Πυκνότητα
Γιατί ένα κιλό βαμβάκι πιάνει περισσότερο χώρο από ένα κιλό μολύβι.
25 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Φυσική Β΄ Γυμνασίου, §1.3
Θα μάθεις να
- Να ξεχωρίζεις τη μάζα από το βάρος και από τον όγκο.
- Να υπολογίζεις πυκνότητα και να τη χρησιμοποιείς για να αναγνωρίσεις ένα υλικό.
- Να προβλέπεις αν κάτι θα επιπλεύσει, συγκρίνοντας πυκνότητες.
«Τι ζυγίζει περισσότερο, ένα κιλό βαμβάκι ή ένα κιλό μολύβι;»
Η ερώτηση είναι παγίδα, και όλοι την ξέρουν: ζυγίζουν το ίδιο.
Η ενδιαφέρουσα ερώτηση όμως είναι η επόμενη: γιατί μας φαίνεται ότι το μολύβι είναι βαρύτερο;
Γιατί όταν σκεφτόμαστε «μολύβι» δεν φανταζόμαστε ένα κιλό — φανταζόμαστε ένα κομμάτι. Και ένα κομμάτι μολύβι σε μέγεθος μαξιλαριού είναι πράγματι πολύ βαρύ.
Αυτό που συγκρίνουμε στο μυαλό μας δεν είναι η μάζα. Είναι η πυκνότητα.
Τρία μεγέθη που μπερδεύονται
| Μέγεθος | Τι είναι | Μονάδα | Αλλάζει στη Σελήνη; |
|---|---|---|---|
| Μάζα | πόση ύλη υπάρχει | kg | Όχι |
| Βάρος | η δύναμη που την τραβάει η βαρύτητα | N | Ναι |
| Όγκος | πόσο χώρο πιάνει | m³ | Όχι |
Η πυκνότητα είναι λόγος
Διαβάζεται: πόση μάζα υπάρχει σε κάθε μονάδα όγκου.
Μονάδα στο SI: kg/m³. Στην πράξη βολεύει το g/cm³, γιατί δίνει αριθμούς σε ανθρώπινη κλίμακα — το νερό έχει πυκνότητα περίπου g/cm³.
Επίπλευση
Ένα σώμα επιπλέει σε ένα υγρό όταν έχει μικρότερη πυκνότητα από αυτό.
- Φελλός () σε νερό () → επιπλέει
- Σίδηρος () σε νερό () → βυθίζεται
- Λάδι () σε νερό → μένει από πάνω
Πώς μετράς όγκο ακανόνιστου σώματος
Ένα κυβάκι μετριέται με χάρακα. Μια πέτρα δεν μετριέται.
Τη βυθίζεις σε ογκομετρικό κύλινδρο με νερό. Η στάθμη ανεβαίνει ακριβώς όσο ο όγκος της πέτρας: τελική στάθμη μείον αρχική.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Ένα κομμάτι μέταλλο έχει μάζα 270 g και όγκο 100 cm³. Τι μέταλλο είναι;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Υπολογίζω την πυκνότητα.
Συγκρίνω με πίνακα πυκνοτήτων: το αλουμίνιο έχει g/cm³.
Είναι αλουμίνιο.
Γιατί δουλεύει η ταυτοποίηση: η πυκνότητα δεν εξαρτάται από το πόσο υλικό έχεις. Αν το κομμάτι ήταν g με όγκο cm³, θα έδινε πάλι .
Παράδειγμα 2
Ογκομετρικός κύλινδρος έχει 50 mL νερό. Ρίχνεις μια πέτρα και η στάθμη πάει στα 78 mL. Η πέτρα έχει μάζα 70 g. Πυκνότητα;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ο όγκος της πέτρας είναι η μεταβολή της στάθμης.
( mL cm³ — ίδια ποσότητα, δύο ονόματα.)
Θα επιπλεύσει; Όχι: , άρα η πέτρα είναι πυκνότερη από το νερό και βυθίζεται.
Το ήξερες ήδη από την παρατήρηση — αλλά τώρα το ξέρεις και από τον αριθμό.
Παράδειγμα 3
Πόση μάζα νερού χωράει ένα κουτί 20 cm × 20 cm × 20 cm;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Πρώτα ο όγκος.
Λύνω τον τύπο ως προς τη μάζα: δίνει .
Με g/cm³ για το νερό:
Ένα χρήσιμο νούμερο για το μυαλό: ένα λίτρο νερό έχει μάζα ένα κιλό, και πιάνει cm³.
Εδώ έχουμε λίτρα, άρα κιλά. Ο έλεγχος βγαίνει χωρίς πράξεις.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Το νερό έχει πυκνότητα g/cm³. Πόση μάζα έχουν cm³ νερό;
Τα κατάφερες;
- Να ξεχωρίζεις τη μάζα από το βάρος και από τον όγκο.
- Να υπολογίζεις πυκνότητα και να τη χρησιμοποιείς για να αναγνωρίσεις ένα υλικό.
- Να προβλέπεις αν κάτι θα επιπλεύσει, συγκρίνοντας πυκνότητες.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.