Μετάβαση στο περιεχόμενο

Εκθετική συνάρτηση

Ρυθμός ανάπτυξης που τρέχει πιο γρήγορα από κάθε πολυώνυμο.

26 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Άλγεβρα Β΄ Λυκείου, §5.1

Θα μάθεις να

  1. Να περιγράφεις τη γραφική παράσταση της εκθετικής συνάρτησης για βάση μεγαλύτερη και μικρότερη της μονάδας.
  2. Να εξηγείς γιατί η εκθετική είναι πάντα θετική και γιατί η βάση δεν επιτρέπεται να είναι 1.
  3. Να λύνεις εκθετικές εξισώσεις φέρνοντας τα δύο μέλη στην ίδια βάση.
  4. Να αναγνωρίζεις εκθετική αύξηση και μείωση σε προβλήματα και να υπολογίζεις χρόνο υποδιπλασιασμού.

Ο άγνωστος ανεβαίνει στον εκθέτη

Ως τώρα ο άγνωστος ήταν βάση: x2x^2, x3x^3. Στην εκθετική συνάρτηση αλλάζει θέση:

f(x)=αx,α>0, α≠1f(x) = \alpha^x, \qquad \alpha > 0, \ \alpha \neq 1

Οι δύο περιορισμοί δεν είναι διακοσμητικοί.

Η βάση πρέπει να είναι θετική γιατί αλλιώς η συνάρτηση δεν ορίζεται παντού: το (−4)1/2(-4)^{1/2} θα ήταν −4\sqrt{-4}, που δεν υπάρχει στους πραγματικούς. Δεν θα είχαμε συνάρτηση αλλά ένα κουρελιασμένο σύνολο σημείων.

Η βάση απαγορεύεται να είναι 11 γιατί το 1x=11^x = 1 για κάθε xx. Είναι συνάρτηση, απλώς σταθερή — και η σταθερή δεν έχει καμία από τις ιδιότητες που κάνουν την εκθετική χρήσιμη.

Η εκθετική y = αˣ

Σύρε τη βάση. Πρόσεξε δύο πράγματα: η καμπύλη δεν αγγίζει ποτέ τον οριζόντιο άξονα, και περνάει πάντα από το (0, 1) όποια κι αν είναι η βάση.

Ζωντανή ενημέρωση
f(0)
1
f(1)
2
f(3)
8
  • y = αˣ
  • y = 1

Οι τρεις συμπεριφορές

Τι δείχνει το γράφημα

α>1\alpha > 10<α<10 < \alpha < 1
Μονοτονίαγνησίως αύξουσαγνησίως φθίνουσα
Καθώς x→+∞x \to +\inftyεκτοξεύεταιπλησιάζει το 00
Καθώς x→−∞x \to -\inftyπλησιάζει το 00εκτοξεύεται

Και δύο πράγματα που ισχύουν και στις δύο περιπτώσεις:

  • Περνάει πάντα από το σημείο (0,1)(0, 1), γιατί α0=1\alpha^0 = 1 για κάθε επιτρεπτή βάση.
  • Παίρνει μόνο θετικές τιμές. Σύνολο τιμών (0,+∞)(0, +\infty).
Οι γραφικές παραστάσεις της 2ˣ, που ανεβαίνει, και της (1/2)ˣ, που κατεβαίνει. Περνούν και οι δύο από το (0, 1) και μένουν πάνω από τον άξονα x.xy−4−3−2−11234−112345678O2ˣ(½)ˣ

Εκθετικές εξισώσεις

Επειδή η εκθετική είναι γνησίως μονότονη, είναι και «ένα προς ένα»: διαφορετικά xx δίνουν διαφορετικές τιμές. Άρα

αx1=αx2  ⟺  x1=x2\alpha^{x_1} = \alpha^{x_2} \iff x_1 = x_2

Αυτή η ισοδυναμία είναι όλη η τεχνική: φέρνεις τα δύο μέλη στην ίδια βάση και εξισώνεις τους εκθέτες.

Χρειάζεσαι τις ιδιότητες των δυνάμεων, που ισχύουν αυτούσιες:

αxαy=αx+y,αxαy=αx−y,(αx)y=αxy\alpha^{x} \alpha^{y} = \alpha^{x+y}, \qquad \frac{\alpha^{x}}{\alpha^{y}} = \alpha^{x-y}, \qquad (\alpha^{x})^{y} = \alpha^{xy}

Πού συναντιέται στην πραγματικότητα

Η εκθετική περιγράφει κάθε μέγεθος που αλλάζει κατά σταθερό ποσοστό ανά μονάδα χρόνου — όχι κατά σταθερή ποσότητα.

N(t)=N0⋅αtN(t) = N_0 \cdot \alpha^t

Το N0N_0 είναι η αρχική τιμή και το α\alpha ο συντελεστής ανά περίοδο: α=1,05\alpha = 1{,}05 για αύξηση 5%5\%, α=0,9\alpha = 0{,}9 για μείωση 10%10\%.

Η διαφορά από τη γραμμική αύξηση φαίνεται αργά και μετά απότομα. Ένας λογαριασμός που ανεβαίνει 5%5\% τον χρόνο και ένας που ανεβαίνει σταθερά 5050 € τον χρόνο μοιάζουν για μια δεκαετία. Στα πενήντα χρόνια δεν συγκρίνονται.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Λύσε την 2x+1=322^{x+1} = 32

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Λύσε την 32x−4⋅3x+3=03^{2x} - 4 \cdot 3^x + 3 = 0

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Ένα φάρμακο μειώνεται κατά 20% κάθε ώρα. Πότε πέφτει στο μισό;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 4

Λύσε την ανίσωση (12)x>8\left(\frac{1}{2}\right)^{x} > 8

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Από ποιο σημείο περνάει η γραφική παράσταση της f(x)=αxf(x) = \alpha^x, όποια κι αν είναι η βάση;

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 5

Λύσε την εξίσωση 3x=273^x = 27.

Τα κατάφερες;

  • Να περιγράφεις τη γραφική παράσταση της εκθετικής συνάρτησης για βάση μεγαλύτερη και μικρότερη της μονάδας.
  • Να εξηγείς γιατί η εκθετική είναι πάντα θετική και γιατί η βάση δεν επιτρέπεται να είναι 1.
  • Να λύνεις εκθετικές εξισώσεις φέρνοντας τα δύο μέλη στην ίδια βάση.
  • Να αναγνωρίζεις εκθετική αύξηση και μείωση σε προβλήματα και να υπολογίζεις χρόνο υποδιπλασιασμού.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Παιχνίδια

Παίξε εδώ, μέσα στην ενότητα, ή πάτα την κάρτα για να ανοίξει σε δική του σελίδα.

Βρήκες κάποιο λάθος;