Εξισώσεις και ανισώσεις που ανάγονται σε πολυωνυμικές
Κλασματικές και άρρητες εξισώσεις, και οι ρίζες που πρέπει να πετάξεις.
30 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Άλγεβρα Β΄ Λυκείου, §4.4
Θα μάθεις να
- Να λύνεις κλασματικές εξισώσεις, γράφοντας πρώτα τους περιορισμούς και ελέγχοντας τις ρίζες απέναντί τους.
- Να λύνεις άρρητες εξισώσεις υψώνοντας στο τετράγωνο και να απορρίπτεις με επαλήθευση τις ξένες ρίζες.
- Να λύνεις ανισώσεις της μορφής Α(x)/Β(x) > 0 ή ≥ 0 με το γινόμενο Α(x)·Β(x) και πίνακα προσήμων.
Όχι πολυωνυμικές, αλλά σχεδόν
Ξέρεις να λύνεις και για ένα πολυώνυμο: παραγοντοποίηση, ρίζες, πίνακας προσήμων. Πολλές εξισώσεις δεν είναι πολυωνυμικές, γιατί έχουν τον σε παρονομαστή ή κάτω από ρίζα. Με μια κατάλληλη κίνηση όμως γίνονται πολυωνυμικές.
Η κίνηση έχει πάντα ένα κόστος: η νέα εξίσωση μπορεί να έχει ρίζες που δεν λύνουν την αρχική. Όλη η ενότητα είναι το πώς τις εντοπίζεις και τις πετάς.
Κλασματικές εξισώσεις
Τρία βήματα, με αυτή τη σειρά:
- Περιορισμοί. Κάθε παρονομαστής πρέπει να είναι διάφορος του μηδενός. Γράψ' τους πριν κάνεις οτιδήποτε άλλο.
- Απαλοιφή. Πολλαπλασίασε και τα δύο μέλη με το ΕΚΠ των παρονομαστών. Μένει πολυωνυμική εξίσωση.
- Έλεγχος. Από τις ρίζες της κράτα μόνο όσες σέβονται τους περιορισμούς.
Γιατί χρειάζεται το τρίτο βήμα; Ο πολλαπλασιασμός με παράσταση που μπορεί να μηδενίζεται δεν είναι ισοδύναμη κίνηση. Σε μια τιμή που μηδενίζει το ΕΚΠ, η νέα εξίσωση γίνεται και την «λύνει» χωρίς η αρχική να ορίζεται καν εκεί.
Άρρητες εξισώσεις
Μια εξίσωση με τον κάτω από ριζικό λέγεται άρρητη. Τη λύνεις έτσι:
- Πού ορίζεται. Κάθε υπόρριζο .
- Απομόνωσε ένα ριζικό στο ένα μέλος.
- Ύψωσε στο τετράγωνο και τα δύο μέλη. Αν μείνει ριζικό, επανάλαβε.
- Επαλήθευσε κάθε ρίζα στην αρχική εξίσωση.
Στο σχήμα φαίνεται για την . Ύψωση στο τετράγωνο δίνει , που λύνει και την και την .
Ανισώσεις της μορφής
Πηλίκο και γινόμενο δύο αριθμών έχουν το ίδιο πρόσημο. Άρα:
και ομοίως με το . Η ισοδυναμία ισχύει χωρίς άλλον όρο, γιατί καμία λύση του δεν μηδενίζει το .
Με το θέλει προσοχή: το γινόμενο μηδενίζεται και στις ρίζες του παρονομαστή, όπου το πηλίκο δεν ορίζεται. Γι' αυτό η αληθεύει ακριβώς όταν ισχύουν μαζί και .
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Λύσε την
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Περιορισμοί: και , δηλαδή και .
Απαλοιφή με το ΕΚΠ :
Παραγοντοποίηση, με κοινό παράγοντα το :
Ρίζες: και .
Έλεγχος: η μηδενίζει παρονομαστή και απορρίπτεται. Μένει η .
Παράδειγμα 2
Λύσε την
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ορίζεται για , δηλαδή .
Απομόνωση του ριζικού: .
Τετράγωνο:
, δηλαδή , με ρίζες και .
Επαλήθευση στην αρχική:
: ✓
: ✗
Η σέβεται τον περιορισμό και όμως δεν είναι λύση. Μόνη λύση η .
Παράδειγμα 3
Λύσε την
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ορίζεται για και , δηλαδή για .
Ένα ριζικό σε κάθε μέλος, και τετράγωνο:
, δηλαδή
Ξανά τετράγωνο, αφού έμεινε ριζικό:
, δηλαδή , με ρίζες και .
Επαλήθευση:
: ✓
: ✗
Λύση μόνο η .
Παράδειγμα 4
Λύσε την ανίσωση
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Όλα στο ένα μέλος, αντί για πολλαπλασιασμό με το :
Στο γινόμενο: .
Ρίζες και . Είναι τριώνυμο με συντελεστή του ίσο με , άρα θετικό ανάμεσα στις ρίζες.
Έλεγχος με : ✓. Με : , όχι μεγαλύτερο του ✓
Παράδειγμα 5
Λύσε την ανίσωση
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Παραγοντοποίηση: και .
Ισοδύναμα: και , .
Το δεν είναι ποτέ αρνητικό, οπότε έξω από το το πρόσημο το δίνει το : είναι για ή . Στο το γινόμενο μηδενίζεται, άρα ικανοποιεί κι αυτό το .
Βγάζεις τις ρίζες του παρονομαστή, το και το . Το είναι η παγίδα: εκεί το γινόμενο μηδενίζεται, αλλά το κλάσμα δεν ορίζεται.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Λύσε την εξίσωση .
Τα κατάφερες;
- Να λύνεις κλασματικές εξισώσεις, γράφοντας πρώτα τους περιορισμούς και ελέγχοντας τις ρίζες απέναντί τους.
- Να λύνεις άρρητες εξισώσεις υψώνοντας στο τετράγωνο και να απορρίπτεις με επαλήθευση τις ξένες ρίζες.
- Να λύνεις ανισώσεις της μορφής Α(x)/Β(x) > 0 ή ≥ 0 με το γινόμενο Α(x)·Β(x) και πίνακα προσήμων.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.