Μετάβαση στο περιεχόμενο

Ιδιότητες συναρτήσεων

Μονοτονία, ακρότατα, άρτια και περιττή — τι βλέπεις στο γράφημα.

28 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Άλγεβρα Β΄ Λυκείου, §2.1, 2.2

Θα μάθεις να

  1. Να διαβάζεις μονοτονία, ακρότατα και σύνολο τιμών κατευθείαν από τη γραφική παράσταση.
  2. Να αποδεικνύεις αλγεβρικά ότι μια συνάρτηση είναι γνησίως αύξουσα ή φθίνουσα.
  3. Να αναγνωρίζεις άρτια και περιττή συνάρτηση από τον τύπο και από τη συμμετρία.
  4. Να περιγράφεις πώς μετατοπίζεται μια γραφική παράσταση όταν αλλάζει ο τύπος της.

Η γραφική παράσταση είναι η περίληψη

Μια συνάρτηση ff αντιστοιχίζει σε κάθε xx του πεδίου ορισμού έναν αριθμό f(x)f(x). Ο τύπος το λέει αυτό με σύμβολα· η γραφική παράσταση το λέει με μια εικόνα, και η εικόνα απαντάει γρηγορότερα στις περισσότερες ερωτήσεις.

Τέσσερα πράγματα διαβάζονται απευθείας από αυτήν: πού ανεβαίνει, πού κατεβαίνει, πού κορυφώνεται, και πόσο συμμετρική είναι.

Μονοτονία και ακρότατα

Σύρε τους συντελεστές. Πρόσεξε ότι η κορυφή χωρίζει τον άξονα σε δύο διαστήματα μονοτονίας — και ότι η τιμή της κορυφής είναι το ακρότατο.

Ζωντανή ενημέρωση
Κορυφή x
1
Ακρότατη τιμή
−2
  • f(x) = α(x − h)² + k

Δοκίμασε

Μονοτονία: τι σημαίνει «ανεβαίνει»

Η ff είναι γνησίως αύξουσα σε ένα διάστημα Δ\Delta όταν για κάθε ζεύγος x1,x2∈Δx_1, x_2 \in \Delta ισχύει

x1<x2  ⟹  f(x1)<f(x2)x_1 < x_2 \implies f(x_1) < f(x_2)

και γνησίως φθίνουσα όταν η ανισότητα των τιμών αντιστρέφεται.

Ο ορισμός μιλάει για ζεύγη σημείων, όχι για ένα σημείο. Δεν έχει νόημα η πρόταση «η ff είναι αύξουσα στο x=3x = 3» — η μονοτονία είναι ιδιότητα διαστήματος.

Η υπερβολή της f(x) = 1/x με τους δύο κλάδους της, κατεβαίνει σε καθέναν χωριστά, με σημειωμένα τα σημεία (−1, −1) και (1, 1).xy−4−3−2−11234−4−3−2−11234OCf

Πώς το αποδεικνύεις

Παίρνεις δύο τυχαία x1<x2x_1 < x_2 του διαστήματος και εξετάζεις το πρόσημο της διαφοράς f(x2)−f(x1)f(x_2) - f(x_1). Αν βγαίνει πάντα θετική, η συνάρτηση είναι γνησίως αύξουσα.

Το «τυχαία» είναι ουσιαστικό. Δύο συγκεκριμένοι αριθμοί δεν αποδεικνύουν τίποτα — δείχνουν μόνο ότι δεν βρήκες αντιπαράδειγμα ακόμη.

Ακρότατα

Η ff παρουσιάζει μέγιστο στο x0x_0 όταν f(x)≤f(x0)f(x) \leq f(x_0) για κάθε xx του πεδίου ορισμού, και ελάχιστο όταν ισχύει η αντίθετη ανισότητα.

Το x0x_0 είναι η θέση του ακροτάτου· το f(x0)f(x_0) είναι η τιμή του. Οι δύο αριθμοί δεν είναι ο ίδιος και οι ασκήσεις ρωτούν άλλοτε το ένα, άλλοτε το άλλο.

Άρτια και περιττή

Άρτια, όταν για κάθε xx του πεδίου ορισμού:

f(−x)=f(x)f(-x) = f(x)

Περιττή, όταν αντ' αυτού:

f(−x)=−f(x)f(-x) = -f(x)

Και οι δύο ορισμοί απαιτούν το πεδίο ορισμού να είναι συμμετρικό ως προς το μηδέν: αν ανήκει το xx, πρέπει να ανήκει και το −x-x. Χωρίς αυτό η ερώτηση δεν τίθεται καν.

Η γεωμετρική σημασία:

ΣχέσηΣυμμετρία
Άρτιαf(−x)=f(x)f(-x) = f(x)ως προς τον άξονα yy
Περιττήf(−x)=−f(x)f(-x) = -f(x)ως προς την αρχή OO

Οι δυνάμεις εξηγούν και τα ονόματα: η x2x^2, η x4x^4 είναι άρτιες, η x3x^3, η x5x^5 περιττές. Άρτιος ή περιττός εκθέτης.

Οι γραφικές παραστάσεις της x², συμμετρική ως προς τον άξονα y, και της x³, συμμετρική ως προς την αρχή O.xy−3−2−1123−4−3−2−11234Ox²x³

Και υπάρχουν συναρτήσεις που δεν είναι ούτε το ένα ούτε το άλλο — η f(x)=x2+xf(x) = x^2 + x για παράδειγμα. Η τρίτη απάντηση είναι απολύτως έγκυρη.

Μετατοπίσεις

Από τη γραφική παράσταση της ff παίρνεις τέσσερις άλλες χωρίς να υπολογίσεις ούτε ένα σημείο:

  • f(x)+cf(x) + c: μετατόπιση κατακόρυφα κατά cc
  • f(x−h)f(x - h): μετατόπιση οριζόντια κατά hh
  • −f(x)-f(x): συμμετρία ως προς τον άξονα xx
  • f(−x)f(-x): συμμετρία ως προς τον άξονα yy

Η δεύτερη ξενίζει: το f(x−3)f(x - 3) μετατοπίζει δεξιά, όχι αριστερά. Ο λόγος είναι ότι για να πάρει η νέα συνάρτηση την τιμή που είχε η παλιά στο 00, πρέπει το xx να φτάσει στο 33.

Η f(x) = √x που ξεκινά από το 0 και η f(x − 3), η ίδια καμπύλη μετατοπισμένη 3 μονάδες δεξιά, που ξεκινά από το 3.xy−1123456789−11234Of(x)f(x−3)

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Δείξε ότι η f(x)=3x−5f(x) = 3x - 5 είναι γνησίως αύξουσα στο R\mathbb{R}

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Εξέτασε αν η f(x)=x3−4xf(x) = x^3 - 4x είναι άρτια ή περιττή

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Βρες τη μονοτονία και τα ακρότατα της f(x)=−2(x−3)2+5f(x) = -2(x - 3)^2 + 5

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 4

Η γραφική παράσταση της g(x)=xg(x) = \sqrt{x} μετατοπίζεται. Ποια είναι η νέα συνάρτηση αν πάει 2 δεξιά και 1 κάτω;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Η f(x)=−4x+7f(x) = -4x + 7 είναι:

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 6

Δίνεται f(x)=3x−5f(x) = 3x - 5. Πόσο είναι το f(4)f(4);

Τα κατάφερες;

  • Να διαβάζεις μονοτονία, ακρότατα και σύνολο τιμών κατευθείαν από τη γραφική παράσταση.
  • Να αποδεικνύεις αλγεβρικά ότι μια συνάρτηση είναι γνησίως αύξουσα ή φθίνουσα.
  • Να αναγνωρίζεις άρτια και περιττή συνάρτηση από τον τύπο και από τη συμμετρία.
  • Να περιγράφεις πώς μετατοπίζεται μια γραφική παράσταση όταν αλλάζει ο τύπος της.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Παιχνίδια

Παίξε εδώ, μέσα στην ενότητα, ή πάτα την κάρτα για να ανοίξει σε δική του σελίδα.

Βρήκες κάποιο λάθος;