Μετάβαση στο περιεχόμενο

Πληθωρισμός και ανεργία

Οι οικονομικές διακυμάνσεις και τα δύο μεγέθη που τις περιγράφουν.

35 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Αρχές Οικονομικής Θεωρίας Γ΄ Λυκείου, 1 ενότητα

Στις Πανελλήνιες2026 Α1 ·2026 Β ·2026 Γ ·2025 επαν. Α3 ·2025 Α1 ·2025 Α3 ·2024 επαν. Α1 ·2024 Α2 ·2024 Δ ·2023 επαν. Α3 ·2022 επαν. Β ·2022 Β ·2022 Γ

Θα μάθεις να

  1. Να περιγράφεις τις τέσσερις φάσεις του οικονομικού κύκλου, όπως τις ονομάζει το βιβλίο.
  2. Να υπολογίζεις δείκτη τιμών από καλάθι, πληθωρισμό από δύο δείκτες και πραγματικό μισθό.
  3. Να εξηγείς ποιοι χάνουν και ποιοι κερδίζουν από τον πληθωρισμό, και να ξεχωρίζεις τον πληθωρισμό ζήτησης από τον πληθωρισμό κόστους.
  4. Να υπολογίζεις το ποσοστό ανεργίας και να κατατάσσεις παραδείγματα στα τέσσερα είδη της.

Οι οικονομικές διακυμάνσεις

Η παραγωγή, το εισόδημα και η απασχόληση δεν μεγαλώνουν ομαλά. Περίοδοι γρήγορης ανόδου εναλλάσσονται με επιβραδύνσεις και μειώσεις. Αυτές οι εναλλαγές λέγονται οικονομικές διακυμάνσεις ή οικονομικοί κύκλοι. Επαναλαμβάνονται, αλλά κάθε κύκλος έχει δική του διάρκεια και ένταση.

Το βιβλίο χωρίζει τον κύκλο σε τέσσερις φάσεις:

ΦάσηΠαραγωγή και απασχόλησηΤιμέςΚλίμα
Ύφεσηστο χαμηλότερο σημείο, υψηλή ανεργίασταθερές ή σχεδόν σταθερέςλίγες επενδύσεις, απαισιοδοξία
Άνοδοςαυξάνονται, γιατί υπάρχει αχρησιμοποίητη δυναμικότητααρχίζουν να ανεβαίνουν αργότερατα κέρδη και οι επενδύσεις ανεβαίνουν
Κρίσηκοντά στην πλήρη απασχόληση, ελλείψεις εργατώνανεβαίνουν έντοναη οικονομία γίνεται ευάλωτη
Κάθοδοςμειώνονται, μαζί με την κατανάλωση και τις επενδύσειςη άνοδος σταματάη αισιοδοξία χάνεται

Πρόσεξε τη λέξη κρίση: στο βιβλίο είναι η κορυφή του κύκλου, όχι η χειρότερη στιγμή του. Η χειρότερη στιγμή είναι η ύφεση.

Τα αίτια. Εξωτερικοί παράγοντες, όπως εφευρέσεις, πόλεμοι και πολιτικά γεγονότα, και παράγοντες μέσα στο ίδιο το σύστημα, όπως η κακή διαχείριση της προσφοράς χρήματος, η υποκατανάλωση και η υπερεπένδυση. Κλειδί είναι το ποσοστό κέρδους, γιατί από αυτό εξαρτώνται οι επενδύσεις.

Πληθωρισμός

Πληθωρισμός είναι η τάση για συνεχή άνοδο του γενικού επιπέδου των τιμών.

Οι δύο λέξεις κάνουν τη δουλειά. Συνεχής: μια εφάπαξ αύξηση δεν είναι πληθωρισμός. Γενικού: η άνοδος της τιμής ενός αγαθού είναι μεταβολή σχετικής τιμής. Και πληθωρισμός δεν σημαίνει υψηλές τιμές· σημαίνει τιμές που ανεβαίνουν.

Το επίπεδο των τιμών μετριέται με έναν δείκτη τιμών. Ο πιο γνωστός είναι ο Δείκτης Τιμών Καταναλωτή, που δημοσιεύει η ΕΛΣΤΑΤ. Κοστολογείς ένα σταθερό καλάθι αγαθών σε κάθε χρονιά και το συγκρίνεις με το κόστος του στο έτος βάσης:

It=KtK0⋅100I_t = \frac{K_t}{K_0} \cdot 100

με KtK_t το κόστος του καλαθιού το έτος tt και K0K_0 το κόστος του ίδιου καλαθιού στο έτος βάσης. Ο δείκτης του έτους βάσης είναι έτσι πάντα 100100.

Ο ρυθμός πληθωρισμού είναι η ποσοστιαία μεταβολή του δείκτη από χρονιά σε χρονιά:

πt=It−It−1It−1⋅100%\pi_t = \frac{I_t - I_{t-1}}{I_{t-1}} \cdot 100\%

Το καλάθι του νοικοκυριού

Ανέβασε μόνο την τιμή του ψωμιού και δες πόσο λίγο κουνιέται ο δείκτης. Ύστερα ανέβασε το ενοίκιο κατά το ίδιο ποσοστό. Η διαφορά είναι ολόκληρη η ιδέα της στάθμισης.

Κόστος καλαθιού στη βάση
9.320
Κόστος καλαθιού τώρα
9.320
Δείκτης Τιμών
100
Πληθωρισμός
0%

Οι ποσότητες μένουν σταθερές στις τιμές του έτους βάσης — έτσι ορίζεται ο δείκτης, και εκεί βρίσκεται και η αδυναμία του: στην πραγματικότητα αγοράζουμε λιγότερα από ό,τι ακρίβυνε.

Ονομαστικό και πραγματικό εισόδημα

Ο μισθός που γράφει η σύμβαση είναι ονομαστικός. Αυτό που αγοράζει είναι το πραγματικό εισόδημα, η αγοραστική δύναμη. Με τον δείκτη τιμών το ονομαστικό εκφράζεται σε τιμές του έτους βάσης:

Wr=WIt⋅100W_r = \frac{W}{I_t} \cdot 100

με WW τον ονομαστικό μισθό του έτους και WrW_r τον πραγματικό. Αν ο ονομαστικός μισθός αυξάνεται με μικρότερο ρυθμό από τον πληθωρισμό, ο πραγματικός μειώνεται.

Από πού έρχεται

Δύο αιτίες, και η διάκριση ζητείται συχνά.

Πληθωρισμός ζήτησης: η συνολική ζήτηση είναι μεγαλύτερη από όσα μπορεί να παράγει η οικονομία. Κοντά στην πλήρη απασχόληση λείπουν συντελεστές, το κόστος ανεβαίνει και οι τιμές ακολουθούν. Πέρα από την πλήρη απασχόληση, κάθε αύξηση της ζήτησης είναι μόνο πληθωριστική.

Πληθωρισμός κόστους: ανεβαίνει το κόστος παραγωγής, από αυξήσεις μισθών, κερδών ή τιμών πρώτων υλών και ενέργειας, και η άνοδος περνά σε όλη την οικονομία. Κλασικό παράδειγμα, οι αυξήσεις του πετρελαίου το 1973 και το 1979.

Στασιμοπληθωρισμός είναι η συνύπαρξη πληθωρισμού με στασιμότητα και ανεργία. Πριν από τη δεκαετία του 1970 πληθωρισμός και ανεργία κινούνταν συνήθως αντίθετα. Το σοκ κόστους τα έκανε να ανεβαίνουν μαζί.

Ανεργία

Εργατικό δυναμικό είναι όσοι μπορούν και θέλουν να εργαστούν. Χωρίζεται σε απασχολούμενους και άνεργους: άνεργοι είναι όσοι μπορούν και θέλουν να εργαστούν, αλλά δεν βρίσκουν δουλειά.

u=UL⋅100%L=A+Uu = \frac{U}{L} \cdot 100\% \qquad L = A + U

με UU τους άνεργους, AA τους απασχολούμενους και LL το εργατικό δυναμικό. Παιδιά, συνταξιούχοι και όσοι δεν θέλουν να εργαστούν δεν είναι πουθενά στο κλάσμα.

ΕίδοςΑιτίαΠαράδειγμαΑντιμετώπιση
Εποχιακήεποχικές μεταβολές της παραγωγήςξενοδοχοϋπάλληλος τον χειμώναεπαναλαμβάνεται, μικρής διάρκειας
Τριβήςυπάρχουν θέσεις, αλλά δεν συναντιούνται με τους άνεργουςαπόφοιτος που ψάχνει πρώτη δουλειάπληροφόρηση
Διαρθρωτικήτα προσόντα δεν ταιριάζουν με όσα ζητούνταιτεχνίτης ξεπερασμένης τεχνολογίαςκατάρτιση, επανεκπαίδευση
Ανεπαρκούς ζήτησηςη ζήτηση δεν απορροφά το εργατικό δυναμικό, στην κάθοδο και την ύφεσηαπολύσεις όταν πέφτουν οι πωλήσειςαύξηση της συνολικής ζήτησης

Η ανεπαρκούς ζήτησης λέγεται και κεϋνσιανή. Για αυτήν το κράτος έχει δημοσιονομικά μέτρα (δημόσια έργα, περισσότερες δαπάνες) και νομισματικά (χαμηλότερα επιτόκια).

Οι συνέπειες: χάνεται παραγωγή που θα μπορούσε να γίνει, ο άνεργος χάνει εισόδημα, ο προϋπολογισμός πληρώνει επιδόματα, και υπάρχουν κοινωνικές συνέπειες, από την αυτοεκτίμηση ως τις τριβές στην οικογένεια.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Το καλάθι ενός νοικοκυριού έχει 100100 ψωμιά, 5050 λίτρα γάλα και ένα μηνιάτικο ενοίκιο. Οι τιμές στο έτος βάσης ήταν 11 €, 22 € και 300300 €, τον δεύτερο χρόνο 1,21{,}2 €, 2,42{,}4 € και 300300 €, τον τρίτο 1,261{,}26 €, 2,522{,}52 € και 342342 €. Βρες τον δείκτη τιμών κάθε χρονιάς και τον πληθωρισμό της δεύτερης και της τρίτης.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Ο δείκτης τιμών ήταν 120120 πέρσι και 126126 φέτος. Πόσος είναι ο πληθωρισμός;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Ο μισθός ενός εργαζομένου ανέβηκε από 1.0001{.}000 € σε 1.0801{.}080 €. Στο ίδιο διάστημα ο δείκτης τιμών πήγε από 100100 σε 112,5112{,}5. Αυξήθηκε το πραγματικό του εισόδημα; Πόσος θα έπρεπε να είναι ο νέος μισθός για να μη χάσει;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 4

Δανείζεις 1.0001{.}000 € για ένα χρόνο με επιτόκιο 8%8\%. Μέσα στη χρονιά οι τιμές ανεβαίνουν 20%20\%. Πόσο αξίζει, σε τιμές της αρχής, το ποσό που παίρνεις πίσω; Με ποιο επιτόκιο θα έπαιρνες πίσω 1.0801{.}080 € σε σταθερές τιμές;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 5

Μια χώρα έχει 1010 εκατομμύρια κατοίκους. Από αυτούς 5,25{,}2 εκατομμύρια δεν ανήκουν στο εργατικό δυναμικό, 4,324{,}32 εκατομμύρια εργάζονται και 480.000480{.}000 είναι άνεργοι. (α) Βρες το ποσοστό ανεργίας. (β) Πόσο γίνεται αν 120.000120{.}000 άνεργοι σταματήσουν να ψάχνουν δουλειά; (γ) Πόσο γίνεται αν, αντί γι' αυτό, οι 120.000120{.}000 βρουν δουλειά;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 6

Η τιμή του πετρελαίου διπλασιάζεται. Τι είδους πληθωρισμός προκαλείται, και τι γίνεται με την παραγωγή και την ανεργία;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 10
Πληθωρισμός είναι:

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 8

Πόσο είναι εξ ορισμού ο δείκτης τιμών στο έτος βάσης;

Τα κατάφερες;

  • Να περιγράφεις τις τέσσερις φάσεις του οικονομικού κύκλου, όπως τις ονομάζει το βιβλίο.
  • Να υπολογίζεις δείκτη τιμών από καλάθι, πληθωρισμό από δύο δείκτες και πραγματικό μισθό.
  • Να εξηγείς ποιοι χάνουν και ποιοι κερδίζουν από τον πληθωρισμό, και να ξεχωρίζεις τον πληθωρισμό ζήτησης από τον πληθωρισμό κόστους.
  • Να υπολογίζεις το ποσοστό ανεργίας και να κατατάσσεις παραδείγματα στα τέσσερα είδη της.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;