Μετάβαση στο περιεχόμενο

Θερμότητα και αλλαγές κατάστασης

Γιατί η θερμοκρασία μένει σταθερή ενώ το πάγο λιώνει.

30 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Φυσική Β΄ Γυμνασίου, §6.2, 7.1

Θα μάθεις να

  1. Να ξεχωρίζεις τη θερμότητα από τη θερμοκρασία.
  2. Να διαβάζεις ένα διάγραμμα θέρμανσης και να εξηγείς τα οριζόντια τμήματά του.
  3. Να ονομάζεις τις αλλαγές κατάστασης και να ξέρεις ποιες απορροφούν και ποιες εκλύουν ενέργεια.

Το θερμόμετρο που δεν κουνιέται

Βάζεις παγάκια σε κατσαρόλα και ανάβεις το μάτι. Η θερμοκρασία ανεβαίνει ως τους 0  ∘0\;^\circC — και μετά κολλάει εκεί, όσο ο πάγος λιώνει. Η κουζίνα δουλεύει, το θερμόμετρο δεν κουνιέται.

Πού πηγαίνει η ενέργεια;

Θερμότητα και θερμοκρασία

Δύο έννοιες που η καθημερινή γλώσσα μπερδεύει:

Τι είναιΜονάδα
Θερμοκρασίαπόσο γρήγορα κινούνται κατά μέσο όρο τα σωματίδια∘^\circC ή K
Θερμότηταενέργεια που μεταφέρεται λόγω διαφοράς θερμοκρασίαςJ

Ένα φλιτζάνι τσάι στους 80  ∘80\;^\circC έχει υψηλότερη θερμοκρασία από μια μπανιέρα στους 40  ∘40\;^\circC. Η μπανιέρα όμως περιέχει πολύ περισσότερη θερμική ενέργεια, γιατί έχει πολύ περισσότερα σωματίδια.

Οι αλλαγές κατάστασης

ΑπόΣεΟνομασίαΕνέργεια
στερεόυγρότήξηαπορροφά
υγρόστερεόπήξηεκλύει
υγρόαέριοεξαέρωση (εξάτμιση ή βρασμός)απορροφά
αέριουγρόυγροποίησηεκλύει
στερεόαέριοεξάχνωσηαπορροφά
αέριοστερεόαπόθεσηεκλύει
Πράσινα φύλλα βατομουριάς από πολύ κοντά, καλυμμένα με μικρούς λευκούς κρυστάλλους πάγου, πιο πυκνούς στις οδοντωτές άκρες τους.
Πάχνη σε φύλλα βατομουριάς. Τα λευκά κρυσταλλάκια σχηματίστηκαν μια κρύα νύχτα κατευθείαν από τους υδρατμούς του αέρα, χωρίς να γίνουν πρώτα σταγόνες νερό: αυτή είναι η απόθεση, από αέριο σε στερεό.Φωτογραφία: Dietmar Rabich · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Κάθε καθαρή ουσία έχει, σε δεδομένη πίεση, σταθερό σημείο τήξης και βρασμού. Για το νερό: 0  ∘0\;^\circC και 100  ∘100\;^\circC στην κανονική ατμοσφαιρική πίεση.

Το σημείο βρασμού αλλάζει με την πίεση. Στη χύτρα ταχύτητας η πίεση είναι μεγαλύτερη και το νερό βράζει γύρω στους 120  ∘120\;^\circC, οπότε το φαγητό μαγειρεύεται γρηγορότερα. Στην κορυφή του Ολύμπου η πίεση είναι μικρότερη και το νερό βράζει γύρω στους 90  ∘90\;^\circC.

Ένα κιλό πάγου, από τους −20 στον ατμό

Ξεκινάς με πάγο στους −20 °C, χωρίς να έχεις δώσει ακόμα ενέργεια. Πρόσθεσε ενέργεια σιγά σιγά. Δύο φορές η θερμοκρασία σταματά να ανεβαίνει, ενώ η ενέργεια συνεχίζει να μπαίνει. Πρόσεξε πόσο πλατύτερο είναι το δεύτερο επίπεδο κομμάτι.

Θερμοκρασία−20 °C

Κατάστασηπάγος

Η ενέργεια ανεβάζει τη θερμοκρασία: τα μόρια κινούνται γρηγορότερα.

Γιατί κολλάει το θερμόμετρο

Στη διάρκεια μιας αλλαγής κατάστασης, η ενέργεια δεν χρησιμοποιείται για να επιταχύνει τα σωματίδια. Χρησιμοποιείται για να σπάσει τους δεσμούς που τα κρατούν στη θέση τους.

Τα μόρια του πάγου στους 0  ∘0\;^\circC και τα μόρια του νερού στους 0  ∘0\;^\circC κινούνται το ίδιο γρήγορα. Αυτό που άλλαξε είναι η διάταξή τους.

Και το αντίστροφο ισχύει: όταν το νερό παγώνει, η ίδια ενέργεια αποδίδεται πίσω στο περιβάλλον.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Γιατί η θερμοκρασία ενός ποτηριού με παγάκια μένει στους 0 °C ώσπου να λιώσουν όλα;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Ένα θερμό μέταλλο ρίχνεται σε κρύο νερό. Τι συμβαίνει και πού σταματά;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Γιατί ιδρώνουμε, και γιατί ο ιδρώτας δροσίζει;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Ενώ ο πάγος λιώνει, η θερμοκρασία μένει στους 0  ∘0\;^\circC αν και δίνεται συνεχώς ενέργεια. Γιατί;

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 5

Πώς ονομάζεται η μετάβαση από υγρή σε στερεή κατάσταση;

Τα κατάφερες;

  • Να ξεχωρίζεις τη θερμότητα από τη θερμοκρασία.
  • Να διαβάζεις ένα διάγραμμα θέρμανσης και να εξηγείς τα οριζόντια τμήματά του.
  • Να ονομάζεις τις αλλαγές κατάστασης και να ξέρεις ποιες απορροφούν και ποιες εκλύουν ενέργεια.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;