Τριγωνομετρικές συναρτήσεις
Ο μοναδιαίος κύκλος και οι περιοδικές γραφικές παραστάσεις.
28 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Άλγεβρα Β΄ Λυκείου, §3.1, 3.2, 3.4
Θα μάθεις να
- Να μετατρέπεις μοίρες σε ακτίνια και αντίστροφα, και να εξηγείς τι μετράει το ακτίνιο.
- Να ορίζεις ημίτονο, συνημίτονο και εφαπτομένη πάνω στον τριγωνομετρικό κύκλο.
- Να βρίσκεις το πρόσημο κάθε αριθμού από το τεταρτημόριο, χωρίς πίνακα.
- Να αναγνωρίζεις περίοδο, πλάτος και μετατόπιση στη γραφική παράσταση ημιτόνου και συνημιτόνου.
Το ακτίνιο μετράει μήκος, όχι μοίρες
Η μοίρα είναι σύμβαση: κάποιος αποφάσισε να κόψει τον κύκλο σε κομμάτια. Το ακτίνιο δεν είναι σύμβαση — προκύπτει από τον ίδιο τον κύκλο.
Ένα ακτίνιο είναι η γωνία που βαίνει σε τόξο μήκους ίσου με την ακτίνα. Επειδή η περιφέρεια είναι , ολόκληρος ο κύκλος είναι ακτίνια.
Οι μετατροπές είναι μία απλή μέθοδος των τριών:
| Μοίρες | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| Ακτίνια |
Ο τριγωνομετρικός κύκλος
Στο ορθογώνιο τρίγωνο το ημίτονο ορίστηκε ως «απέναντι προς υποτείνουσα», και δούλευε μόνο για οξείες γωνίες. Ο μοναδιαίος κύκλος λύνει το πρόβλημα μια για πάντα.
Πάνω σε κύκλο ακτίνας , φέρνεις τη γωνία από τον θετικό ημιάξονα και κοιτάς πού πέφτει το σημείο:
- το συνημίτονο είναι η τετμημένη του σημείου — πόσο δεξιά βρίσκεται
- το ημίτονο είναι η τεταγμένη του — πόσο ψηλά βρίσκεται
Τίποτα δεν χρειάζεται να είναι οξύ. Η γωνία μπορεί να είναι , ή : το σημείο υπάρχει πάντα και έχει πάντα δύο συντεταγμένες.
Από τον ορισμό βγαίνει αμέσως η βασική ταυτότητα: το σημείο ανήκει σε κύκλο ακτίνας , άρα
Είναι το Πυθαγόρειο θεώρημα, τίποτα άλλο.
Και η εφαπτομένη:
που δεν ορίζεται όταν , δηλαδή στις και — εκεί το σημείο κάθεται πάνω στον κατακόρυφο άξονα και η αναλογία εκτοξεύεται.
Οι γραφικές παραστάσεις
Άφησε τη γωνία να τρέχει και κατέγραψε το ύψος του σημείου: παίρνεις το ημίτονο ως συνάρτηση. Το σημείο γυρίζει στη θέση του κάθε , άρα η συνάρτηση επαναλαμβάνεται κάθε . Αυτό σημαίνει περιοδική.
Για τη γενική μορφή :
- το είναι το πλάτος: πόσο ψηλά και χαμηλά φτάνει
- η περίοδος είναι : μεγαλύτερο σημαίνει πιο σφιχτές κορυφές
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Μετέτρεψε τις σε ακτίνια και βρες το
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Μετατροπή. Πολλαπλασιάζω με :
Τεταρτημόριο. Οι είναι μεταξύ και , άρα τρίτο τεταρτημόριο.
Εκεί το ημίτονο είναι αρνητικό: το σημείο βρίσκεται κάτω από τον οριζόντιο άξονα.
Γωνία αναφοράς: .
Το μέτρο του ημιτόνου είναι ίδιο με αυτό των , δηλαδή .
Έλεγχος με το συνημίτονο: , και η βασική ταυτότητα δίνει ✓
Παράδειγμα 2
Αν και η είναι στο δεύτερο τεταρτημόριο, βρες το
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Βασική ταυτότητα.
Δύο υποψήφιες τιμές — η ταυτότητα από μόνη της δεν ξεχωρίζει.
Το τεταρτημόριο αποφασίζει. Στο δεύτερο τεταρτημόριο το σημείο είναι αριστερά από τον κατακόρυφο άξονα, άρα το συνημίτονο είναι αρνητικό.
Δωρεάν και η εφαπτομένη:
Αρνητική, όπως περιμέναμε για δεύτερο τεταρτημόριο ✓
Παράδειγμα 3
Βρες περίοδο και πλάτος της
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Σύγκριση με τη μορφή : εδώ και .
Πλάτος . Η καμπύλη ταλαντώνεται ανάμεσα στο και το .
Σύνολο τιμών: .
Περίοδος .
Τι σημαίνει πρακτικά: στο διάστημα που το απλό ημίτονο κάνει έναν κύκλο, αυτή η συνάρτηση κάνει δύο.
Επαλήθευση σε ένα σημείο: ✓ — έχει ήδη επιστρέψει.
Παράδειγμα 4
Γιατί δεν ορίζεται η ;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Εξ ορισμού , και στις ο παρονομαστής είναι .
Διαίρεση με το μηδέν δεν ορίζεται.
Γεωμετρικά: στις το σημείο του κύκλου είναι το , πάνω στον κατακόρυφο άξονα. Η ευθεία -σημείο είναι κατακόρυφη, και μια κατακόρυφη ευθεία δεν έχει κλίση.
Τι συμβαίνει γύρω από τις ; Πλησιάζοντας από τα αριστερά η εφαπτομένη μεγαλώνει απεριόριστα· από τα δεξιά έρχεται από το .
,
Γι' αυτό η γραφική παράσταση της εφαπτομένης έχει κατακόρυφες ασύμπτωτες κάθε , και όχι μία συνεχή καμπύλη όπως το ημίτονο.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Πόσα ακτίνια είναι οι ;
Τα κατάφερες;
- Να μετατρέπεις μοίρες σε ακτίνια και αντίστροφα, και να εξηγείς τι μετράει το ακτίνιο.
- Να ορίζεις ημίτονο, συνημίτονο και εφαπτομένη πάνω στον τριγωνομετρικό κύκλο.
- Να βρίσκεις το πρόσημο κάθε αριθμού από το τεταρτημόριο, χωρίς πίνακα.
- Να αναγνωρίζεις περίοδο, πλάτος και μετατόπιση στη γραφική παράσταση ημιτόνου και συνημιτόνου.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.
Παιχνίδια
Παίξε εδώ, μέσα στην ενότητα, ή πάτα την κάρτα για να ανοίξει σε δική του σελίδα.