Ενέργεια στην καθημερινή ζωή
Μορφές, μετατροπές και ο λογαριασμός του ρεύματος.
25 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Φυσική Β΄ Γυμνασίου, §5.4, 5.6, 5.7, 5.8
Θα μάθεις να
- Να αναγνωρίζεις τις βασικές μορφές ενέργειας και τις μετατροπές μεταξύ τους.
- Να εφαρμόζεις την αρχή διατήρησης της ενέργειας σε καθημερινά παραδείγματα.
- Να διαβάζεις μια ετικέτα ισχύος και να υπολογίζεις κατανάλωση σε kWh.
Η ενέργεια δεν καταναλώνεται
Λέμε «κατανάλωσα ρεύμα», «τελείωσε η μπαταρία», «εξοικονόμηση ενέργειας».
Καμία από αυτές τις φράσεις δεν είναι κυριολεκτικά σωστή. Η ενέργεια δεν χάνεται και δεν δημιουργείται. Μόνο αλλάζει μορφή.
Αυτό που «τελειώνει» σε μια μπαταρία δεν είναι η ενέργεια — είναι η χρήσιμη μορφή της. Έχει μετατραπεί σε θερμότητα που σκόρπισε στο περιβάλλον και δεν μαζεύεται πίσω.
Μορφές
| Μορφή | Πού τη βρίσκεις |
|---|---|
| Κινητική | ό,τι κινείται |
| Δυναμική βαρυτική | ό,τι βρίσκεται ψηλά |
| Χημική | τροφή, καύσιμα, μπαταρίες |
| Θερμική | η κίνηση των μορίων |
| Ηλεκτρική | φορτία σε κίνηση |
| Φωτεινή / ηχητική | ακτινοβολία, κύματα |
Μονάδα για όλες: το Joule (J).
Απόδοση
απόδοση = χρήσιμη ενέργεια ÷ συνολική ενέργεια
Μια παλιά λάμπα πυρακτώσεως έχει απόδοση περίπου : από J ηλεκτρικής, μόνο J γίνονται φως και J θερμότητα.
Ένα καλό LED φτάνει περίπου το . Δίνει το ίδιο φως με περίπου το ένα όγδοο της ενέργειας — όχι επειδή «παράγει περισσότερο φως», αλλά επειδή σπαταλά λιγότερη σε θερμότητα.
Μετατροπές σε αλυσίδα
Μια μπάλα που πέφτει:
δυναμική → κινητική → θερμική + ηχητική
Στην κορυφή έχει τη μέγιστη δυναμική και μηδενική κινητική. Λίγο πριν το έδαφος, το αντίστροφο. Στην κρούση, η κινητική γίνεται θερμότητα και ήχος.
Γι' αυτό η μπάλα δεν αναπηδά ποτέ στο ίδιο ύψος: μέρος της ενέργειας έφυγε σε μορφές που δεν την ξανασηκώνουν.

Κράτα τον λογαριασμό μόνος σου: σύρε την μπάλα προς τα κάτω χωρίς τριβές, και μετά ξανά με τριβές. Πρόσεξε τη μπάρα «Σύνολο».
Ισχύς: ενέργεια ανά χρόνο
Δύο ανεμιστήρες μπορεί να χρησιμοποιούν την ίδια ενέργεια — ο ένας όμως σε μία ώρα και ο άλλος σε δέκα.
Μονάδα: το Watt (W), δηλαδή J/s.
Η κιλοβατώρα (kWh) δεν είναι μονάδα ισχύος — είναι μονάδα ενέργειας. Είναι η ενέργεια που καταναλώνει μια συσκευή W σε μία ώρα.
Ανανεώσιμες και μη
Μη ανανεώσιμες: πετρέλαιο, φυσικό αέριο, άνθρακας, ουράνιο. Υπάρχουν σε πεπερασμένη ποσότητα: τα ορυκτά καύσιμα σχηματίζονται σε εκατομμύρια χρόνια, και το ουράνιο δεν αναπληρώνεται καθόλου.
Ανανεώσιμες: ήλιος, άνεμος, νερό, γεωθερμία, βιομάζα. Αναπληρώνονται στον χρόνο που τις χρησιμοποιούμε.
Σχεδόν όλες — ακόμα και τα ορυκτά καύσιμα — ξεκινούν από τον Ήλιο. Το πετρέλαιο είναι ηλιακή ενέργεια που δεσμεύτηκε από φυτά πριν από εκατομμύρια χρόνια.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Μια λάμπα 60 W ανάβει 5 ώρες την ημέρα. Πόση ενέργεια σε έναν μήνα (30 ημέρες);
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Μετατρέπω την ισχύ σε kW:
Ώρες λειτουργίας τον μήνα:
Σύγκριση: ένα LED W που δίνει ίδιο φως θα έδινε kWh.
Επτάμισι φορές λιγότερο, με το ίδιο φως. Η διαφορά είναι θερμότητα που δεν χρειαζόσουν.
Παράδειγμα 2
Μπάλα πέφτει από 2 m και αναπηδά στο 1,5 m. Πού πήγε η υπόλοιπη ενέργεια;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Στην αρχή είχε δυναμική ενέργεια αντίστοιχη ύψους m. Μετά την αναπήδηση, αντίστοιχη m.
Λείπει η ενέργεια που αντιστοιχεί σε m ύψους, δηλαδή το .
Δεν χάθηκε. Μετατράπηκε σε:
- θερμότητα στην μπάλα και στο έδαφος κατά την παραμόρφωση
- ήχο — το «μπαμ» που ακούς
- λίγη σε τριβή με τον αέρα
Ο ήχος είναι απόδειξη, όχι λεπτομέρεια. Αν η κρούση ήταν αθόρυβη και η μπάλα δεν ζεσταινόταν καθόλου, θα αναπηδούσε ακριβώς στα m.
Γι' αυτό μια μπάλα του μπιλιάρδου αναπηδά καλύτερα από μια μπάλα πλαστελίνης: παραμορφώνεται λιγότερο, άρα σπαταλά λιγότερη ενέργεια σε θερμότητα.
Παράδειγμα 3
Θερμοσίφωνας 4000 W δουλεύει 45 λεπτά. Με τιμή 0,20 € ανά kWh, πόσο κοστίζει;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ισχύς σε kW:
Χρόνος σε ώρες — προσοχή, όχι σε λεπτά:
Εξήντα λεπτά του ευρώ.
Η πιο συχνή παγίδα: να βάλεις αντί για . Θα έδινε kWh και κόστος € για ένα ντους.
Ένα πρόχειρο νούμερο στο μυαλό πιάνει αμέσως τέτοια λάθη.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Ηλεκτρική κουζίνα W λειτουργεί ώρες. Πόση ενέργεια κατανάλωσε σε kWh;
Τα κατάφερες;
- Να αναγνωρίζεις τις βασικές μορφές ενέργειας και τις μετατροπές μεταξύ τους.
- Να εφαρμόζεις την αρχή διατήρησης της ενέργειας σε καθημερινά παραδείγματα.
- Να διαβάζεις μια ετικέτα ισχύος και να υπολογίζεις κατανάλωση σε kWh.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.