Άνωση και Αρχιμήδης
Τι ακριβώς ζυγίζει το νερό που εκτοπίζεις.
25 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Φυσική Β΄ Γυμνασίου, §4.5, 4.6
Θα μάθεις να
- Να υπολογίζεις την άνωση από τον όγκο που εκτοπίζεται και την πυκνότητα του υγρού.
- Να προβλέπεις αν ένα σώμα πλέει ή βυθίζεται συγκρίνοντας πυκνότητες.
- Να εξηγείς γιατί ένα πλοίο από ατσάλι επιπλέει ενώ ένα καρφί βυθίζεται.
Γιατί μια πέτρα φαίνεται ελαφρύτερη στο νερό
Κράτα μια πέτρα βυθισμένη. Τη νιώθεις ελαφρύτερη. Βγάλ' τη έξω και ξαναγίνεται βαριά.
Το βάρος της δεν άλλαξε — η μάζα της είναι η ίδια και το επίσης. Αυτό που προστέθηκε είναι μια δύναμη προς τα πάνω, από το ίδιο το νερό: η άνωση.
Η αρχή του Αρχιμήδη
Κάθε σώμα βυθισμένο σε υγρό, ολόκληρο ή εν μέρει, δέχεται άνωση ίση με το βάρος του υγρού που εκτοπίζει.
όπου η πυκνότητα του υγρού και ο όγκος που εκτοπίζεται, δηλαδή ο βυθισμένος όγκος του σώματος.
Πρόσεξε ποια πυκνότητα μπαίνει στον τύπο: του υγρού, όχι του σώματος. Το σώμα καθορίζει μόνο πόσος όγκος βυθίζεται.
Το φαινόμενο βάρος
Για ένα βυθισμένο σώμα, το δυναμόμετρο δείχνει τη διαφορά:
Αυτό είναι το «ελαφρύτερο» που νιώθεις. Το πραγματικό βάρος δεν άλλαξε — απλώς μέρος του το αναλαμβάνει η άνωση.

Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Σώμα όγκου 2 L είναι πλήρως βυθισμένο σε νερό. Πόση άνωση δέχεται; (ρ = 1000 kg/m³, g = 10 N/kg)
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Πρώτα ο όγκος σε κυβικά μέτρα:
Δηλαδή η άνωση ισούται με το βάρος κιλών νερού — ακριβώς του νερού που εκτοπίστηκε.
Αυτό ισχύει ό,τι κι αν είναι το σώμα: μολύβι ή φελλός, ίδιος όγκος σημαίνει ίδια άνωση.
Παράδειγμα 2
Πέτρα ζυγίζει 50 N στον αέρα και 30 N βυθισμένη. Πόση είναι η άνωση και πόσος ο όγκος της;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Η άνωση είναι η διαφορά των δύο ενδείξεων:
Από τον τύπο της άνωσης λύνω ως προς τον όγκο:
Αυτή είναι και η μέθοδος που αποδίδεται στον Αρχιμήδη: ο όγκος ενός ακανόνιστου σώματος μετριέται χωρίς να χρειαστεί να το κόψεις ή να το μετρήσεις γεωμετρικά.
Παράδειγμα 3
Ξύλο πυκνότητας 600 kg/m³ πλέει στο νερό. Τι ποσοστό του βρίσκεται κάτω από την επιφάνεια;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Το ξύλο πλέει, άρα ισορροπεί: η άνωση ισούται με το βάρος του.
Το βάρος του εξαρτάται από ολόκληρο τον όγκο του, η άνωση μόνο από τον βυθισμένο. Για να είναι ίσα:
Άρα βυθίζεται το του όγκου του, και το μένει έξω.
Έλεγχος με ακραία περίπτωση: σώμα με πυκνότητα ίση του νερού θα βυθιζόταν κατά , δηλαδή μόλις και μετά βίας θα ισορροπούσε βυθισμένο. Ταιριάζει με τον κανόνα.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Σώμα όγκου L είναι πλήρως βυθισμένο σε νερό ( kg/m³, N/kg). Πόση άνωση δέχεται;
Τα κατάφερες;
- Να υπολογίζεις την άνωση από τον όγκο που εκτοπίζεται και την πυκνότητα του υγρού.
- Να προβλέπεις αν ένα σώμα πλέει ή βυθίζεται συγκρίνοντας πυκνότητες.
- Να εξηγείς γιατί ένα πλοίο από ατσάλι επιπλέει ενώ ένα καρφί βυθίζεται.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.