Ο προσδιορισμός των τιμών

Πού συναντιούνται οι δύο πλευρές

Μέχρι τώρα η ζήτηση και η προσφορά ζούσαν χωριστά. Στην αγορά συναντιούνται, και από τη συνάντηση προκύπτει η τιμή.

Ισορροπία είναι η κατάσταση στην οποία η ζητούμενη ποσότητα ισούται με την προσφερόμενη. Η τιμή στην οποία συμβαίνει λέγεται τιμή ισορροπίας και η κοινή ποσότητα ποσότητα ισορροπίας.

Πλεόνασμα και έλλειμμα

Ο μηχανισμός είναι απλός και αξίζει να τον πεις με δικά σου λόγια στις εξετάσεις:

• Πλεόνασμα: απούλητα αποθέματα. Οι παραγωγοί κατεβάζουν τιμές για να τα ξεφορτωθούν. Καθώς η τιμή πέφτει, η ζητούμενη ποσότητα αυξάνεται και η προσφερόμενη μειώνεται — το πλεόνασμα συρρικνώνεται μέχρι να μηδενιστεί.
• Έλλειμμα: ουρές και άδεια ράφια. Οι καταναλωτές που μένουν απέξω είναι πρόθυμοι να πληρώσουν παραπάνω, και η τιμή ανεβαίνει. Καθώς ανεβαίνει, η ζητούμενη ποσότητα μειώνεται και η προσφερόμενη αυξάνεται.

Και στις δύο περιπτώσεις η αγορά επιστρέφει μόνη της στην ισορροπία. Δεν χρειάζεται κανείς να το αποφασίσει.

Η αγορά

Άσε τον έλεγχο τιμών στο «καμία παρέμβαση» και μετατόπισε τις καμπύλες: η ισορροπία ακολουθεί. Ύστερα βάλε ανώτατη ή κατώτατη τιμή και δες πότε δεσμεύει και πότε όχι.

ΤιμήΠοσότητα

Μετατόπιση ζήτησης100

Μετατόπιση προσφοράς0

Καμία παρέμβασηΑνώτατη τιμήΚατώτατη τιμή

Τιμή ισορροπίας

10

Ποσότητα ισορροπίας

50

Η αγορά βρίσκεται στην ισορροπία της.

Αλγεβρικά

Στις εξετάσεις οι δύο καμπύλες δίνονται σχεδόν πάντα ως γραμμικές συναρτήσεις:

$$Q_D = 200 - 10P \qquad Q_S = 50 + 5P$$

Η ισορροπία είναι ό,τι πιο άμεσο: βάζεις τις δύο ποσότητες ίσες.

$$200 - 10P = 50 + 5P \;\Rightarrow\; 150 = 15P \;\Rightarrow\; P = 10$$

και μετά αντικαθιστάς σε οποιαδήποτε από τις δύο:

$$Q = 200 - 10 \cdot 10 = 100$$

Όταν μετατοπίζεται μία καμπύλη

Εδώ κρίνονται τα περισσότερα θέματα. Ο κανόνας είναι μηχανικός:

Το μοτίβο: η ζήτηση σέρνει τιμή και ποσότητα προς την ίδια κατεύθυνση, η προσφορά προς αντίθετες.

Παρεμβάσεις του κράτους

Το κράτος μπορεί να επιβάλει όριο στην τιμή. Δύο περιπτώσεις, και η καθεμιά έχει νόημα μόνο προς τη μία μεριά.

Ανώτατη τιμή (π.χ. ενοίκια, βασικά αγαθά σε κρίση): το κράτος απαγορεύει να πουληθεί ακριβότερα. Δεσμεύει μόνο αν είναι κάτω από την τιμή ισορροπίας, και τότε δημιουργεί μόνιμο έλλειμμα — η τιμή δεν επιτρέπεται να ανέβει για να το διορθώσει.

Κατώτατη τιμή (π.χ. αγροτικά προϊόντα, κατώτατος μισθός): το κράτος απαγορεύει να πουληθεί φθηνότερα. Δεσμεύει μόνο αν είναι πάνω από την ισορροπία, και τότε δημιουργεί μόνιμο πλεόνασμα.

Οι μόνιμες συνέπειες ενός δεσμευτικού ορίου δεν σταματούν στο έλλειμμα: εμφανίζονται ουρές, δελτία, μειωμένη ποιότητα και μαύρη αγορά — δηλαδή η ποσότητα κατανέμεται με άλλους τρόπους, αφού δεν την κατανέμει πια η τιμή.

Λυμένα παραδείγματα

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση