Μετάβαση στο περιεχόμενο

Τριγωνομετρικές συναρτήσεις

Ο μοναδιαίος κύκλος και οι περιοδικές γραφικές παραστάσεις.

28 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Άλγεβρα Β΄ Λυκείου, §3.1, 3.2, 3.4

Θα μάθεις να

  1. Να μετατρέπεις μοίρες σε ακτίνια και αντίστροφα, και να εξηγείς τι μετράει το ακτίνιο.
  2. Να ορίζεις ημίτονο, συνημίτονο και εφαπτομένη πάνω στον τριγωνομετρικό κύκλο.
  3. Να βρίσκεις το πρόσημο κάθε αριθμού από το τεταρτημόριο, χωρίς πίνακα.
  4. Να αναγνωρίζεις περίοδο, πλάτος και μετατόπιση στη γραφική παράσταση ημιτόνου και συνημιτόνου.

Το ακτίνιο μετράει μήκος, όχι μοίρες

Η μοίρα είναι σύμβαση: κάποιος αποφάσισε να κόψει τον κύκλο σε 360360 κομμάτια. Το ακτίνιο δεν είναι σύμβαση — προκύπτει από τον ίδιο τον κύκλο.

Ένα ακτίνιο είναι η γωνία που βαίνει σε τόξο μήκους ίσου με την ακτίνα. Επειδή η περιφέρεια είναι 2πR2\pi R, ολόκληρος ο κύκλος είναι 2π2\pi ακτίνια.

360°=2π rad  ⟹  1 rad=180°π≈57,3°360° = 2\pi \text{ rad} \implies 1 \text{ rad} = \frac{180°}{\pi} \approx 57{,}3°

Οι μετατροπές είναι μία απλή μέθοδος των τριών:

Μοίρες30°30°45°45°60°60°90°90°180°180°270°270°
Ακτίνιαπ6\frac{\pi}{6}π4\frac{\pi}{4}π3\frac{\pi}{3}π2\frac{\pi}{2}π\pi3π2\frac{3\pi}{2}

Ο τριγωνομετρικός κύκλος

Στο ορθογώνιο τρίγωνο το ημίτονο ορίστηκε ως «απέναντι προς υποτείνουσα», και δούλευε μόνο για οξείες γωνίες. Ο μοναδιαίος κύκλος λύνει το πρόβλημα μια για πάντα.

Πάνω σε κύκλο ακτίνας 11, φέρνεις τη γωνία θ\theta από τον θετικό ημιάξονα OxOx και κοιτάς πού πέφτει το σημείο:

  • το συνημίτονο είναι η τετμημένη του σημείου — πόσο δεξιά βρίσκεται
  • το ημίτονο είναι η τεταγμένη του — πόσο ψηλά βρίσκεται

Τίποτα δεν χρειάζεται να είναι οξύ. Η γωνία μπορεί να είναι 200°200°, −40°-40° ή 1000°1000°: το σημείο υπάρχει πάντα και έχει πάντα δύο συντεταγμένες.

Ημίτονο και συνημίτονο ως συντεταγμένες

Σύρε τη γωνία πέρα από τις 90°. Το αρνητικό πρόσημο δεν είναι νέος κανόνας — είναι σημείο που πέρασε αριστερά ή κάτω από έναν άξονα.

ημθ0,643

συνθ0,766

εφθ0,839

Τεταρτημόριο: ΠρώτοΠρόσημα

Από τον ορισμό βγαίνει αμέσως η βασική ταυτότητα: το σημείο ανήκει σε κύκλο ακτίνας 11, άρα

ημ2θ+συν2θ=1\eta\mu^2 \theta + \sigma\upsilon\nu^2 \theta = 1

Είναι το Πυθαγόρειο θεώρημα, τίποτα άλλο.

Και η εφαπτομένη:

εφ θ=ημ θσυν θ\varepsilon\varphi\,\theta = \frac{\eta\mu\,\theta}{\sigma\upsilon\nu\,\theta}

που δεν ορίζεται όταν συν θ=0\sigma\upsilon\nu\,\theta = 0, δηλαδή στις 90°90° και 270°270° — εκεί το σημείο κάθεται πάνω στον κατακόρυφο άξονα και η αναλογία εκτοξεύεται.

Οι γραφικές παραστάσεις

Άφησε τη γωνία να τρέχει και κατέγραψε το ύψος του σημείου: παίρνεις το ημίτονο ως συνάρτηση. Το σημείο γυρίζει στη θέση του κάθε 2π2\pi, άρα η συνάρτηση επαναλαμβάνεται κάθε 2π2\pi. Αυτό σημαίνει περιοδική.

Η γραφική παράσταση της y = ημx: ανεβαίνει ως το 1 στο π/2, ξαναπέφτει στο 0 στο π, φτάνει στο −1 στο 3π/2 και στο 2π αρχίζει πάλι από την αρχή.xy−112345678−2−112Oy=ημxπ/2π3π/22π

Για τη γενική μορφή f(x)=ρ⋅ημ(ωx)f(x) = \rho \cdot \eta\mu(\omega x):

  • το ∣ρ∣|\rho| είναι το πλάτος: πόσο ψηλά και χαμηλά φτάνει
  • η περίοδος είναι T=2π∣ω∣T = \frac{2\pi}{|\omega|}: μεγαλύτερο ω\omega σημαίνει πιο σφιχτές κορυφές

Πλάτος και περίοδος

Το ρ τεντώνει την καμπύλη κατακόρυφα, το ω τη συμπιέζει οριζόντια. Πρόσεξε ότι το συνημίτονο είναι το ημίτονο μετατοπισμένο — ίδιο σχήμα, άλλη αφετηρία.

Ζωντανή ενημέρωση
Πλάτος
1
Περίοδος
6,283
  • y = ρ·ημ(ωx)
  • y = ρ·συν(ωx)

Δοκίμασε

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Μετέτρεψε τις 210°210° σε ακτίνια και βρες το ημ210°\eta\mu 210°

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Αν ημθ=35\eta\mu\theta = \frac{3}{5} και η θ\theta είναι στο δεύτερο τεταρτημόριο, βρες το συνθ\sigma\upsilon\nu\theta

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Βρες περίοδο και πλάτος της f(x)=3 ημ(2x)f(x) = 3\,\eta\mu(2x)

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 4

Γιατί δεν ορίζεται η εφ 90°\varepsilon\varphi\, 90°;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Πόσα ακτίνια είναι οι 135°135°;

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 6

Πόσα ακτίνια είναι οι 60°60°;

Τα κατάφερες;

  • Να μετατρέπεις μοίρες σε ακτίνια και αντίστροφα, και να εξηγείς τι μετράει το ακτίνιο.
  • Να ορίζεις ημίτονο, συνημίτονο και εφαπτομένη πάνω στον τριγωνομετρικό κύκλο.
  • Να βρίσκεις το πρόσημο κάθε αριθμού από το τεταρτημόριο, χωρίς πίνακα.
  • Να αναγνωρίζεις περίοδο, πλάτος και μετατόπιση στη γραφική παράσταση ημιτόνου και συνημιτόνου.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Παιχνίδια

Παίξε εδώ, μέσα στην ενότητα, ή πάτα την κάρτα για να ανοίξει σε δική του σελίδα.

Βρήκες κάποιο λάθος;