Ομοιότητα
Ίδιο σχήμα, άλλο μέγεθος — και τι γίνεται με τα εμβαδά.
26 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Ευκλείδεια Γεωμετρία Β΄ Λυκείου, 1 ενότητα
Θα μάθεις να
- Να ξεχωρίζεις την ομοιότητα από την ισότητα σχημάτων.
- Να εφαρμόζεις τα τρία κριτήρια ομοιότητας τριγώνων.
- Να υπολογίζεις άγνωστες πλευρές με τον λόγο ομοιότητας.
- Να εξηγείς γιατί τα εμβαδά μεγαλώνουν με το τετράγωνο και οι όγκοι με τον κύβο του λόγου.
Ίδιο σχήμα, άλλο μέγεθος
Δύο σχήματα είναι όμοια όταν το ένα είναι μεγέθυνση ή σμίκρυνση του άλλου. Επίσημα, για τρίγωνα:
- οι γωνίες τους είναι ίσες μία προς μία,
- οι αντίστοιχες πλευρές είναι ανάλογες.
Ο κοινός λόγος των πλευρών λέγεται λόγος ομοιότητας. Όταν τα τρίγωνα δεν είναι απλώς όμοια — είναι ίσα.
Η ισότητα είναι λοιπόν η ειδική περίπτωση της ομοιότητας όπου δεν άλλαξε τίποτα στο μέγεθος.
Τα τρία κριτήρια
Δεν χρειάζεται να ελέγξεις και τις τρεις γωνίες και τις τρεις πλευρές. Αρκεί ένα από τα παρακάτω:
Γωνία–Γωνία. Δύο γωνίες του ενός ίσες με δύο του άλλου. Η τρίτη έρχεται δωρεάν, αφού το άθροισμα είναι πάντα .
Πλευρά–Πλευρά–Πλευρά. Και οι τρεις λόγοι αντίστοιχων πλευρών ίσοι.
Πλευρά–Γωνία–Πλευρά. Δύο ζεύγη πλευρών ανάλογα, και οι περιεχόμενες γωνίες ίσες.
Στην πράξη το Γωνία–Γωνία είναι αυτό που χρησιμοποιείς σχεδόν πάντα, γιατί ίσες γωνίες προκύπτουν εύκολα: από παραλληλία, από κοινή γωνία, από κατακορυφήν.
Ό,τι είναι μήκος, πολλαπλασιάζεται με λ
Κάθε μήκος του σχήματος ακολουθεί τον ίδιο λόγο : όχι μόνο οι πλευρές, αλλά και τα ύψη, οι διάμεσοι, οι διχοτόμοι, η περίμετρος, οι ακτίνες των εγγεγραμμένων κύκλων.
κάθε μήκος του δεύτερου ÷ το αντίστοιχο του πρώτου = λ
Τα εμβαδά όμως όχι.
Αυτό εξηγεί γιατί ένα μυρμήγκι στο μέγεθος ανθρώπου δεν θα μπορούσε να σταθεί όρθιο: το βάρος του θα μεγάλωνε με τον κύβο της κλίμακας, ενώ η αντοχή των ποδιών του, που εξαρτάται από τη διατομή, μόνο με το τετράγωνο.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Δύο τρίγωνα έχουν γωνίες και αντίστοιχα. Είναι όμοια;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Συμπληρώνω τις τρίτες γωνίες.
Πρώτο: . Γωνίες: .
Δεύτερο: . Γωνίες: .
Ίδιες και οι τρεις, άρα τα τρίγωνα είναι όμοια με το κριτήριο Γωνία–Γωνία.
Τι δεν ξέρουμε. Ο λόγος ομοιότητας — για αυτόν χρειάζεται τουλάχιστον ένα μήκος.
Τα δύο τρίγωνα μπορεί να είναι ίσα ή το ένα χίλιες φορές μεγαλύτερο. Οι γωνίες δεν το μαρτυρούν.
Παράδειγμα 2
Δύο όμοια τρίγωνα έχουν λόγο ομοιότητας . Το μικρό έχει εμβαδόν cm². Πόσο το μεγάλο;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Το κλασικό λάθος θα ήταν . Αυτό θα ίσχυε για μήκος, όχι για εμβαδόν.
cm²
Έλεγχος με συγκεκριμένους αριθμούς. Έστω το μικρό ορθογώνιο τρίγωνο με κάθετες και : εμβαδόν ✓
Το μεγάλο έχει κάθετες και : εμβαδόν ✓
Παράδειγμα 3
Σε ορθογώνιο τρίγωνο, το ύψος προς την υποτείνουσα το χωρίζει σε δύο τρίγωνα. Γιατί είναι όμοια με το αρχικό;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Έστω τρίγωνο ορθογώνιο στο , με ύψος προς την υποτείνουσα .
Το τρίγωνο σε σχέση με το :
Έχουν κοινή τη γωνία . Και τα δύο έχουν ορθή γωνία — το ένα στο , το άλλο στο .
Δύο ίσες γωνίες, άρα όμοια με το κριτήριο Γωνία–Γωνία. Το ίδιο επιχείρημα δουλεύει και για το , με κοινή τη .
Η συνέπεια είναι οι μετρικές σχέσεις. Από την ομοιότητα :
Αυτό είναι το θεώρημα της προβολής, και είναι απλώς μια αναλογία γραμμένη χιαστί.
Παράδειγμα 4
Χάρτης σε κλίμακα 1:25.000. Μια λίμνη καταλαμβάνει 4 cm² στον χάρτη. Πόσα τετραγωνικά χιλιόμετρα;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ο λόγος ομοιότητας είναι : κάθε μήκος στην πραγματικότητα είναι φορές του χάρτη.
Για το εμβαδόν, ο λόγος είναι , οπότε το πραγματικό εμβαδόν είναι
cm²
Μετατροπή σε km². Είναι km cm, άρα km² cm².
km²
Η λίμνη έχει έκταση km², δηλαδή m².
Γιατί ξαφνιάζει. Τέσσερα τετραγωνικά εκατοστά χάρτη φαίνονται ελάχιστα, αλλά ο συντελεστής είναι εκατομμύρια. Η κλίμακα του χάρτη αφορά μήκη — ποτέ εμβαδά.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Δύο τρίγωνα είναι όμοια με λόγο ομοιότητας . Μια πλευρά του μικρού είναι cm. Πόσο είναι η αντίστοιχη πλευρά του μεγάλου;
Τα κατάφερες;
- Να ξεχωρίζεις την ομοιότητα από την ισότητα σχημάτων.
- Να εφαρμόζεις τα τρία κριτήρια ομοιότητας τριγώνων.
- Να υπολογίζεις άγνωστες πλευρές με τον λόγο ομοιότητας.
- Να εξηγείς γιατί τα εμβαδά μεγαλώνουν με το τετράγωνο και οι όγκοι με τον κύβο του λόγου.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.