ΑΕΠ σε σταθερές τιμές και δείκτης τιμών
Ονομαστικό και πραγματικό ΑΕΠ, ο δείκτης τιμών, ο ρυθμός μεταβολής και το κατά κεφαλήν.
35 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Αρχές Οικονομικής Θεωρίας Γ΄ Λυκείου, 1 ενότητα
Στις Πανελλήνιες2025 επαν. Α1 ·2024 επαν. Δ ·2024 Δ ·2023 επαν. Γ ·2023 Γ ·2021 επαν. Δ ·2021 Γ
Θα μάθεις να
- Να υπολογίζεις από πίνακα ποσοτήτων και τιμών το ΑΕΠ σε τρέχουσες και σε σταθερές τιμές και τον δείκτη τιμών.
- Να βρίσκεις το κελί που λείπει από τα άλλα δύο, με τον τύπο που συνδέει ονομαστικό, πραγματικό ΑΕΠ και δείκτη τιμών.
- Να υπολογίζεις ρυθμό ανάπτυξης, μεταβολή του ονομαστικού ΑΕΠ και πληθωρισμό, πάντα με βάση την προηγούμενη χρονιά.
- Να υπολογίζεις και να ερμηνεύεις το κατά κεφαλήν πραγματικό ΑΕΠ.
Γιατί δύο ΑΕΠ
Αν σε μια χρονιά διπλασιαστούν όλες οι τιμές και η παραγωγή μείνει ίδια, το ΑΕΠ μετρημένο σε χρήμα διπλασιάζεται. Η οικονομία όμως δεν παρήγαγε ούτε ένα αγαθό παραπάνω. Γι' αυτό το βιβλίο χωρίζει δύο μεγέθη:
- ΑΕΠ σε τρέχουσες τιμές ή ονομαστικό ΑΕΠ: οι ποσότητες κάθε έτους, αποτιμημένες στις τιμές του ίδιου έτους.
- ΑΕΠ σε σταθερές τιμές ή πραγματικό ΑΕΠ: οι ποσότητες κάθε έτους, αποτιμημένες στις τιμές ενός έτους βάσης, που επιλέγεται αυθαίρετα.
Με και την ποσότητα και την τιμή του έτους , την τιμή του έτους βάσης, το ονομαστικό και το πραγματικό ΑΕΠ:
Το πραγματικό ΑΕΠ αλλάζει μόνο όταν αλλάζουν οι ποσότητες. Γι' αυτό η οικονομική ανάπτυξη μετριέται πάντα με αυτό.
Ο δείκτης τιμών
Η γέφυρα ανάμεσα στα δύο είναι ο δείκτης τιμών, που το βιβλίο λέει και αποπληθωριστή τιμών. Με τον δείκτη:
Τρεις μορφές του ίδιου τύπου. Σε κάθε άσκηση ξέρεις δύο από τα τρία και βρίσκεις το τρίτο.
Στο έτος βάσης ο δείκτης είναι πάντα (ή , αν δεν γράφεται ως ποσοστό), και τα δύο ΑΕΠ συμπίπτουν. Δείκτης σημαίνει ότι οι τιμές είναι πάνω από το έτος βάσης.
Όταν η οικονομία παράγει ένα αγαθό, ο δείκτης είναι απλώς ο λόγος των τιμών: . Με δύο ή περισσότερα αγαθά δεν υπάρχει μία τιμή. Τότε υπολογίζεις πρώτα το ονομαστικό και το πραγματικό ΑΕΠ, και ο δείκτης βγαίνει από τον λόγο τους.
Ρυθμοί μεταβολής
Ποσοστιαία μεταβολή ενός μεγέθους από το έτος στο :
Ο ίδιος τύπος δίνει τρία διαφορετικά πράγματα, ανάλογα με το τι βάζεις μέσα:
| Βάζεις | Βγαίνει |
|---|---|
| πραγματικό ΑΕΠ | ρυθμός οικονομικής ανάπτυξης |
| ονομαστικό ΑΕΠ | μεταβολή της αξίας της παραγωγής σε χρήμα |
| δείκτη τιμών | ρυθμός πληθωρισμού |
Τα τρία συνδέονται. Αν το ονομαστικό ΑΕΠ μεγαλώνει με ρυθμό , το πραγματικό με και οι τιμές με , όλα ως δεκαδικοί:
Για μικρούς ρυθμούς ισχύει περίπου . Χρησιμοποίησέ το μόνο ως έλεγχο. Η απάντηση βγαίνει πάντα με την ακριβή πράξη.
Κατά κεφαλήν πραγματικό ΑΕΠ
Αν διαιρέσεις το πραγματικό ΑΕΠ ενός έτους με τον πληθυσμό του ίδιου έτους, βρίσκεις το κατά κεφαλήν πραγματικό ΑΕΠ: το προϊόν που θα αντιστοιχούσε σε κάθε κάτοικο.
Είναι καλύτερο μέτρο από το σκέτο ΑΕΠ, γιατί μια χώρα μπορεί να παράγει περισσότερα απλώς επειδή έχει περισσότερους κατοίκους. Αν το πραγματικό ΑΕΠ αυξηθεί και ο πληθυσμός επίσης , ο μέσος κάτοικος δεν έχει τίποτα παραπάνω.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Χαρακτήρισε σωστή ή λάθος κάθε πρόταση και αιτιολόγησε. (α) Αν αυξηθεί το ονομαστικό ΑΕΠ, αυξήθηκε σίγουρα και η παραγωγή. (β) Στο έτος βάσης το ονομαστικό και το πραγματικό ΑΕΠ είναι ίσα. (γ) Ο δείκτης τιμών σημαίνει ότι οι τιμές είναι χαμηλότερες από το έτος βάσης. (δ) Αν το πραγματικό ΑΕΠ αυξηθεί, αυξάνεται σίγουρα και το κατά κεφαλήν πραγματικό ΑΕΠ.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
(α) Λάθος. Το ονομαστικό ΑΕΠ ανεβαίνει και μόνο με αύξηση τιμών. Η παραγωγή μπορεί να μένει ίδια ή να πέφτει.
(β) Σωστή. Στο έτος βάσης οι τρέχουσες τιμές είναι οι τιμές βάσης, και ο δείκτης είναι .
(γ) Σωστή. Δείκτης κάτω από σημαίνει τιμές χαμηλότερες από το έτος βάσης. Το πραγματικό ΑΕΠ τότε είναι μεγαλύτερο από το ονομαστικό.
(δ) Λάθος. Αν ο πληθυσμός μεγαλώσει γρηγορότερα από το πραγματικό ΑΕΠ, το κατά κεφαλήν μειώνεται.
Παράδειγμα 2
Μια οικονομία παράγει ένα αγαθό. Έτος βάσης το 2021. Ποσότητες και τιμές: 2021 μονάδες με €, 2022 με €, 2023 με €, 2024 με €. Βρες για κάθε έτος το ονομαστικό ΑΕΠ, τον δείκτη τιμών και το πραγματικό ΑΕΠ, και σχολίασε το 2024.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ονομαστικό (ποσότητα επί τιμή του ίδιου έτους): , , , .
Πραγματικό (ποσότητα επί , την τιμή του 2021): , , , .
Δείκτης (, ή ονομαστικό διά πραγματικό): , , , .
Έτος Ονομαστικό Δείκτης Πραγματικό 2021 2022 2023 2024 Το 2024: το ονομαστικό ΑΕΠ αυξήθηκε κατά , ενώ το πραγματικό μειώθηκε κατά .
Οι τιμές ανέβηκαν , και αυτό «έκρυψε» την πτώση της παραγωγής.
Έλεγχος: . Ταιριάζει με το του ονομαστικού.
Παράδειγμα 3
Οικονομία παράγει δύο αγαθά. Το 2024, έτος βάσης, παρήχθησαν Α με τιμή € και Β με τιμή €. Το 2025 παρήχθησαν Α με τιμή € και Β με τιμή €. Βρες το ΑΕΠ σε τρέχουσες και σε σταθερές τιμές, τον δείκτη τιμών και τον ρυθμό ανάπτυξης.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Σε τρέχουσες τιμές:
2024:
2025:
Σε σταθερές τιμές του 2024 (ποσότητες του 2025, τιμές του 2024):
2025:
Δείκτης 2025: . Δύο αγαθά έχουν δύο τιμές, οπότε ο δείκτης βγαίνει μόνο από τον λόγο των δύο ΑΕΠ.
Ρυθμός ανάπτυξης: .
Το ονομαστικό ανέβηκε , και πράγματι .
Παράδειγμα 4
Το 2023 το ΑΕΠ σε τρέχουσες τιμές ήταν δισ. € και ο δείκτης τιμών . Το 2024 το ΑΕΠ σε σταθερές τιμές ήταν δισ. € και ο δείκτης . Βρες τα κελιά που λείπουν, τον ρυθμό ανάπτυξης και τον πληθωρισμό του 2024.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Πραγματικό 2023: δισ. €
Ονομαστικό 2024: δισ. €
Ρυθμός ανάπτυξης 2024:
Πληθωρισμός 2024:
Όχι : η διαφορά των δεικτών είναι μονάδες, και η βάση είναι το .
Παράδειγμα 5
Το πραγματικό ΑΕΠ μιας χώρας ήταν δισ. € με πληθυσμό εκατομμύρια, και τον επόμενο χρόνο δισ. € με πληθυσμό εκατομμύρια. Βελτιώθηκε το βιοτικό επίπεδο του μέσου κατοίκου;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Πρώτο έτος: δισ. € διά εκατομμύρια κατοίκους δίνει € ανά κάτοικο.
Δεύτερο έτος: δισ. € διά εκατομμύρια κατοίκους δίνει πάλι € ανά κάτοικο.
Το πραγματικό ΑΕΠ αυξήθηκε , αλλά ο πληθυσμός επίσης . Το κατά κεφαλήν πραγματικό ΑΕΠ έμεινε σταθερό.
Και θυμήσου ότι είναι μέσος όρος: δεν λέει πώς μοιράστηκε το προϊόν.
Παράδειγμα 6
Με έτος βάσης το 2020, ο δείκτης τιμών είναι το 2022 και το 2024. Το ΑΕΠ του 2024 σε τρέχουσες τιμές είναι δισ. €. Βρες το ΑΕΠ του 2024 σε σταθερές τιμές του 2022.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Νέα βάση το 2022: διαιρείς κάθε δείκτη με τον δείκτη του 2022.
δισ. € σε τιμές του 2022.
Σύγκρινε: σε τιμές του 2020 το ίδιο ΑΕΠ είναι δισ. €. Άλλο έτος βάσης, άλλος αριθμός. Η ανάπτυξη όμως από χρονιά σε χρονιά βγαίνει ίδια όποια βάση κι αν διαλέξεις.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Πώς αλλιώς λέγεται το ΑΕΠ σε τρέχουσες τιμές;
Τα κατάφερες;
- Να υπολογίζεις από πίνακα ποσοτήτων και τιμών το ΑΕΠ σε τρέχουσες και σε σταθερές τιμές και τον δείκτη τιμών.
- Να βρίσκεις το κελί που λείπει από τα άλλα δύο, με τον τύπο που συνδέει ονομαστικό, πραγματικό ΑΕΠ και δείκτη τιμών.
- Να υπολογίζεις ρυθμό ανάπτυξης, μεταβολή του ονομαστικού ΑΕΠ και πληθωρισμό, πάντα με βάση την προηγούμενη χρονιά.
- Να υπολογίζεις και να ερμηνεύεις το κατά κεφαλήν πραγματικό ΑΕΠ.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.