Μετάβαση στο περιεχόμενο

Δυνάμεις — τι είναι και τι κάνουν

Αλλάζουν την κίνηση ή το σχήμα. Τίποτα άλλο.

25 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Φυσική Β΄ Γυμνασίου, §3.1, 3.2

Θα μάθεις να

  1. Να περιγράφεις μια δύναμη με μέτρο, κατεύθυνση και σημείο εφαρμογής.
  2. Να βρίσκεις τη συνισταμένη δύο δυνάμεων στην ίδια ευθεία.
  3. Να εξηγείς γιατί μηδενική συνισταμένη δεν σημαίνει ακινησία.

Μια δύναμη κάνει ακριβώς δύο πράγματα

Αλλάζει την κίνηση ενός σώματος, ή αλλάζει το σχήμα του. Τίποτα άλλο.

Σπρώχνεις ένα καρότσι: ξεκινά να κινείται. Πατάς ένα μπαλάκι: παραμορφώνεται. Φρενάρεις ένα ποδήλατο: επιβραδύνει.

Και οι τρεις περιπτώσεις είναι το ίδιο πράγμα, ειδωμένο αλλιώς.

Τρία στοιχεία, και μια μονάδα

Για να περιγράψεις μια δύναμη χρειάζεσαι:

  1. Μέτρο — πόσο μεγάλη, σε Newton (N)
  2. Κατεύθυνση — προς τα πού
  3. Σημείο εφαρμογής — πού ακριβώς ασκείται

Γι' αυτό σχεδιάζεται σαν βέλος: το μήκος δείχνει το μέτρο, η μύτη την κατεύθυνση, η αρχή το σημείο εφαρμογής.

Ένα Newton είναι περίπου η δύναμη που χρειάζεται για να κρατήσεις ένα μήλο 100100 g. Δεν είναι μεγάλο νούμερο — γι' αυτό τα βάρη σε Newton βγαίνουν δεκαπλάσια από τα κιλά.

Είδη δυνάμεων

Με επαφή: σπρώξιμο, τράβηγμα, τριβή, αντίσταση του αέρα.

Από απόσταση: βαρύτητα, μαγνητική, ηλεκτρική. Δρουν χωρίς να ακουμπάει τίποτα.

Η βαρύτητα είναι η πιο οικεία: η Γη τραβάει κάθε σώμα προς το κέντρο της. Αυτή η δύναμη λέγεται βάρος.

B=m⋅gB = m \cdot g

Συνισταμένη

Σπάνια ασκείται μία μόνο δύναμη. Το αποτέλεσμα κρίνεται από τη συνισταμένη — τη μία δύναμη που θα έκανε τη δουλειά όλων μαζί.

Παλιά ασπρόμαυρη φωτογραφία: αθλητές σχεδόν ξαπλωμένοι στο χώμα τραβούν ένα μακρύ σχοινί, ενώ κριτές με ψάθινα καπέλα στέκονται όρθιοι και παρακολουθούν. Πίσω φαίνεται ένα πέτρινο κτίριο με πύργους.
Διελκυστίνδα στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1904, στο Σεντ Λούις των ΗΠΑ· η μία από τις δύο ομάδες ήταν ελληνική. Κάθε ομάδα τραβάει το σχοινί προς τη μεριά της. Όσο τραβούν εξίσου, το σχοινί δεν κουνιέται· κερδίζει η ομάδα που τραβάει δυνατότερα, γιατί αυτό που κρίνει είναι η διαφορά των δύο δυνάμεων.Φωτογραφία: Άγνωστος φωτογράφος / Missouri History Museum · κοινό κτήμα · Wikimedia Commons

Διελκυστίνδα

Άλλαξε τις δύο δυνάμεις. Αυτό που κρίνει πώς αλλάζει η κίνηση δεν είναι καμία από τις δύο — είναι η διαφορά τους.

Συνισταμένη0 NΙσορροπίαΣυνισταμένη μηδέν: το σώμα δεν αλλάζει την κίνησή του.

Δύναμη αριστερά

30

Δύναμη δεξιά

30

Για δυνάμεις στην ίδια ευθεία:

  • ίδια κατεύθυνση → τις προσθέτεις
  • αντίθετη κατεύθυνση → τις αφαιρείς, και η συνισταμένη έχει την κατεύθυνση της μεγαλύτερης

Τριβή

Η τριβή αντιστέκεται στο γλίστρημα δύο επιφανειών τη μία πάνω στην άλλη — ή στην προσπάθεια για γλίστρημα.

Την κατηγορούμε συχνά, αλλά χωρίς αυτήν δεν θα μπορούσες ούτε να περπατήσεις: το πόδι σου σπρώχνει το έδαφος πίσω, και η τριβή, που δεν το αφήνει να γλιστρήσει, σε σπρώχνει μπροστά. Εδώ η τριβή δεν φρενάρει την κίνησή σου — την κάνει δυνατή.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Δύο παιδιά σπρώχνουν ένα κιβώτιο προς τα δεξιά με 40 N και 25 N. Η τριβή αντιστέκεται με 30 N. Συνισταμένη;

Κιβώτιο με δύο δυνάμεις προς τα δεξιά, 40 N και 25 N, και την τριβή 30 N προς τα αριστερά.F2 = 25 NF1 = 40 NT = 30 N

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Ένα βιβλίο μάζας 0,5 kg είναι ακίνητο πάνω σε τραπέζι. Ποιες δυνάμεις ασκούνται και πόσο είναι η συνισταμένη;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Αλεξιπτωτιστής πέφτει με σταθερή ταχύτητα. Βάρος 800 N. Πόση είναι η αντίσταση του αέρα;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Τι μπορεί να κάνει μια δύναμη σε ένα σώμα;

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 5

Ένα σώμα ζυγίζει 4545 N στη Γη, με g=10g = 10 N/kg. Πόση είναι η μάζα του;

Τα κατάφερες;

  • Να περιγράφεις μια δύναμη με μέτρο, κατεύθυνση και σημείο εφαρμογής.
  • Να βρίσκεις τη συνισταμένη δύο δυνάμεων στην ίδια ευθεία.
  • Να εξηγείς γιατί μηδενική συνισταμένη δεν σημαίνει ακινησία.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;