Μετάβαση στο περιεχόμενο

Ενέργεια στην καθημερινή ζωή

Μορφές, μετατροπές και ο λογαριασμός του ρεύματος.

25 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Φυσική Β΄ Γυμνασίου, §5.4, 5.6, 5.7, 5.8

Θα μάθεις να

  1. Να αναγνωρίζεις τις βασικές μορφές ενέργειας και τις μετατροπές μεταξύ τους.
  2. Να εφαρμόζεις την αρχή διατήρησης της ενέργειας σε καθημερινά παραδείγματα.
  3. Να διαβάζεις μια ετικέτα ισχύος και να υπολογίζεις κατανάλωση σε kWh.

Η ενέργεια δεν καταναλώνεται

Λέμε «κατανάλωσα ρεύμα», «τελείωσε η μπαταρία», «εξοικονόμηση ενέργειας».

Καμία από αυτές τις φράσεις δεν είναι κυριολεκτικά σωστή. Η ενέργεια δεν χάνεται και δεν δημιουργείται. Μόνο αλλάζει μορφή.

Αυτό που «τελειώνει» σε μια μπαταρία δεν είναι η ενέργεια — είναι η χρήσιμη μορφή της. Έχει μετατραπεί σε θερμότητα που σκόρπισε στο περιβάλλον και δεν μαζεύεται πίσω.

Μορφές

ΜορφήΠού τη βρίσκεις
Κινητικήό,τι κινείται
Δυναμική βαρυτικήό,τι βρίσκεται ψηλά
Χημικήτροφή, καύσιμα, μπαταρίες
Θερμικήη κίνηση των μορίων
Ηλεκτρικήφορτία σε κίνηση
Φωτεινή / ηχητικήακτινοβολία, κύματα

Μονάδα για όλες: το Joule (J).

Απόδοση

απόδοση = χρήσιμη ενέργεια ÷ συνολική ενέργεια

Μια παλιά λάμπα πυρακτώσεως έχει απόδοση περίπου 5%5\%: από 100100 J ηλεκτρικής, μόνο 55 J γίνονται φως και 9595 J θερμότητα.

Ένα καλό LED φτάνει περίπου το 40%40\%. Δίνει το ίδιο φως με περίπου το ένα όγδοο της ενέργειας — όχι επειδή «παράγει περισσότερο φως», αλλά επειδή σπαταλά λιγότερη σε θερμότητα.

Μετατροπές σε αλυσίδα

Μια μπάλα που πέφτει:

δυναμική → κινητική → θερμική + ηχητική

Στην κορυφή έχει τη μέγιστη δυναμική και μηδενική κινητική. Λίγο πριν το έδαφος, το αντίστροφο. Στην κρούση, η κινητική γίνεται θερμότητα και ήχος.

Γι' αυτό η μπάλα δεν αναπηδά ποτέ στο ίδιο ύψος: μέρος της ενέργειας έφυγε σε μορφές που δεν την ξανασηκώνουν.

Σε μαύρο φόντο, πολλές εικόνες της ίδιας κίτρινης μπάλας σχηματίζουν δύο καμάρες· η δεξιά καμάρα είναι χαμηλότερη από την αριστερή.
Μια μπάλα που αναπηδά, φωτογραφημένη με φλας που άναβε 25 φορές το δευτερόλεπτο. Η δεύτερη καμάρα είναι χαμηλότερη από την πρώτη: σε κάθε κρούση ένα μέρος της ενέργειας γίνεται θερμότητα και ήχος. Πρόσεξε και τις αποστάσεις: κοντά στην κορυφή οι μπάλες είναι πυκνές, γιατί εκεί κινείται αργά· κοντά στο έδαφος αραιώνουν, γιατί η δυναμική έχει γίνει κινητική.Φωτογραφία: MichaelMaggs, επεξεργασία Richard Bartz · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Κράτα τον λογαριασμό μόνος σου: σύρε την μπάλα προς τα κάτω χωρίς τριβές, και μετά ξανά με τριβές. Πρόσεξε τη μπάρα «Σύνολο».

Η μπάλα κατεβαίνει, ο λογαριασμός μένει

Σύρε την μπάλα προς τα κάτω: η δυναμική αδειάζει όσο γεμίζει η κινητική. Μετά βάλε τριβές και δες πού πηγαίνει η διαφορά.

m = 2 kg, h = 5 m

Ύψος5 m

Ταχύτητα0 m/s

Δυναμική100 J
Κινητική0 J

Σύνολο: 100 J · Χωρίς τριβές το άθροισμα μένει σταθερό σε κάθε σημείο της διαδρομής.

Τριβές0%

Ισχύς: ενέργεια ανά χρόνο

Δύο ανεμιστήρες μπορεί να χρησιμοποιούν την ίδια ενέργεια — ο ένας όμως σε μία ώρα και ο άλλος σε δέκα.

P=EtP = \frac{E}{t}

Μονάδα: το Watt (W), δηλαδή 11 J/s.

Η κιλοβατώρα (kWh) δεν είναι μονάδα ισχύος — είναι μονάδα ενέργειας. Είναι η ενέργεια που καταναλώνει μια συσκευή 10001000 W σε μία ώρα.

1 kWh=3 600 000 J1 \text{ kWh} = 3\,600\,000 \text{ J}

Ανανεώσιμες και μη

Μη ανανεώσιμες: πετρέλαιο, φυσικό αέριο, άνθρακας, ουράνιο. Υπάρχουν σε πεπερασμένη ποσότητα: τα ορυκτά καύσιμα σχηματίζονται σε εκατομμύρια χρόνια, και το ουράνιο δεν αναπληρώνεται καθόλου.

Ανανεώσιμες: ήλιος, άνεμος, νερό, γεωθερμία, βιομάζα. Αναπληρώνονται στον χρόνο που τις χρησιμοποιούμε.

Σχεδόν όλες — ακόμα και τα ορυκτά καύσιμα — ξεκινούν από τον Ήλιο. Το πετρέλαιο είναι ηλιακή ενέργεια που δεσμεύτηκε από φυτά πριν από εκατομμύρια χρόνια.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Μια λάμπα 60 W ανάβει 5 ώρες την ημέρα. Πόση ενέργεια σε έναν μήνα (30 ημέρες);

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Μπάλα πέφτει από 2 m και αναπηδά στο 1,5 m. Πού πήγε η υπόλοιπη ενέργεια;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Θερμοσίφωνας 4000 W δουλεύει 45 λεπτά. Με τιμή 0,20 € ανά kWh, πόσο κοστίζει;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Τι σημαίνει ότι η ενέργεια διατηρείται;

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 4

Ηλεκτρική κουζίνα 15001500 W λειτουργεί 22 ώρες. Πόση ενέργεια κατανάλωσε σε kWh;

Τα κατάφερες;

  • Να αναγνωρίζεις τις βασικές μορφές ενέργειας και τις μετατροπές μεταξύ τους.
  • Να εφαρμόζεις την αρχή διατήρησης της ενέργειας σε καθημερινά παραδείγματα.
  • Να διαβάζεις μια ετικέτα ισχύος και να υπολογίζεις κατανάλωση σε kWh.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;