Τα δημόσια οικονομικά

Ο προϋπολογισμός, οι φόροι και το δημόσιο χρέος.

35 λεπτά

Θα μάθεις να

Να περιγράφεις τη δομή του κρατικού προϋπολογισμού και τα δύο σκέλη του.
Να ξεχωρίζεις το έλλειμμα από το χρέος.
Να ταξινομείς τους φόρους σε άμεσους και έμμεσους, και σε προοδευτικούς, αναλογικούς και αντίστροφα προοδευτικούς.
Να υπολογίζεις φόρο σε κλιμακωτή κλίμακα και να βρίσκεις μέσο και οριακό συντελεστή.

Ο κρατικός προϋπολογισμός

Κρατικός προϋπολογισμός είναι ο πίνακας των προβλεπόμενων εσόδων και δαπανών του κράτους για το επόμενο έτος. Είναι πρόβλεψη που ψηφίζεται από τη Βουλή, όχι απολογισμός· ο απολογισμός έρχεται μετά.

Σκέλος	Περιλαμβάνει
Τακτικός προϋπολογισμός	μισθοί, συντάξεις, λειτουργικές δαπάνες, τόκοι· και τα φορολογικά έσοδα
Προϋπολογισμός δημοσίων επενδύσεων	έργα υποδομής και οι πόροι που τα χρηματοδοτούν

Ανάλογα με τη σχέση των δύο μεγεθών:

έσοδα $>$ δαπάνες → πλεόνασμα
έσοδα $<$ δαπάνες → έλλειμμα
έσοδα $=$ δαπάνες → ισοσκελισμένος

Τα έσοδα: οι φόροι

Φόρος είναι η υποχρεωτική, χωρίς άμεσο αντάλλαγμα, εισφορά προς το κράτος. Το «χωρίς άμεσο αντάλλαγμα» τον ξεχωρίζει από το τέλος, που πληρώνεται για συγκεκριμένη υπηρεσία.

Πρώτη διάκριση — πού επιβάλλεται:

Είδος	Επιβάλλεται σε	Παραδείγματα	Μετακυλίεται;
Άμεσοι	εισόδημα και περιουσία	φόρος εισοδήματος, ΕΝΦΙΑ	όχι
Έμμεσοι	δαπάνη και κατανάλωση	ΦΠΑ, ειδικοί φόροι κατανάλωσης	ναι, στην τιμή

Δεύτερη διάκριση — πώς συμπεριφέρεται ο μέσος συντελεστής καθώς ανεβαίνει το εισόδημα:

Προοδευτικός: ο μέσος συντελεστής ανεβαίνει με το εισόδημα. Ο φόρος εισοδήματος.
Αναλογικός: ο μέσος συντελεστής μένει σταθερός. Ίδιο ποσοστό για όλους.
Αντίστροφα προοδευτικός: ο μέσος συντελεστής πέφτει με το εισόδημα.

Η κλιμακωτή κλίμακα

Ο φόρος εισοδήματος δεν υπολογίζεται με έναν συντελεστή πάνω σε όλο το εισόδημα. Το εισόδημα κόβεται σε κλιμάκια και κάθε κομμάτι φορολογείται με τον δικό του συντελεστή.

Κλιμακωτός φόρος εισοδήματος

Σύρε το εισόδημα προς τα πάνω και πρόσεξε: ο οριακός συντελεστής πηδάει, ο μέσος ανεβαίνει ομαλά και μένει πάντα χαμηλότερος. Ο φόρος δεν κάνει ποτέ άλμα στο κατώφλι.

Κλιμάκιο	Εισόδημα	Φόρος
9%	10.000	900
22%	10.000	2.200

Εισόδημα20.000

Φόρος: 3.100
Καθαρό εισόδημα: 16.900
Οριακός συντελεστής: 22%
Μέσος συντελεστής: 15,5%

Ο μέσος συντελεστής μένει πάντα κάτω από τον οριακό: τα χαμηλότερα κλιμάκια τον τραβούν προς τα κάτω.

Δύο ρόλοι για τους φόρους

Οι φόροι δεν υπάρχουν μόνο για να γεμίζουν το ταμείο:

Ταμειακός — χρηματοδοτούν τις δαπάνες.
Αναδιανεμητικός — η προοδευτικότητα μεταφέρει βάρος από τα χαμηλά στα υψηλά εισοδήματα.
Ρυθμιστικός — οι ειδικοί φόροι κατανάλωσης σε καπνό, αλκοόλ και καύσιμα αποθαρρύνουν συγκεκριμένες δαπάνες.

Λυμένα παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Με την κλίμακα $9\%$ έως $10{.}000$ , $22\%$ έως $20{.}000$ , $28\%$ έως $30{.}000$ , $36\%$ πάνω από εκεί, βρες τον φόρο για εισόδημα $20{.}000$ .

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Για το ίδιο εισόδημα $20{.}000$ , βρες τον μέσο και τον οριακό συντελεστή.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Νοικοκυριό Α έχει εισόδημα $10{.}000$ και ξοδεύει όλο. Νοικοκυριό Β έχει $40{.}000$ και ξοδεύει $25{.}000$ . Με ΦΠΑ $24\%$ , ποιο πληρώνει μεγαλύτερο ποσοστό του εισοδήματός του;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 4

Χώρα με χρέος $300$ δισ. έχει έλλειμμα $20$ δισ. φέτος και $12$ δισ. του χρόνου. Τι γίνεται το χρέος;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Ασκήσεις

Από την πιο απλή στην πιο δύσκολη. Κρυμμένη είναι μόνο η απάντηση — ο δρόμος ως εκεί είναι δική σου δουλειά.

Βασική

Πώς λέγεται ο προϋπολογισμός όταν τα έσοδα ξεπερνούν τις δαπάνες;

Τεστ

Δεν μετράει βαθμός — μετράει να δεις τι κατάλαβες. Προσπέρασε όποια θες και γύρνα πίσω όποτε θες.

Ο κρατικός προϋπολογισμός είναι:

ο κατάλογος των φορολογικών συντελεστώνπρόβλεψη εσόδων και δαπανών για το επόμενο έτοςκαταγραφή των εσόδων και δαπανών που ήδη έγιναντο σύνολο του δημόσιου χρέους

Τα κατάφερες;

Να περιγράφεις τη δομή του κρατικού προϋπολογισμού και τα δύο σκέλη του.
Να ξεχωρίζεις το έλλειμμα από το χρέος.
Να ταξινομείς τους φόρους σε άμεσους και έμμεσους, και σε προοδευτικούς, αναλογικούς και αντίστροφα προοδευτικούς.
Να υπολογίζεις φόρο σε κλιμακωτή κλίμακα και να βρίσκεις μέσο και οριακό συντελεστή.

Κάνε το τεστ πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.