Αναλογίες και θεώρημα Θαλή
Παράλληλες που κόβουν πλευρές σε ίδιο λόγο.
25 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Ευκλείδεια Γεωμετρία Β΄ Λυκείου, 1 ενότητα
Θα μάθεις να
- Να διατυπώνεις το θεώρημα του Θαλή και να το εφαρμόζεις σε τρίγωνο με παράλληλη πλευρά.
- Να στήνεις τη σωστή αναλογία, βάζοντας αντίστοιχα τμήματα στις αντίστοιχες θέσεις.
- Να χρησιμοποιείς το αντίστροφο του θεωρήματος για να αποδείξεις ότι δύο ευθείες είναι παράλληλες.
- Να υπολογίζεις άγνωστο μήκος σε πρακτικό πρόβλημα με όμοια σχήματα.
Παράλληλες που κόβουν αναλογικά
Το θεώρημα του Θαλή λέει κάτι που δεν είναι καθόλου προφανές: όταν παράλληλες ευθείες κόβουν δύο άλλες ευθείες, τα μήκη που κόβουν είναι διαφορετικά, αλλά οι λόγοι τους είναι ίδιοι.
Στη σχολική του μορφή, μέσα σε τρίγωνο: αν με το στην και το στην , τότε
Τα τέσσερα τμήματα έχουν τέσσερα διαφορετικά μήκη. Τα δύο κλάσματα βγάζουν τον ίδιο αριθμό.
Οι τρεις μορφές της αναλογίας
Η ίδια σχέση γράφεται με τρεις ισοδύναμους τρόπους, και η άσκηση συνήθως σε σπρώχνει προς έναν από αυτούς:
Η πρώτη συγκρίνει κομμάτι με κομμάτι, η δεύτερη κομμάτι με ολόκληρη πλευρά, η τρίτη φέρνει μέσα και την παράλληλη.
Γιατί ισχύει
Η σύντομη εξήγηση περνάει από τα εμβαδά. Τα τρίγωνα και έχουν κοινή βάση τη και ίσα ύψη ως προς αυτήν, γιατί οι κορυφές και βρίσκονται πάνω σε ευθεία παράλληλη προς τη .
Ίσα εμβαδά, κοινή βάση: η αναλογία των υπόλοιπων τμημάτων προκύπτει αμέσως.
Η ουσία είναι ότι η παραλληλία εγγυάται ίσα ύψη. Χωρίς αυτήν, τίποτα δεν στέκει — γι' αυτό το θεώρημα δεν λέει «μια οποιαδήποτε ευθεία».
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Σε τρίγωνο με : , , . Βρες το .
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Στήνω την αναλογία με τη μορφή «κομμάτι προς κομμάτι», γιατί αυτά είναι τα δεδομένα:
Χιαστί:
Έλεγχος λογικής. Ο λόγος είναι μικρότερος του , άρα το πάνω κομμάτι είναι μικρότερο από το κάτω.
Πράγματι , και μάλιστα ✓
Παράδειγμα 2
Είναι η παράλληλη στη , αν , , , ;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Αντίστροφο θεώρημα. Υπολογίζω τους δύο λόγους χωριστά και συγκρίνω.
Οι λόγοι είναι ίσοι, άρα ναι, .
Πρόσεξε τι δεν χρειάστηκε: ούτε γωνία, ούτε μοιρογνωμόνιο, ούτε σχέδιο. Τέσσερα μήκη αρκούν για να αποδειχθεί παραλληλία.
Παράδειγμα 3
Ένα δέντρο ρίχνει σκιά 12 m. Ένας πάσσαλος 1,5 m ρίχνει σκιά 2 m. Πόσο ψηλό είναι το δέντρο;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Οι ακτίνες του ήλιου φτάνουν παράλληλες. Άρα το δέντρο με τη σκιά του και ο πάσσαλος με τη δική του σχηματίζουν δύο τρίγωνα με ίδιες γωνίες.
Αναλογία ύψους προς σκιά, ίδια και στα δύο:
Το δέντρο έχει ύψος m.
Γιατί δουλεύει η μέθοδος. Ο λόγος ύψους προς σκιά εξαρτάται μόνο από τη γωνία του ήλιου, που είναι η ίδια για όλα τα αντικείμενα την ίδια στιγμή.
Αυτή ακριβώς είναι η μέθοδος με την οποία, κατά την παράδοση, ο Θαλής μέτρησε το ύψος της πυραμίδας του Χέοπα.
Παράδειγμα 4
Σε τρίγωνο με και : αν και , πόσο είναι το ;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Εδώ χρειάζεται η τρίτη μορφή, γιατί εμπλέκεται η ίδια η παράλληλη.
Προσοχή: ο λόγος πρέπει να είναι «πάνω τρίγωνο προς ολόκληρο», άρα στον παρονομαστή μπαίνει η , όχι η .
Το κλασικό λάθος εδώ είναι το , που θα έδινε .
Αδύνατο: το είναι κομμάτι ενός μικρότερου τριγώνου, άρα πρέπει να είναι μικρότερο από το — αλλά και σε σωστή αναλογία με το πόσο μικρότερο είναι το πάνω τρίγωνο. Το είναι τα του ✓
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Σε τρίγωνο με : , , . Πόσο είναι το ;
Τα κατάφερες;
- Να διατυπώνεις το θεώρημα του Θαλή και να το εφαρμόζεις σε τρίγωνο με παράλληλη πλευρά.
- Να στήνεις τη σωστή αναλογία, βάζοντας αντίστοιχα τμήματα στις αντίστοιχες θέσεις.
- Να χρησιμοποιείς το αντίστροφο του θεωρήματος για να αποδείξεις ότι δύο ευθείες είναι παράλληλες.
- Να υπολογίζεις άγνωστο μήκος σε πρακτικό πρόβλημα με όμοια σχήματα.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.