Μετρικές σχέσεις στα τρίγωνα
Γενικευμένο Πυθαγόρειο και ο νόμος των συνημιτόνων.
28 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Άλγεβρα Β΄ Λυκείου, §3.10 · Ευκλείδεια Γεωμετρία Β΄ Λυκείου, 1 ενότητα
Θα μάθεις να
- Να διατυπώνεις τον νόμο των συνημιτόνων και να τον αναγνωρίζεις ως γενίκευση του Πυθαγορείου.
- Να κρίνεις αν ένα τρίγωνο είναι οξυγώνιο, ορθογώνιο ή αμβλυγώνιο συγκρίνοντας τετράγωνα πλευρών.
- Να υπολογίζεις άγνωστη πλευρά ή γωνία τριγώνου από τις υπόλοιπες.
- Να επιλέγεις ανάμεσα στον νόμο των συνημιτόνων και στον νόμο των ημιτόνων.
Το Πυθαγόρειο με διόρθωση
Το Πυθαγόρειο θεώρημα ισχύει μόνο σε ορθογώνιο τρίγωνο. Η ερώτηση που γεννάει όλο το κεφάλαιο είναι: και στα υπόλοιπα;
Η απάντηση είναι ότι η σχέση δεν καταρρέει — διορθώνεται:
Ο τελευταίος όρος είναι η διόρθωση, και το πρόσημό της κρίνεται εξ ολοκλήρου από τη γωνία :
- οξεία → → η διόρθωση αφαιρεί →
- → → καμία διόρθωση → Πυθαγόρειο
- αμβλεία → → η διόρθωση προσθέτει →
Ο νόμος των ημιτόνων
Ο δεύτερος τύπος του κεφαλαίου συνδέει κάθε πλευρά με την απέναντι γωνία της:
όπου η ακτίνα του περιγεγραμμένου κύκλου. Το ότι όλοι οι λόγοι βγάζουν τον ίδιο αριθμό, και μάλιστα έναν αριθμό με γεωμετρική σημασία, είναι το εντυπωσιακό εδώ.
Το θεώρημα της διαμέσου
Μια σχέση που προκύπτει κατευθείαν από τον νόμο των συνημιτόνων, εφαρμοσμένο δύο φορές:
Χρήσιμη κάθε φορά που εμφανίζεται μέσο πλευράς. Η απόδειξη είναι το να γράψεις τον νόμο για τα δύο μικρά τρίγωνα που φτιάχνει η διάμεσος και να προσθέσεις: οι δύο διορθώσεις είναι αντίθετες, γιατί οι δύο γωνίες είναι παραπληρωματικές.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Τρίγωνο με , και . Βρες την .
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ξέρω δύο πλευρές και την περιεχόμενη γωνία — αυτή είναι ακριβώς η περίπτωση του νόμου των συνημιτόνων.
, άρα
Έλεγχος λογικής. Η γωνία είναι οξεία, άρα περιμένουμε : πράγματι ✓
Και η τριγωνική ανισότητα: ✓
Παράδειγμα 2
Τρίγωνο με πλευρές , , . Τι είδους είναι;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Η μεγαλύτερη πλευρά είναι το . Απέναντί της βρίσκεται η μεγαλύτερη γωνία, οπότε αυτή κρίνει το είδος.
, άρα η μεγάλη γωνία είναι αμβλεία: το τρίγωνο είναι αμβλυγώνιο.
Και πόσο αμβλεία; Από τον νόμο:
. Αρνητικό συνημίτονο, αμβλεία γωνία ✓
Παράδειγμα 3
Δύο δρόμοι φεύγουν από το ίδιο σημείο με γωνία . Ένα αυτοκίνητο τρέχει km στον έναν, ένα άλλο km στον άλλο. Πόσο απέχουν;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Το σχήμα είναι τρίγωνο με δύο πλευρές και και περιεχόμενη γωνία .
, και το μείον του τύπου με το μείον του συνημιτόνου δίνουν πρόσθεση:
km
Γιατί βγαίνει μεγαλύτερο από την υποτείνουσα. Αν η γωνία ήταν , η απόσταση θα ήταν km.
Με οι δρόμοι «ανοίγουν» περισσότερο, άρα τα αυτοκίνητα απομακρύνονται πιο γρήγορα. Η αμβλεία γωνία προσθέτει στη διόρθωση ✓
Παράδειγμα 4
Τρίγωνο με , , . Βρες την .
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ξέρω πλευρά και δύο γωνίες — περίπτωση για τον νόμο των ημιτόνων.
Έλεγχος με τη σειρά των μεγεθών. Η είναι μεγαλύτερη από την , άρα η απέναντι πλευρά της πρέπει να είναι μεγαλύτερη.
✓ — σε μεγαλύτερη γωνία αντιστοιχεί μεγαλύτερη πλευρά, πάντα.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Σε τρίγωνο με , και , πόσο είναι η πλευρά ;
Τα κατάφερες;
- Να διατυπώνεις τον νόμο των συνημιτόνων και να τον αναγνωρίζεις ως γενίκευση του Πυθαγορείου.
- Να κρίνεις αν ένα τρίγωνο είναι οξυγώνιο, ορθογώνιο ή αμβλυγώνιο συγκρίνοντας τετράγωνα πλευρών.
- Να υπολογίζεις άγνωστη πλευρά ή γωνία τριγώνου από τις υπόλοιπες.
- Να επιλέγεις ανάμεσα στον νόμο των συνημιτόνων και στον νόμο των ημιτόνων.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.