Πληθωρισμός και ανεργία
Οι οικονομικές διακυμάνσεις και τα δύο μεγέθη που τις περιγράφουν.
35 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Αρχές Οικονομικής Θεωρίας Γ΄ Λυκείου, 1 ενότητα
Στις Πανελλήνιες2026 Α1 ·2026 Β ·2026 Γ ·2025 επαν. Α3 ·2025 Α1 ·2025 Α3 ·2024 επαν. Α1 ·2024 Α2 ·2024 Δ ·2023 επαν. Α3 ·2022 επαν. Β ·2022 Β ·2022 Γ
Θα μάθεις να
- Να περιγράφεις τις τέσσερις φάσεις του οικονομικού κύκλου, όπως τις ονομάζει το βιβλίο.
- Να υπολογίζεις δείκτη τιμών από καλάθι, πληθωρισμό από δύο δείκτες και πραγματικό μισθό.
- Να εξηγείς ποιοι χάνουν και ποιοι κερδίζουν από τον πληθωρισμό, και να ξεχωρίζεις τον πληθωρισμό ζήτησης από τον πληθωρισμό κόστους.
- Να υπολογίζεις το ποσοστό ανεργίας και να κατατάσσεις παραδείγματα στα τέσσερα είδη της.
Οι οικονομικές διακυμάνσεις
Η παραγωγή, το εισόδημα και η απασχόληση δεν μεγαλώνουν ομαλά. Περίοδοι γρήγορης ανόδου εναλλάσσονται με επιβραδύνσεις και μειώσεις. Αυτές οι εναλλαγές λέγονται οικονομικές διακυμάνσεις ή οικονομικοί κύκλοι. Επαναλαμβάνονται, αλλά κάθε κύκλος έχει δική του διάρκεια και ένταση.
Το βιβλίο χωρίζει τον κύκλο σε τέσσερις φάσεις:
| Φάση | Παραγωγή και απασχόληση | Τιμές | Κλίμα |
|---|---|---|---|
| Ύφεση | στο χαμηλότερο σημείο, υψηλή ανεργία | σταθερές ή σχεδόν σταθερές | λίγες επενδύσεις, απαισιοδοξία |
| Άνοδος | αυξάνονται, γιατί υπάρχει αχρησιμοποίητη δυναμικότητα | αρχίζουν να ανεβαίνουν αργότερα | τα κέρδη και οι επενδύσεις ανεβαίνουν |
| Κρίση | κοντά στην πλήρη απασχόληση, ελλείψεις εργατών | ανεβαίνουν έντονα | η οικονομία γίνεται ευάλωτη |
| Κάθοδος | μειώνονται, μαζί με την κατανάλωση και τις επενδύσεις | η άνοδος σταματά | η αισιοδοξία χάνεται |
Πρόσεξε τη λέξη κρίση: στο βιβλίο είναι η κορυφή του κύκλου, όχι η χειρότερη στιγμή του. Η χειρότερη στιγμή είναι η ύφεση.
Τα αίτια. Εξωτερικοί παράγοντες, όπως εφευρέσεις, πόλεμοι και πολιτικά γεγονότα, και παράγοντες μέσα στο ίδιο το σύστημα, όπως η κακή διαχείριση της προσφοράς χρήματος, η υποκατανάλωση και η υπερεπένδυση. Κλειδί είναι το ποσοστό κέρδους, γιατί από αυτό εξαρτώνται οι επενδύσεις.
Πληθωρισμός
Πληθωρισμός είναι η τάση για συνεχή άνοδο του γενικού επιπέδου των τιμών.
Οι δύο λέξεις κάνουν τη δουλειά. Συνεχής: μια εφάπαξ αύξηση δεν είναι πληθωρισμός. Γενικού: η άνοδος της τιμής ενός αγαθού είναι μεταβολή σχετικής τιμής. Και πληθωρισμός δεν σημαίνει υψηλές τιμές· σημαίνει τιμές που ανεβαίνουν.
Το επίπεδο των τιμών μετριέται με έναν δείκτη τιμών. Ο πιο γνωστός είναι ο Δείκτης Τιμών Καταναλωτή, που δημοσιεύει η ΕΛΣΤΑΤ. Κοστολογείς ένα σταθερό καλάθι αγαθών σε κάθε χρονιά και το συγκρίνεις με το κόστος του στο έτος βάσης:
με το κόστος του καλαθιού το έτος και το κόστος του ίδιου καλαθιού στο έτος βάσης. Ο δείκτης του έτους βάσης είναι έτσι πάντα .
Ο ρυθμός πληθωρισμού είναι η ποσοστιαία μεταβολή του δείκτη από χρονιά σε χρονιά:
Ονομαστικό και πραγματικό εισόδημα
Ο μισθός που γράφει η σύμβαση είναι ονομαστικός. Αυτό που αγοράζει είναι το πραγματικό εισόδημα, η αγοραστική δύναμη. Με τον δείκτη τιμών το ονομαστικό εκφράζεται σε τιμές του έτους βάσης:
με τον ονομαστικό μισθό του έτους και τον πραγματικό. Αν ο ονομαστικός μισθός αυξάνεται με μικρότερο ρυθμό από τον πληθωρισμό, ο πραγματικός μειώνεται.
Από πού έρχεται
Δύο αιτίες, και η διάκριση ζητείται συχνά.
Πληθωρισμός ζήτησης: η συνολική ζήτηση είναι μεγαλύτερη από όσα μπορεί να παράγει η οικονομία. Κοντά στην πλήρη απασχόληση λείπουν συντελεστές, το κόστος ανεβαίνει και οι τιμές ακολουθούν. Πέρα από την πλήρη απασχόληση, κάθε αύξηση της ζήτησης είναι μόνο πληθωριστική.
Πληθωρισμός κόστους: ανεβαίνει το κόστος παραγωγής, από αυξήσεις μισθών, κερδών ή τιμών πρώτων υλών και ενέργειας, και η άνοδος περνά σε όλη την οικονομία. Κλασικό παράδειγμα, οι αυξήσεις του πετρελαίου το 1973 και το 1979.
Στασιμοπληθωρισμός είναι η συνύπαρξη πληθωρισμού με στασιμότητα και ανεργία. Πριν από τη δεκαετία του 1970 πληθωρισμός και ανεργία κινούνταν συνήθως αντίθετα. Το σοκ κόστους τα έκανε να ανεβαίνουν μαζί.
Ανεργία
Εργατικό δυναμικό είναι όσοι μπορούν και θέλουν να εργαστούν. Χωρίζεται σε απασχολούμενους και άνεργους: άνεργοι είναι όσοι μπορούν και θέλουν να εργαστούν, αλλά δεν βρίσκουν δουλειά.
με τους άνεργους, τους απασχολούμενους και το εργατικό δυναμικό. Παιδιά, συνταξιούχοι και όσοι δεν θέλουν να εργαστούν δεν είναι πουθενά στο κλάσμα.
| Είδος | Αιτία | Παράδειγμα | Αντιμετώπιση |
|---|---|---|---|
| Εποχιακή | εποχικές μεταβολές της παραγωγής | ξενοδοχοϋπάλληλος τον χειμώνα | επαναλαμβάνεται, μικρής διάρκειας |
| Τριβής | υπάρχουν θέσεις, αλλά δεν συναντιούνται με τους άνεργους | απόφοιτος που ψάχνει πρώτη δουλειά | πληροφόρηση |
| Διαρθρωτική | τα προσόντα δεν ταιριάζουν με όσα ζητούνται | τεχνίτης ξεπερασμένης τεχνολογίας | κατάρτιση, επανεκπαίδευση |
| Ανεπαρκούς ζήτησης | η ζήτηση δεν απορροφά το εργατικό δυναμικό, στην κάθοδο και την ύφεση | απολύσεις όταν πέφτουν οι πωλήσεις | αύξηση της συνολικής ζήτησης |
Η ανεπαρκούς ζήτησης λέγεται και κεϋνσιανή. Για αυτήν το κράτος έχει δημοσιονομικά μέτρα (δημόσια έργα, περισσότερες δαπάνες) και νομισματικά (χαμηλότερα επιτόκια).
Οι συνέπειες: χάνεται παραγωγή που θα μπορούσε να γίνει, ο άνεργος χάνει εισόδημα, ο προϋπολογισμός πληρώνει επιδόματα, και υπάρχουν κοινωνικές συνέπειες, από την αυτοεκτίμηση ως τις τριβές στην οικογένεια.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Το καλάθι ενός νοικοκυριού έχει ψωμιά, λίτρα γάλα και ένα μηνιάτικο ενοίκιο. Οι τιμές στο έτος βάσης ήταν €, € και €, τον δεύτερο χρόνο €, € και €, τον τρίτο €, € και €. Βρες τον δείκτη τιμών κάθε χρονιάς και τον πληθωρισμό της δεύτερης και της τρίτης.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Κόστος του καλαθιού, ποσότητα επί τιμή και άθροισμα:
Έτος Ψωμί Γάλα Ενοίκιο Σύνολο 1ο (βάση) 2ο 3ο Δείκτες: , , .
Πληθωρισμός 2ου έτους:
Πληθωρισμός 3ου έτους:
Όχι . Ο δείκτης ανέβηκε μονάδες, και η βάση είναι το , όχι το .
Παράδειγμα 2
Ο δείκτης τιμών ήταν πέρσι και φέτος. Πόσος είναι ο πληθωρισμός;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Όχι . Η διαφορά των δεικτών είναι μονάδες. Το θα ήταν σωστό μόνο αν ο περσινός δείκτης ήταν , δηλαδή αν πέρσι ήταν το έτος βάσης.
Παράδειγμα 3
Ο μισθός ενός εργαζομένου ανέβηκε από € σε €. Στο ίδιο διάστημα ο δείκτης τιμών πήγε από σε . Αυξήθηκε το πραγματικό του εισόδημα; Πόσος θα έπρεπε να είναι ο νέος μισθός για να μη χάσει;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Πραγματικός μισθός, σε τιμές του πρώτου έτους: €
Από σε : ο πραγματικός μισθός μειώθηκε , αν και ο ονομαστικός ανέβηκε . Οι τιμές ανέβηκαν .
Για την ίδια αγοραστική δύναμη ο μισθός πρέπει να ανέβει όσο οι τιμές: €.
Παράδειγμα 4
Δανείζεις € για ένα χρόνο με επιτόκιο . Μέσα στη χρονιά οι τιμές ανεβαίνουν . Πόσο αξίζει, σε τιμές της αρχής, το ποσό που παίρνεις πίσω; Με ποιο επιτόκιο θα έπαιρνες πίσω € σε σταθερές τιμές;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Παίρνεις πίσω €.
Πραγματική αξία: €. Αγοράζεις λιγότερα από όσα θα αγόραζες με τα € που έδωσες. Ο δανειστής χάνει, ο χρεώστης κερδίζει.
Για να πάρεις € σε σταθερές τιμές πρέπει να εισπράξεις €, δηλαδή επιτόκιο .
Γι' αυτό, όταν οι δανειστές περιμένουν πληθωρισμό, ζητούν υψηλότερο επιτόκιο.
Παράδειγμα 5
Μια χώρα έχει εκατομμύρια κατοίκους. Από αυτούς εκατομμύρια δεν ανήκουν στο εργατικό δυναμικό, εκατομμύρια εργάζονται και είναι άνεργοι. (α) Βρες το ποσοστό ανεργίας. (β) Πόσο γίνεται αν άνεργοι σταματήσουν να ψάχνουν δουλειά; (γ) Πόσο γίνεται αν, αντί γι' αυτό, οι βρουν δουλειά;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
(α) Εργατικό δυναμικό: . Ο πληθυσμός των εκατομμυρίων δεν μπαίνει πουθενά.
(β) Οι φεύγουν από τους άνεργους και από το εργατικό δυναμικό:
(γ) Οι περνούν στους απασχολούμενους. Το εργατικό δυναμικό μένει :
Σύγκρινε: και στις δύο περιπτώσεις το ποσοστό πέφτει σχεδόν το ίδιο. Μόνο στη (γ) όμως παράγεται περισσότερο προϊόν. Ένα ποσοστό που πέφτει δεν σημαίνει πάντα καλά νέα.
Παράδειγμα 6
Η τιμή του πετρελαίου διπλασιάζεται. Τι είδους πληθωρισμός προκαλείται, και τι γίνεται με την παραγωγή και την ανεργία;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Το πετρέλαιο μπαίνει σχεδόν σε κάθε παραγωγή, άρα το σοκ χτυπά το κόστος, όχι τη ζήτηση. Είναι πληθωρισμός κόστους.
Με ακριβότερο κόστος οι επιχειρήσεις παράγουν λιγότερα στις ίδιες τιμές. Τιμές πάνω, παραγωγή κάτω.
Λιγότερη παραγωγή σημαίνει λιγότερη απασχόληση: η ανεργία ανεβαίνει μαζί με τον πληθωρισμό. Αυτός είναι ο στασιμοπληθωρισμός, όπως το 1973 και το 1979.
Γιατί δυσκολεύει την πολιτική: αν το κράτος αυξήσει τη ζήτηση για να μειώσει την ανεργία, ανεβάζει κι άλλο τις τιμές. Αν τη μειώσει για να σταματήσει τις τιμές, ανεβάζει κι άλλο την ανεργία.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Πόσο είναι εξ ορισμού ο δείκτης τιμών στο έτος βάσης;
Τα κατάφερες;
- Να περιγράφεις τις τέσσερις φάσεις του οικονομικού κύκλου, όπως τις ονομάζει το βιβλίο.
- Να υπολογίζεις δείκτη τιμών από καλάθι, πληθωρισμό από δύο δείκτες και πραγματικό μισθό.
- Να εξηγείς ποιοι χάνουν και ποιοι κερδίζουν από τον πληθωρισμό, και να ξεχωρίζεις τον πληθωρισμό ζήτησης από τον πληθωρισμό κόστους.
- Να υπολογίζεις το ποσοστό ανεργίας και να κατατάσσεις παραδείγματα στα τέσσερα είδη της.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.