Μετάβαση στο περιεχόμενο

Έργο και ενέργεια

Δύναμη χωρίς μετατόπιση δεν παράγει έργο.

25 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Φυσική Β΄ Γυμνασίου, §5.1, 5.2

Θα μάθεις να

  1. Να υπολογίζεις έργο από δύναμη και μετατόπιση, και να αναγνωρίζεις πότε είναι μηδέν.
  2. Να υπολογίζεις κινητική και δυναμική ενέργεια.
  3. Να συνδέεις το έργο με τη μεταβολή της ενέργειας ενός σώματος.

Στη φυσική, «δουλειά» σημαίνει κάτι στενό

Κρατάς μια βαριά τσάντα ακίνητος για δέκα λεπτά. Κουράζεσαι, ιδρώνεις, ο ώμος πονάει.

Το έργο της δύναμης που ασκείς στην τσάντα είναι μηδέν.

Αυτό δεν είναι παραξενιά της φυσικής, είναι ορισμός: μια δύναμη παράγει έργο μόνο όταν το σώμα στο οποίο ασκείται μετατοπίζεται στη διεύθυνσή της.

W=F⋅sW = F \cdot s

Η μονάδα είναι το Joule: 1  J=1  N⋅1  m1 \; \text{J} = 1 \; \text{N} \cdot 1 \; \text{m}.

Πότε παράγεται έργο

Τρεις καταστάσεις με την ίδια δύναμη. Μόνο στη μία το έργο είναι διαφορετικό από το μηδέν. Όταν κουβαλάς, το κουτί μετακινείται, αλλά η δύναμη είναι κάθετη στη μετατόπιση: το «συν90° = 0» στον τύπο λέει ακριβώς ότι αυτή η μετατόπιση δεν μετράει. Όταν το κρατάς ακίνητο, η μετατόπιση μένει κλειδωμένη στο 0.

Κατάσταση

W = 20 × 5 = 100 JΗ δύναμη έχει την ίδια διεύθυνση με τη μετατόπιση: παράγεται έργο.

Ασπρόμαυρη φωτογραφία: αθλητής με φανελάκι άρσης βαρών, με το ένα πόδι λυγισμένο μπροστά και το άλλο τεντωμένο πίσω, κρατά ψηλά με τεντωμένα χέρια μια μπάρα με δύο μεγάλους δίσκους.
Ο Ισραηλινός αρσιβαρίστας Εντουάρντο Μαρόν, το 1960. Όσο σηκώνει τη μπάρα, η δύναμή του έχει τη διεύθυνση της μετατόπισης και παράγει έργο. Μόλις την κρατήσει ακίνητη πάνω από το κεφάλι του, η μετατόπιση μηδενίζεται και μαζί της το έργο, όσο κι αν κουράζεται.Φωτογραφία: Moshe Pridan, Israeli Government Press Office · κοινό κτήμα · Wikimedia Commons

Ενέργεια: η ικανότητα να παραχθεί έργο

Το έργο δεν είναι αυτοσκοπός. Είναι ο τρόπος με τον οποίο μεταφέρεται ενέργεια από το ένα σώμα στο άλλο.

Δύο μορφές ενέργειας μας απασχολούν εδώ:

Κινητική — την έχει κάθε σώμα που κινείται:

K=12mυ2K = \frac{1}{2} m \upsilon^2

Δυναμική βαρυτική — την έχει κάθε σώμα που βρίσκεται σε ύψος hh, μετρημένο από ένα επίπεδο αναφοράς, συνήθως το έδαφος:

U=m⋅g⋅hU = m \cdot g \cdot h

Πρόσεξε το τετράγωνο στην κινητική: διπλάσια ταχύτητα σημαίνει τετραπλάσια κινητική ενέργεια. Αυτός είναι ο λόγος που τα όρια ταχύτητας δεν είναι διακοσμητικά — ένα αυτοκίνητο στα 100100 km/h έχει τετραπλάσια κινητική ενέργεια από το ίδιο αυτοκίνητο στα 5050.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Σπρώχνεις κιβώτιο με 40 N και το μετακινείς 3 m στη διεύθυνση της δύναμης. Πόσο έργο παρήγαγες;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Αυτοκίνητο 1000 kg κινείται με 20 m/s. Πόση κινητική ενέργεια έχει; Και στα 40 m/s;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Ανεβάζεις βιβλίο 2 kg από το πάτωμα σε ράφι ύψους 1,5 m. Πόσο έργο παράγεις και πόση ενέργεια απέκτησε το βιβλίο;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Σε ποια περίπτωση το έργο της δύναμης που ασκείς είναι μηδέν;

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 4

Δύναμη 3030 N μετακινεί καρότσι κατά 66 m στη διεύθυνσή της. Πόσο έργο παράγεται;

Τα κατάφερες;

  • Να υπολογίζεις έργο από δύναμη και μετατόπιση, και να αναγνωρίζεις πότε είναι μηδέν.
  • Να υπολογίζεις κινητική και δυναμική ενέργεια.
  • Να συνδέεις το έργο με τη μεταβολή της ενέργειας ενός σώματος.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;