.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 5

Δίνονται QD=100−5PQ_D = 100 - 5P και QS=−20+10PQ_S = -20 + 10P. Η ζήτηση αυξάνεται κατά 20%20\% σε κάθε τιμή. Βρες την αρχική και τη νέα ισορροπία.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 6

Η σοδειά ενός ευπαθούς φρούτου είναι 300300 τόνοι και η ζήτηση QD=400−2PQ_D = 400 - 2P. Συμφέρει τους παραγωγούς να καταστρέψουν 4040 τόνους;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 10
Ισορροπία στην αγορά σημαίνει ότι:

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 8

Πώς λέγεται η διαφορά QS−QDQ_S - Q_D σε μια τιμή όπου η προσφερόμενη ποσότητα ξεπερνά τη ζητούμενη;

Τα κατάφερες;

  • Να βρίσκεις την τιμή και την ποσότητα ισορροπίας από πίνακα και από συναρτήσεις, και να εξηγείς πώς διορθώνεται ένα πλεόνασμα ή ένα έλλειμμα.
  • Να γράφεις τη νέα συνάρτηση μετά από μετατόπιση κατά μονάδες ή κατά ποσοστό, και να βρίσκεις τη νέα ισορροπία.
  • Να προβλέπεις τι παθαίνουν τιμή και ποσότητα όταν μετατοπίζονται ταυτόχρονα και οι δύο καμπύλες.
  • Να εξηγείς γιατί, με τελείως ανελαστική προσφορά και ανελαστική ζήτηση, μικρότερη σοδειά δίνει μεγαλύτερα έσοδα.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;