Λογάριθμοι και λογαριθμική συνάρτηση
Η αντίστροφη πράξη της δύναμης — και γιατί μετράμε σεισμούς έτσι.
30 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Άλγεβρα Β΄ Λυκείου, §5.2, 5.3
Θα μάθεις να
- Να μεταφράζεις μια εκθετική ισότητα σε λογαριθμική και αντίστροφα.
- Να εφαρμόζεις τις ιδιότητες του λογαρίθμου για γινόμενο, πηλίκο και δύναμη.
- Να λύνεις λογαριθμικές εξισώσεις ελέγχοντας πρώτα τους περιορισμούς.
- Να εξηγείς γιατί σεισμοί, ήχος και οξύτητα μετριούνται σε λογαριθμική κλίμακα.
Η ερώτηση ανάποδα
Η δύναμη ρωτάει: «πόσο κάνει το ;» Απάντηση .
Ο λογάριθμος ρωτάει το ανάποδο: «σε ποια δύναμη πρέπει να υψώσω το για να πάρω ;» Απάντηση .
Οι δύο ισότητες λένε το ίδιο πράγμα. Η μετάφραση από τη μία στην άλλη είναι η μισή δουλειά σε κάθε άσκηση λογαρίθμων.
Ο λογάριθμος είναι εκθέτης. Αν το θυμάσαι μόνο αυτό, οι ιδιότητες που ακολουθούν δεν χρειάζεται να απομνημονευτούν: είναι οι ιδιότητες των δυνάμεων, ειπωμένες ανάποδα.
Οι τρεις ιδιότητες
Η πρώτη είναι η καρδιά: ο λογάριθμος μετατρέπει τον πολλαπλασιασμό σε πρόσθεση. Ιστορικά αυτός ήταν ο λόγος που εφευρέθηκε — τρεις αιώνες πριν τα κομπιουτεράκια, ένας αστρονόμος που πολλαπλασίαζε επταψήφιους αριθμούς προτιμούσε να τους προσθέσει.
Η απόδειξη είναι μία γραμμή. Αν και , τότε , άρα .
Δύο λογάριθμοι με όνομα
Ο δεκαδικός λογάριθμος έχει βάση και γράφεται σκέτος . Είναι αυτός που χρησιμοποιούν οι κλίμακες μέτρησης.
Ο φυσικός λογάριθμος έχει βάση και γράφεται . Είναι αυτός που εμφανίζεται μόνος του σε κάθε φυσικό φαινόμενο ρυθμού μεταβολής — και θα καταλάβεις γιατί όταν φτάσεις στις παραγώγους.
Γιατί μετράμε σε λογαρίθμους
Ένας σεισμός Ρίχτερ δεν είναι «λίγο χειρότερος» από έναν . Απελευθερώνει περίπου 30 φορές περισσότερη ενέργεια. Ένας είναι φορές ο .
Το ίδιο με τον ήχο: η κλίμακα των ντεσιμπέλ είναι λογαριθμική γιατί το αυτί αντιλαμβάνεται εντάσεις που διαφέρουν κατά δώδεκα τάξεις μεγέθους. Και με το pH: από το στο , η συγκέντρωση των ιόντων υδρογόνου πέφτει στο ένα δέκατο.
Ο λόγος είναι πρακτικός, και φαίνεται καλύτερα με δύο μπάρες:
Λογαριθμικές εξισώσεις
Η στρατηγική έχει τρία βήματα, και το πρώτο παραλείπεται πιο συχνά από όλα:
- Περιορισμοί. Γράψε ποια ορίσματα πρέπει να είναι θετικά, πριν κάνεις οποιαδήποτε πράξη.
- Μάζεψε τους λογαρίθμους σε έναν με τις ιδιότητες.
- Πέρνα στην εκθετική μορφή και λύσε.
Και στο τέλος ελέγχεις τις λύσεις στους περιορισμούς του βήματος 1. Οι ιδιότητες μπορούν να παράγουν λύσεις που δεν ανήκουν στο αρχικό πεδίο.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Υπολόγισε το και το
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Πρώτο: ρωτάω «σε ποια δύναμη υψώνω το για να πάρω ;»
, άρα .
Δεύτερο: «σε ποια δύναμη υψώνω το για να πάρω ;»
Εδώ το αποτέλεσμα είναι μικρότερο από τη βάση, άρα ο εκθέτης θα είναι κλάσμα.
, άρα .
Ο λογάριθμος δεν είναι υποχρεωτικά ακέραιος — ούτε καν θετικός. Το , γιατί .
Αρνητικός λογάριθμος σημαίνει όρισμα μεταξύ και . Αρνητικό όρισμα δεν σημαίνει τίποτα: δεν ορίζεται.
Παράδειγμα 2
Λύσε την
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Περιορισμοί πρώτα.
και
Ισχύουν ταυτόχρονα, άρα .
Ιδιότητα γινομένου στο αριστερό μέλος:
Ίδια βάση και στα δύο μέλη, και ο λογάριθμος είναι γνησίως μονότονος, άρα τα ορίσματα είναι ίσα:
, , δηλαδή ή .
Έλεγχος στους περιορισμούς. Χρειαζόμασταν .
Το γίνεται δεκτό. Το απορρίπτεται: θα έδινε , που δεν ορίζεται.
Μοναδική λύση . Αυτή η απόρριψη είναι ο κανόνας, όχι η εξαίρεση — γι' αυτό οι περιορισμοί γράφονται πρώτοι.
Παράδειγμα 3
Λύσε την
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Το δεν είναι δύναμη του , άρα η μέθοδος της ίδιας βάσης δεν εφαρμόζεται.
Παίρνω λογάριθμο και στα δύο μέλη. Επιτρέπεται γιατί και τα δύο είναι θετικά:
Ιδιότητα δύναμης — εδώ κατεβαίνει το :
Αριθμητικά, και , άρα .
Έλεγχος λογικής: και . Το είναι ανάμεσά τους, άρα το πρέπει να είναι ανάμεσα στο και το — και πιο κοντά στο , αφού το είναι πιο κοντά στο ✓
Παράδειγμα 4
Πόσο ισχυρότερος είναι σεισμός 8 Ρίχτερ από έναν 6;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Η κλίμακα Ρίχτερ είναι λογαριθμική με βάση : το μέγεθος συνδέεται με το πλάτος του κύματος μέσω (ως προς μια μονάδα αναφοράς).
Διαφορά μεγεθών: .
Το πλάτος είναι εκατό φορές μεγαλύτερο.
Και η ενέργεια; Η ενέργεια δεν είναι ανάλογη του πλάτους αλλά περίπου του , οπότε ο λόγος γίνεται .
Ένας σεισμός Ρίχτερ απελευθερώνει περίπου χίλιες φορές την ενέργεια ενός . Η διαφορά «δύο μονάδων» στην κλίμακα κρύβει τρεις τάξεις μεγέθους — και αυτός ακριβώς είναι ο λόγος που η κλίμακα είναι λογαριθμική.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Πόσο είναι το ;
Τα κατάφερες;
- Να μεταφράζεις μια εκθετική ισότητα σε λογαριθμική και αντίστροφα.
- Να εφαρμόζεις τις ιδιότητες του λογαρίθμου για γινόμενο, πηλίκο και δύναμη.
- Να λύνεις λογαριθμικές εξισώσεις ελέγχοντας πρώτα τους περιορισμούς.
- Να εξηγείς γιατί σεισμοί, ήχος και οξύτητα μετριούνται σε λογαριθμική κλίμακα.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.
Παιχνίδια
Παίξε εδώ, μέσα στην ενότητα, ή πάτα την κάρτα για να ανοίξει σε δική του σελίδα.