Διατήρηση της ενέργειας
Ο λογαριασμός που δεν βγαίνει ποτέ λάθος.
25 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Φυσική Β΄ Γυμνασίου, §5.3, 5.5
Θα μάθεις να
- Να διατυπώνεις την αρχή διατήρησης της ενέργειας και να την εφαρμόζεις σε απλά προβλήματα.
- Να παρακολουθείς τη μετατροπή δυναμικής σε κινητική ενέργεια και αντίστροφα.
- Να εξηγείς πού πηγαίνει η ενέργεια όταν υπάρχουν τριβές.
Ο λογαριασμός που βγαίνει πάντα
Αφήνεις μια μπάλα από ύψος m. Πέφτει, επιταχύνεται, χτυπά στο έδαφος.
Στην κορυφή είχε δυναμική ενέργεια και καμία κίνηση. Λίγο πριν φτάσει κάτω έχει μεγάλη ταχύτητα και μηδενικό ύψος.
Η ενέργεια δεν εμφανίστηκε από το πουθενά και δεν χάθηκε πουθενά: άλλαξε μορφή.
Η αρχή
Η ενέργεια δεν δημιουργείται και δεν καταστρέφεται. Μόνο μετατρέπεται από μια μορφή σε άλλη ή μεταφέρεται από ένα σώμα σε άλλο.
Το άθροισμα κινητικής και δυναμικής ενέργειας ενός σώματος λέγεται μηχανική ενέργεια. Για ένα σώμα που κινείται χωρίς τριβές και χωρίς αντίσταση του αέρα, η μηχανική ενέργεια είναι η ίδια σε κάθε σημείο της διαδρομής:
Ό,τι χάνει σε ύψος, το κερδίζει σε ταχύτητα.
Μορφές ενέργειας
| Μορφή | Πού τη συναντάς |
|---|---|
| κινητική | ό,τι κινείται |
| δυναμική βαρυτική | ό,τι βρίσκεται σε ύψος |
| ελαστική | τεντωμένο ελατήριο ή λάστιχο |
| χημική | τροφή, καύσιμα, μπαταρίες |
| θερμική | κάθε θερμό σώμα |
| ηλεκτρική | ρεύμα στα καλώδια |
| φωτεινή | Ήλιος, λαμπτήρες |
Κάθε συσκευή είναι στην ουσία ένας μετατροπέας: ο λαμπτήρας μετατρέπει ηλεκτρική σε φωτεινή και θερμική, το αυτοκίνητο χημική σε κινητική και θερμική.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Μπάλα 0,5 kg αφήνεται από ύψος 20 m. Με τι ταχύτητα φτάνει στο έδαφος; (g = 10 N/kg)
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Σημείο 1, στην κορυφή: ακίνητη, άρα .
Σημείο 2, στο έδαφος: , άρα και όλη η ενέργεια είναι κινητική.
Πρόσεξε ότι η μάζα απλοποιείται: μια μπάλα kg από το ίδιο ύψος θα έφτανε με την ίδια ταχύτητα.
Αυτό είχε υποστηρίξει και ο Γαλιλαίος: όταν η αντίσταση του αέρα είναι αμελητέα, βαριά και ελαφριά σώματα πέφτουν μαζί.
Παράδειγμα 2
Τρενάκι λούνα παρκ ξεκινά ακίνητο από ύψος 30 m. Θα ανέβει στον επόμενο λόφο των 35 m;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Η ολική του ενέργεια στην αρχή είναι .
Για να φτάσει στην κορυφή του δεύτερου λόφου χρειάζεται .
Αφού , δεν υπάρχει αρκετή ενέργεια. Το τρενάκι θα σταματήσει πριν την κορυφή και θα κυλήσει πίσω.
Ούτε καν με μηδενικές τριβές δεν θα τα κατάφερνε: κανένα σώμα δεν ανεβαίνει ψηλότερα από το σημείο που ξεκίνησε, αν δεν του δώσεις επιπλέον ενέργεια.
Γι' αυτό, σε τρενάκι χωρίς μηχανή, κάθε επόμενος λόφος είναι χαμηλότερος από την κορυφή απ' όπου ξεκίνησε.
Παράδειγμα 3
Έλκηθρο κατεβαίνει λόφο και σταματά μετά από λίγο στο ίσιωμα. Πού πήγε η ενέργεια;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Στην κορυφή είχε δυναμική ενέργεια .
Κατεβαίνοντας, αυτή μετατράπηκε σε κινητική — αλλά όχι ολόκληρη: μέρος της δαπανήθηκε στην τριβή με το χιόνι.
Στο ίσιωμα, η τριβή συνέχισε να μειώνει την κινητική ενέργεια μέχρι το μηδέν.
Η ενέργεια δεν χάθηκε: βρίσκεται ως θερμότητα στο χιόνι, στα πέδιλα και στον αέρα γύρω.
Αν μπορούσες να τη μετρήσεις όλη, θα έβγαινε ακριβώς ίση με την αρχική δυναμική ενέργεια.
Η διαφορά είναι ότι αυτή η μορφή δεν ξαναμαζεύεται: δεν υπάρχει τρόπος να ανεβάσεις πάλι το έλκηθρο χρησιμοποιώντας τη ζέστη που σκόρπισε.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Σώμα αφήνεται από ύψος m. Με τι ταχύτητα φτάνει στο έδαφος, χωρίς αντίσταση αέρα; ( N/kg)
Τα κατάφερες;
- Να διατυπώνεις την αρχή διατήρησης της ενέργειας και να την εφαρμόζεις σε απλά προβλήματα.
- Να παρακολουθείς τη μετατροπή δυναμικής σε κινητική ενέργεια και αντίστροφα.
- Να εξηγείς πού πηγαίνει η ενέργεια όταν υπάρχουν τριβές.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.