Πολυώνυμα και πολυωνυμικές εξισώσεις
Διαίρεση, σχήμα Horner και το θεώρημα ακεραίων ριζών.
30 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Άλγεβρα Β΄ Λυκείου, §4.1, 4.2, 4.3
Θα μάθεις να
- Να εκτελείς διαίρεση πολυωνύμων και να γράφεις την ταυτότητα της διαίρεσης.
- Να χρησιμοποιείς το σχήμα Horner για διαίρεση με x − ρ και για υπολογισμό του P(ρ).
- Να εφαρμόζεις το θεώρημα υπολοίπου και το κριτήριο του παράγοντα.
- Να λύνεις πολυωνυμική εξίσωση βρίσκοντας πρώτα μια ακέραια ρίζα ανάμεσα στους διαιρέτες του σταθερού όρου.
Η ταυτότητα της διαίρεσης
Όπως στους ακεραίους, έτσι και στα πολυώνυμα: όταν διαιρείς το με το παίρνεις πηλίκο και υπόλοιπο με
και τον περιορισμό ότι ο βαθμός του είναι γνησίως μικρότερος από τον βαθμό του . Αν δεν ήταν, η διαίρεση δεν θα είχε τελειώσει.
Ειδικά όταν διαιρείς με , που είναι πρώτου βαθμού, το υπόλοιπο έχει βαθμό μηδέν: είναι σκέτος αριθμός. Και αυτός ο αριθμός δεν είναι τυχαίος.
Θεώρημα υπολοίπου
Βάλε στην ταυτότητα της διαίρεσης με :
Σχήμα Horner
Η κανονική διαίρεση με δουλεύει, αλλά είναι αργή και γεμάτη ευκαιρίες για λάθος πρόσημο. Το σχήμα Horner κάνει την ίδια δουλειά με τρεις γραμμές αριθμών.
Κατεβάζεις τον πρώτο συντελεστή. Τον πολλαπλασιάζεις με το , το γράφεις κάτω από τον επόμενο, προσθέτεις. Επαναλαμβάνεις ως το τέλος. Η τελευταία γραμμή είναι οι συντελεστές του πηλίκου, και το τελευταίο κελί της είναι το υπόλοιπο — άρα το .
Πού ψάχνεις τις ρίζες
Μια πολυωνυμική εξίσωση τρίτου ή τέταρτου βαθμού δεν έχει τύπο που να θυμάσαι. Έχει όμως κάτι καλύτερο: αν υπάρχει ακέραια ρίζα, είναι υποχρεωτικά διαιρέτης του σταθερού όρου.
Γιατί; Αν με ακέραιο, τότε
Η παρένθεση είναι ακέραιος, άρα το διαιρεί το .
Αυτό μετατρέπει ένα άπειρο ψάξιμο σε μια πεπερασμένη λίστα. Για σταθερό όρο , οι υποψήφιοι είναι — δώδεκα δοκιμές στη χειρότερη περίπτωση, και συνήθως δύο ή τρεις.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Βρες το υπόλοιπο της διαίρεσης του με το
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Δεν κάνω τη διαίρεση. Το θεώρημα υπολοίπου λέει ότι το υπόλοιπο είναι .
Υπόλοιπο . Αφού δεν είναι μηδέν, το δεν διαιρεί το .
Επαλήθευση με Horner, με συντελεστές — το μηδέν για τον όρο που λείπει:
· → · → · → ✓
Παράδειγμα 2
Λύσε την
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Διαιρέτες του : .
Ξεκινάω από τους μικρούς, γιατί οι πράξεις είναι ευκολότερες.
✓
Βρήκα ρίζα το .
Horner με στους συντελεστές :
Κατεβάζω το . Μετά και . Μετά και . Μετά και ✓
Πηλίκο: .
Λύνω το τριώνυμο: , , δηλαδή και .
Ρίζες: .
Έλεγχος με το γινόμενο. Για τριτοβάθμιο με μεγιστοβάθμιο συντελεστή , το γινόμενο των ριζών είναι : πράγματι ✓
Παράδειγμα 3
Για ποιο το διαιρεί το ;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Κριτήριο παράγοντα. Το διαιρεί το ακριβώς όταν .
Προσοχή στο πρόσημο: , άρα .
Επαλήθευση. Με το πολυώνυμο γίνεται και
✓
Παράδειγμα 4
Λύσε την
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Τέταρτου βαθμού, αλλά με μόνο άρτιες δυνάμεις. Αυτό είναι πρόσκληση για αντικατάσταση.
Θέτω , με τον περιορισμό .
, , δηλαδή ή .
Επιστρέφω στο . Και οι δύο τιμές είναι θετικές, άρα και οι δύο δίνουν λύσεις:
,
Τέσσερις ρίζες: .
Γιατί τέσσερις; Ένα πολυώνυμο βαθμού έχει το πολύ ρίζες. Εδώ βρήκαμε τέσσερις σε τεταρτοβάθμιο, δηλαδή όλες. Αν είχε βγει κάποιο αρνητικό, θα το απορρίπταμε και οι ρίζες θα ήταν λιγότερες.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Ποιο είναι το υπόλοιπο της διαίρεσης του με το ;
Τα κατάφερες;
- Να εκτελείς διαίρεση πολυωνύμων και να γράφεις την ταυτότητα της διαίρεσης.
- Να χρησιμοποιείς το σχήμα Horner για διαίρεση με x − ρ και για υπολογισμό του P(ρ).
- Να εφαρμόζεις το θεώρημα υπολοίπου και το κριτήριο του παράγοντα.
- Να λύνεις πολυωνυμική εξίσωση βρίσκοντας πρώτα μια ακέραια ρίζα ανάμεσα στους διαιρέτες του σταθερού όρου.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.