Μετάβαση στο περιεχόμενο

Εξισώσεις και ανισώσεις που ανάγονται σε πολυωνυμικές

Κλασματικές και άρρητες εξισώσεις, και οι ρίζες που πρέπει να πετάξεις.

30 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Άλγεβρα Β΄ Λυκείου, §4.4

Θα μάθεις να

  1. Να λύνεις κλασματικές εξισώσεις, γράφοντας πρώτα τους περιορισμούς και ελέγχοντας τις ρίζες απέναντί τους.
  2. Να λύνεις άρρητες εξισώσεις υψώνοντας στο τετράγωνο και να απορρίπτεις με επαλήθευση τις ξένες ρίζες.
  3. Να λύνεις ανισώσεις της μορφής Α(x)/Β(x) > 0 ή ≥ 0 με το γινόμενο Α(x)·Β(x) και πίνακα προσήμων.

Όχι πολυωνυμικές, αλλά σχεδόν

Ξέρεις να λύνεις P(x)=0P(x) = 0 και P(x)>0P(x) > 0 για ένα πολυώνυμο: παραγοντοποίηση, ρίζες, πίνακας προσήμων. Πολλές εξισώσεις δεν είναι πολυωνυμικές, γιατί έχουν τον xx σε παρονομαστή ή κάτω από ρίζα. Με μια κατάλληλη κίνηση όμως γίνονται πολυωνυμικές.

Η κίνηση έχει πάντα ένα κόστος: η νέα εξίσωση μπορεί να έχει ρίζες που δεν λύνουν την αρχική. Όλη η ενότητα είναι το πώς τις εντοπίζεις και τις πετάς.

Κλασματικές εξισώσεις

Τρία βήματα, με αυτή τη σειρά:

  1. Περιορισμοί. Κάθε παρονομαστής πρέπει να είναι διάφορος του μηδενός. Γράψ' τους πριν κάνεις οτιδήποτε άλλο.
  2. Απαλοιφή. Πολλαπλασίασε και τα δύο μέλη με το ΕΚΠ των παρονομαστών. Μένει πολυωνυμική εξίσωση.
  3. Έλεγχος. Από τις ρίζες της κράτα μόνο όσες σέβονται τους περιορισμούς.

Γιατί χρειάζεται το τρίτο βήμα; Ο πολλαπλασιασμός με παράσταση που μπορεί να μηδενίζεται δεν είναι ισοδύναμη κίνηση. Σε μια τιμή που μηδενίζει το ΕΚΠ, η νέα εξίσωση γίνεται 0=00 = 0 και την «λύνει» χωρίς η αρχική να ορίζεται καν εκεί.

Άρρητες εξισώσεις

Μια εξίσωση με τον xx κάτω από ριζικό λέγεται άρρητη. Τη λύνεις έτσι:

  1. Πού ορίζεται. Κάθε υπόρριζο ≥0\geq 0.
  2. Απομόνωσε ένα ριζικό στο ένα μέλος.
  3. Ύψωσε στο τετράγωνο και τα δύο μέλη. Αν μείνει ριζικό, επανάλαβε.
  4. Επαλήθευσε κάθε ρίζα στην αρχική εξίσωση.

Στο σχήμα φαίνεται για την x=x−2\sqrt{x} = x - 2. Ύψωση στο τετράγωνο δίνει x=(x−2)2x = (x - 2)^2, που λύνει και την x=x−2\sqrt{x} = x - 2 και την −x=x−2-\sqrt{x} = x - 2.

Από πού έρχεται η ξένη ρίζα

Η ευθεία y = x − 2 συναντά την y = √x στο x = 4. Συναντά όμως και τη διακεκομμένη y = −√x, στο x = 1. Μετά την ύψωση στο τετράγωνο οι δύο καμπύλες γίνονται μία, και το x = 1 φαίνεται σαν λύση.

  • y = √x
  • y = −√x
  • y = x − 2

Ανισώσεις της μορφής A(x)B(x)>0\frac{A(x)}{B(x)} > 0

Πηλίκο και γινόμενο δύο αριθμών έχουν το ίδιο πρόσημο. Άρα:

A(x)B(x)>0⇔A(x)⋅B(x)>0\frac{A(x)}{B(x)} > 0 \Leftrightarrow A(x) \cdot B(x) > 0

και ομοίως με το <<. Η ισοδυναμία ισχύει χωρίς άλλον όρο, γιατί καμία λύση του A(x)⋅B(x)>0A(x) \cdot B(x) > 0 δεν μηδενίζει το B(x)B(x).

Με το ≥\geq θέλει προσοχή: το γινόμενο μηδενίζεται και στις ρίζες του παρονομαστή, όπου το πηλίκο δεν ορίζεται. Γι' αυτό η A(x)B(x)≥0\frac{A(x)}{B(x)} \geq 0 αληθεύει ακριβώς όταν ισχύουν μαζί A(x)⋅B(x)≥0A(x) \cdot B(x) \geq 0 και B(x)≠0B(x) \neq 0.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Λύσε την x2+22x−1−1x(2x−1)=0x^2 + \frac{2}{2x - 1} - \frac{1}{x(2x - 1)} = 0

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Λύσε την 2x+7−x=2\sqrt{2x + 7} - x = 2

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Λύσε την 2x+6−x+4=1\sqrt{2x + 6} - \sqrt{x + 4} = 1

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 4

Λύσε την ανίσωση 2x+3x−1>4\frac{2x + 3}{x - 1} > 4

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 5

Λύσε την ανίσωση x2−4x+3x2+3x−4≥0\frac{x^2 - 4x + 3}{x^2 + 3x - 4} \geq 0

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Ποιοι είναι οι περιορισμοί της εξίσωσης 3x−2+1x=1\frac{3}{x - 2} + \frac{1}{x} = 1;

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 7

Λύσε την εξίσωση 3x−2=4\sqrt{3x - 2} = 4.

Τα κατάφερες;

  • Να λύνεις κλασματικές εξισώσεις, γράφοντας πρώτα τους περιορισμούς και ελέγχοντας τις ρίζες απέναντί τους.
  • Να λύνεις άρρητες εξισώσεις υψώνοντας στο τετράγωνο και να απορρίπτεις με επαλήθευση τις ξένες ρίζες.
  • Να λύνεις ανισώσεις της μορφής Α(x)/Β(x) > 0 ή ≥ 0 με το γινόμενο Α(x)·Β(x) και πίνακα προσήμων.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;