Μετάβαση στο περιεχόμενο

ΑΕΠ σε σταθερές τιμές και δείκτης τιμών

Ονομαστικό και πραγματικό ΑΕΠ, ο δείκτης τιμών, ο ρυθμός μεταβολής και το κατά κεφαλήν.

35 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Αρχές Οικονομικής Θεωρίας Γ΄ Λυκείου, 1 ενότητα

Στις Πανελλήνιες2025 επαν. Α1 ·2024 επαν. Δ ·2024 Δ ·2023 επαν. Γ ·2023 Γ ·2021 επαν. Δ ·2021 Γ

Θα μάθεις να

  1. Να υπολογίζεις από πίνακα ποσοτήτων και τιμών το ΑΕΠ σε τρέχουσες και σε σταθερές τιμές και τον δείκτη τιμών.
  2. Να βρίσκεις το κελί που λείπει από τα άλλα δύο, με τον τύπο που συνδέει ονομαστικό, πραγματικό ΑΕΠ και δείκτη τιμών.
  3. Να υπολογίζεις ρυθμό ανάπτυξης, μεταβολή του ονομαστικού ΑΕΠ και πληθωρισμό, πάντα με βάση την προηγούμενη χρονιά.
  4. Να υπολογίζεις και να ερμηνεύεις το κατά κεφαλήν πραγματικό ΑΕΠ.

Γιατί δύο ΑΕΠ

Αν σε μια χρονιά διπλασιαστούν όλες οι τιμές και η παραγωγή μείνει ίδια, το ΑΕΠ μετρημένο σε χρήμα διπλασιάζεται. Η οικονομία όμως δεν παρήγαγε ούτε ένα αγαθό παραπάνω. Γι' αυτό το βιβλίο χωρίζει δύο μεγέθη:

  • ΑΕΠ σε τρέχουσες τιμές ή ονομαστικό ΑΕΠ: οι ποσότητες κάθε έτους, αποτιμημένες στις τιμές του ίδιου έτους.
  • ΑΕΠ σε σταθερές τιμές ή πραγματικό ΑΕΠ: οι ποσότητες κάθε έτους, αποτιμημένες στις τιμές ενός έτους βάσης, που επιλέγεται αυθαίρετα.

Με QtQ_t και PtP_t την ποσότητα και την τιμή του έτους tt, P0P_0 την τιμή του έτους βάσης, NN το ονομαστικό και RR το πραγματικό ΑΕΠ:

Nt=∑Pt⋅QtRt=∑P0⋅QtN_t = \sum P_t \cdot Q_t \qquad R_t = \sum P_0 \cdot Q_t

Το πραγματικό ΑΕΠ αλλάζει μόνο όταν αλλάζουν οι ποσότητες. Γι' αυτό η οικονομική ανάπτυξη μετριέται πάντα με αυτό.

Ο δείκτης τιμών

Η γέφυρα ανάμεσα στα δύο είναι ο δείκτης τιμών, που το βιβλίο λέει και αποπληθωριστή τιμών. Με DD τον δείκτη:

D=NR⋅100R=ND⋅100N=R⋅D100D = \frac{N}{R} \cdot 100 \qquad R = \frac{N}{D} \cdot 100 \qquad N = \frac{R \cdot D}{100}

Τρεις μορφές του ίδιου τύπου. Σε κάθε άσκηση ξέρεις δύο από τα τρία και βρίσκεις το τρίτο.

Στο έτος βάσης ο δείκτης είναι πάντα 100100 (ή 11, αν δεν γράφεται ως ποσοστό), και τα δύο ΑΕΠ συμπίπτουν. Δείκτης 125125 σημαίνει ότι οι τιμές είναι 25%25\% πάνω από το έτος βάσης.

Όταν η οικονομία παράγει ένα αγαθό, ο δείκτης είναι απλώς ο λόγος των τιμών: Dt=PtP0⋅100D_t = \dfrac{P_t}{P_0} \cdot 100. Με δύο ή περισσότερα αγαθά δεν υπάρχει μία τιμή. Τότε υπολογίζεις πρώτα το ονομαστικό και το πραγματικό ΑΕΠ, και ο δείκτης βγαίνει από τον λόγο τους.

Ρυθμοί μεταβολής

Ποσοστιαία μεταβολή ενός μεγέθους XX από το έτος t−1t-1 στο tt:

Xt−Xt−1Xt−1⋅100%\frac{X_t - X_{t-1}}{X_{t-1}} \cdot 100\%

Ο ίδιος τύπος δίνει τρία διαφορετικά πράγματα, ανάλογα με το τι βάζεις μέσα:

ΒάζειςΒγαίνει
πραγματικό ΑΕΠρυθμός οικονομικής ανάπτυξης
ονομαστικό ΑΕΠμεταβολή της αξίας της παραγωγής σε χρήμα
δείκτη τιμώνρυθμός πληθωρισμού

Τα τρία συνδέονται. Αν το ονομαστικό ΑΕΠ μεγαλώνει με ρυθμό gNg_N, το πραγματικό με gRg_R και οι τιμές με π\pi, όλα ως δεκαδικοί:

1+gN=(1+gR)(1+π)1 + g_N = (1 + g_R)(1 + \pi)

Για μικρούς ρυθμούς ισχύει περίπου gN≈gR+πg_N \approx g_R + \pi. Χρησιμοποίησέ το μόνο ως έλεγχο. Η απάντηση βγαίνει πάντα με την ακριβή πράξη.

Κατά κεφαλήν πραγματικό ΑΕΠ

Αν διαιρέσεις το πραγματικό ΑΕΠ ενός έτους με τον πληθυσμό του ίδιου έτους, βρίσκεις το κατά κεφαλήν πραγματικό ΑΕΠ: το προϊόν που θα αντιστοιχούσε σε κάθε κάτοικο.

Είναι καλύτερο μέτρο από το σκέτο ΑΕΠ, γιατί μια χώρα μπορεί να παράγει περισσότερα απλώς επειδή έχει περισσότερους κατοίκους. Αν το πραγματικό ΑΕΠ αυξηθεί 5%5\% και ο πληθυσμός επίσης 5%5\%, ο μέσος κάτοικος δεν έχει τίποτα παραπάνω.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Χαρακτήρισε σωστή ή λάθος κάθε πρόταση και αιτιολόγησε. (α) Αν αυξηθεί το ονομαστικό ΑΕΠ, αυξήθηκε σίγουρα και η παραγωγή. (β) Στο έτος βάσης το ονομαστικό και το πραγματικό ΑΕΠ είναι ίσα. (γ) Ο δείκτης τιμών 9090 σημαίνει ότι οι τιμές είναι χαμηλότερες από το έτος βάσης. (δ) Αν το πραγματικό ΑΕΠ αυξηθεί, αυξάνεται σίγουρα και το κατά κεφαλήν πραγματικό ΑΕΠ.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Μια οικονομία παράγει ένα αγαθό. Έτος βάσης το 2021. Ποσότητες και τιμές: 2021 5050 μονάδες με 44 €, 2022 5555 με 55 €, 2023 6060 με 66 €, 2024 5757 με 77 €. Βρες για κάθε έτος το ονομαστικό ΑΕΠ, τον δείκτη τιμών και το πραγματικό ΑΕΠ, και σχολίασε το 2024.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Οικονομία παράγει δύο αγαθά. Το 2024, έτος βάσης, παρήχθησαν 100100 Α με τιμή 22 € και 4040 Β με τιμή 55 €. Το 2025 παρήχθησαν 120120 Α με τιμή 2,752{,}75 € και 4040 Β με τιμή 5,55{,}5 €. Βρες το ΑΕΠ σε τρέχουσες και σε σταθερές τιμές, τον δείκτη τιμών και τον ρυθμό ανάπτυξης.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 4

Το 2023 το ΑΕΠ σε τρέχουσες τιμές ήταν 480480 δισ. € και ο δείκτης τιμών 120120. Το 2024 το ΑΕΠ σε σταθερές τιμές ήταν 420420 δισ. € και ο δείκτης 130130. Βρες τα κελιά που λείπουν, τον ρυθμό ανάπτυξης και τον πληθωρισμό του 2024.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 5

Το πραγματικό ΑΕΠ μιας χώρας ήταν 400400 δισ. € με πληθυσμό 1010 εκατομμύρια, και τον επόμενο χρόνο 420420 δισ. € με πληθυσμό 10,510{,}5 εκατομμύρια. Βελτιώθηκε το βιοτικό επίπεδο του μέσου κατοίκου;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 6

Με έτος βάσης το 2020, ο δείκτης τιμών είναι 110110 το 2022 και 132132 το 2024. Το ΑΕΠ του 2024 σε τρέχουσες τιμές είναι 600600 δισ. €. Βρες το ΑΕΠ του 2024 σε σταθερές τιμές του 2022.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 10
Το ΑΕΠ σε σταθερές τιμές ενός έτους υπολογίζεται με:

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 8

Πώς αλλιώς λέγεται το ΑΕΠ σε τρέχουσες τιμές;

Τα κατάφερες;

  • Να υπολογίζεις από πίνακα ποσοτήτων και τιμών το ΑΕΠ σε τρέχουσες και σε σταθερές τιμές και τον δείκτη τιμών.
  • Να βρίσκεις το κελί που λείπει από τα άλλα δύο, με τον τύπο που συνδέει ονομαστικό, πραγματικό ΑΕΠ και δείκτη τιμών.
  • Να υπολογίζεις ρυθμό ανάπτυξης, μεταβολή του ονομαστικού ΑΕΠ και πληθωρισμό, πάντα με βάση την προηγούμενη χρονιά.
  • Να υπολογίζεις και να ερμηνεύεις το κατά κεφαλήν πραγματικό ΑΕΠ.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;