Μετάβαση στο περιεχόμενο

Κινήσεις — ταχύτητα και μετατόπιση

Απόσταση ή μετατόπιση; Η διαφορά αλλάζει την απάντηση.

25 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Φυσική Β΄ Γυμνασίου, §2.1, 2.2, 2.3

Θα μάθεις να

  1. Να ξεχωρίζεις τη διαδρομή από τη μετατόπιση και να ξέρεις πότε διαφέρουν.
  2. Να υπολογίζεις μέση ταχύτητα και να μετατρέπεις ανάμεσα σε m/s και km/h.
  3. Να εξηγείς γιατί κάθε κίνηση περιγράφεται πάντα ως προς κάποιο σύστημα αναφοράς.

Πόσο περπάτησες και πόσο μακριά έφτασες

Βγαίνεις από το σπίτι, περπατάς 88 μέτρα μέχρι το περίπτερο και γυρνάς 55 μέτρα πίσω για να συναντήσεις έναν φίλο.

Πόσο περπάτησες; 1313 μέτρα.

Πόσο μακριά από το σπίτι βρίσκεσαι; 33 μέτρα.

Οι δύο αριθμοί απαντούν σε διαφορετικές ερωτήσεις, και η φυσική τους δίνει διαφορετικά ονόματα: διαδρομή το πρώτο, μετατόπιση το δεύτερο.

Διαδρομή και μετατόπιση

Δύο κομμάτια διαδρομής. Βάλε το δεύτερο να γυρνάει πίσω και δες τι κάνει το καθένα: η διαδρομή μεγαλώνει, η μετατόπιση μικραίνει.

Διαδρομή13 m

Μετατόπιση3 m

Μέση ταχύτητα1,3 m/s

Μετατόπιση ανά χρόνο0,3 m/s

Μέση ταχύτητα

υ=st\upsilon = \frac{s}{t}

Η ταχύτητα λέει πόσο δρόμο ανά μονάδα χρόνου. Στο SI μετριέται σε μέτρα ανά δευτερόλεπτο. Το σχολικό βιβλίο τη λέει, με τη διαδρομή στον αριθμητή, μέση αριθμητική ταχύτητα.

Προσοχή στη λέξη «μέση»: ένα αυτοκίνητο με μέση ταχύτητα 5050 km/h μπορεί να σταμάτησε δέκα λεπτά σε φανάρι και να έτρεξε με 9090 αλλού. Η μέση ταχύτητα δεν περιγράφει καμία στιγμή — περιγράφει ολόκληρο το ταξίδι.

Ευθύγραμμη ομαλή κίνηση

Όταν κινείσαι σε ευθεία και η ταχύτητα δεν αλλάζει, η κίνηση λέγεται ευθύγραμμη ομαλή και ο δρόμος που κάνεις σε χρόνο tt βγαίνει με έναν πολλαπλασιασμό:

s=υ⋅ts = \upsilon \cdot t

Σε διάγραμμα θέσης–χρόνου αυτό δίνει ευθεία γραμμή: ίσα διαστήματα σε ίσους χρόνους. Όσο πιο απότομη η ευθεία, τόσο μεγαλύτερη η ταχύτητα.

Διάγραμμα θέσης–χρόνου ευθύγραμμης ομαλής κίνησης: μια ευθεία γραμμή, που δείχνει τη θέση x να μεγαλώνει κατά ίσα διαστήματα σε ίσους χρόνους.x (m)t (s)0102030246
Οκτώ μικρά αεροπλάνα πετούν κοντά το ένα στο άλλο σε σχηματισμό, αφήνοντας πίσω τους πράσινο, λευκό και κόκκινο καπνό σε συννεφιασμένο ουρανό.
Τα αεροπλάνα της ιταλικής ακροβατικής ομάδας Frecce Tricolori πετούν σε σχηματισμό. Ως προς το έδαφος τρέχουν με εκατοντάδες km/h· ως προς το διπλανό τους μένουν σχεδόν ακίνητα, γι' αυτό ο σχηματισμός κρατά το σχήμα του. Ο χρωματιστός καπνός μένει πίσω στον αέρα και δείχνει τη διαδρομή τους.Φωτογραφία: Julian Herzog · CC BY 4.0 · Wikimedia Commons

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Ποδηλάτης κάνει 900 m σε 3 λεπτά. Ποια είναι η μέση ταχύτητά του σε m/s και σε km/h;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Κολυμβητής διασχίζει πισίνα 25 m και γυρνάει πίσω, σε 50 s συνολικά. Βρες τη διαδρομή, τη μετατόπιση και τη μέση ταχύτητα.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Αυτοκίνητο τρέχει με 72 km/h. Πόσα μέτρα διανύει σε 5 δευτερόλεπτα;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Δρομέας κάνει έναν πλήρη γύρο σε στίβο 400400 m και σταματά εκεί που ξεκίνησε. Πόση είναι η μετατόπισή του;

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 4

Πόσα m/s είναι τα 5454 km/h;

Τα κατάφερες;

  • Να ξεχωρίζεις τη διαδρομή από τη μετατόπιση και να ξέρεις πότε διαφέρουν.
  • Να υπολογίζεις μέση ταχύτητα και να μετατρέπεις ανάμεσα σε m/s και km/h.
  • Να εξηγείς γιατί κάθε κίνηση περιγράφεται πάντα ως προς κάποιο σύστημα αναφοράς.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;