Κινήσεις — ταχύτητα και μετατόπιση
Απόσταση ή μετατόπιση; Η διαφορά αλλάζει την απάντηση.
25 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Φυσική Β΄ Γυμνασίου, §2.1, 2.2, 2.3
Θα μάθεις να
- Να ξεχωρίζεις τη διαδρομή από τη μετατόπιση και να ξέρεις πότε διαφέρουν.
- Να υπολογίζεις μέση ταχύτητα και να μετατρέπεις ανάμεσα σε m/s και km/h.
- Να εξηγείς γιατί κάθε κίνηση περιγράφεται πάντα ως προς κάποιο σύστημα αναφοράς.
Πόσο περπάτησες και πόσο μακριά έφτασες
Βγαίνεις από το σπίτι, περπατάς μέτρα μέχρι το περίπτερο και γυρνάς μέτρα πίσω για να συναντήσεις έναν φίλο.
Πόσο περπάτησες; μέτρα.
Πόσο μακριά από το σπίτι βρίσκεσαι; μέτρα.
Οι δύο αριθμοί απαντούν σε διαφορετικές ερωτήσεις, και η φυσική τους δίνει διαφορετικά ονόματα: διαδρομή το πρώτο, μετατόπιση το δεύτερο.
Μέση ταχύτητα
Η ταχύτητα λέει πόσο δρόμο ανά μονάδα χρόνου. Στο SI μετριέται σε μέτρα ανά δευτερόλεπτο. Το σχολικό βιβλίο τη λέει, με τη διαδρομή στον αριθμητή, μέση αριθμητική ταχύτητα.
Προσοχή στη λέξη «μέση»: ένα αυτοκίνητο με μέση ταχύτητα km/h μπορεί να σταμάτησε δέκα λεπτά σε φανάρι και να έτρεξε με αλλού. Η μέση ταχύτητα δεν περιγράφει καμία στιγμή — περιγράφει ολόκληρο το ταξίδι.
Ευθύγραμμη ομαλή κίνηση
Όταν κινείσαι σε ευθεία και η ταχύτητα δεν αλλάζει, η κίνηση λέγεται ευθύγραμμη ομαλή και ο δρόμος που κάνεις σε χρόνο βγαίνει με έναν πολλαπλασιασμό:
Σε διάγραμμα θέσης–χρόνου αυτό δίνει ευθεία γραμμή: ίσα διαστήματα σε ίσους χρόνους. Όσο πιο απότομη η ευθεία, τόσο μεγαλύτερη η ταχύτητα.

Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Ποδηλάτης κάνει 900 m σε 3 λεπτά. Ποια είναι η μέση ταχύτητά του σε m/s και σε km/h;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Πρώτα οι μονάδες σε SI: λεπτά s.
Σε km/h πολλαπλασιάζω με :
Έλεγχος λογικής: km/h είναι άνετος ρυθμός ποδηλάτου. Αν είχα βγάλει km/h, θα έψαχνα το λάθος στις μονάδες.
Παράδειγμα 2
Κολυμβητής διασχίζει πισίνα 25 m και γυρνάει πίσω, σε 50 s συνολικά. Βρες τη διαδρομή, τη μετατόπιση και τη μέση ταχύτητα.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Διαδρομή: m.
Μετατόπιση: κατέληξε εκεί που ξεκίνησε, άρα m.
Μέση ταχύτητα (με τη διαδρομή):
Αν αντί για τη διαδρομή χρησιμοποιούσες τη μετατόπιση, θα έβγαινε μηδέν — κι όμως ο κολυμβητής σαφώς κινήθηκε.
Γι' αυτό η καθημερινή «ταχύτητα» υπολογίζεται από τη διαδρομή.
Παράδειγμα 3
Αυτοκίνητο τρέχει με 72 km/h. Πόσα μέτρα διανύει σε 5 δευτερόλεπτα;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Μετατρέπω σε m/s, γιατί ο χρόνος δίνεται σε δευτερόλεπτα:
Εκατό μέτρα σε πέντε δευτερόλεπτα.
Αυτός ο υπολογισμός είναι η απόσταση αντίδρασης στην οδήγηση: όσο ο οδηγός σκέφτεται, το αυτοκίνητο συνεχίζει με σταθερή ταχύτητα.
Με χρόνο αντίδρασης s, το αυτοκίνητο έχει ήδη κάνει μέτρα πριν πατηθεί το φρένο.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Πόσα m/s είναι τα km/h;
Τα κατάφερες;
- Να ξεχωρίζεις τη διαδρομή από τη μετατόπιση και να ξέρεις πότε διαφέρουν.
- Να υπολογίζεις μέση ταχύτητα και να μετατρέπεις ανάμεσα σε m/s και km/h.
- Να εξηγείς γιατί κάθε κίνηση περιγράφεται πάντα ως προς κάποιο σύστημα αναφοράς.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.